Теңге, ақша

Зейнетақы жинағын беру халыққа шынайы көмек пе?

4773
(Жаңартылды 10:28 22.09.2020)
Қазақстанда зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат беру жайы былтырдан бері қозғалып жүр

Айлығы шайлығына жетпейтін қазақстандықтар үшін бұл жаңалық қараңғы туннельдің соңындағы үміт сәулесіндей көрініп еді. Алайда бөркін аспанға атқан ел-жұрттың қуанышы су сепкендей басылды.

Еңбек министрлігі жыл басында 113 мың қазақстандыққа ғана зейнетақы жинағын шешіп алуға рұқсат берілуі мүмкін екенін мәлімдеді. 30 жастағы ер адамдардың шотында кемінде 6 миллион, ал әйелдерде 9 миллион теңге болуы шарт еді. Есеп-қисап жасау кезінде министрлік әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек өмір сүретінін есепке алыпты.

Мемлекеттік органның бұл ұсынысы экономистердің де, қарапайым халықтың да ашуына тиді. Елдегі орташа жалақының 200 мың теңгеден сәл ғана асатынын ескерсек, отыз жастағы салымшының шотына 9 миллион қайдан келсін?!. Билік осы арқылы халыққа Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы ақшадан үміт үзіңдер дегісі келгендей еді.

Осылайша зейнетақы жинағына қатысты алғашқы ұсыныстар қоғамның сынына ұшырады. Бұл мәселеге президент те араласты. Міндет – зейнетақы жинағының бір бөлігін алу мүмкіндігіне ие болатын азаматтардың санын арттыру. Арада жеті-сегіз айтты. 1 қыркүйекте мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жыл сайынғы жолдауын жария етті. Басты жаңалық – 2021 жылдан бастап зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат ету. Үкімет пен парламентке жыл соңына дейін заңнамалық өзгерістерді әзірлеп, қабылдау тапсырылды. Зейнетақы жинағы баспанаға, емге немесе сенімгерлік басқаруға беріледі.

Барша халықты мазалаған ендігі сұрақ – жинақты алу үшін шотта кемінде қанша ақша болуы керек? Еңбек министрлігі ұзақ күттірген жоқ, әр жас үшін жеткіліктілік шегінің мөлшерін жария етті.

Жаңа есептеулерге сәйкес, зейнетақы жинағын пайдалана алатын бақытты қазақстандықтардың тізімі 6 есеге, 721 мыңға дейін көбейген. Жеткіліктілік шегі де әжептәуір төмендеген сияқты еді. Бірақ, бұған қуанған халықты байқамадық. Елдің көңіл-күйі жоқ, жабырқау. Қарапайым халықтың емес, тағы да сол баяғы бай-бағландардың сойылын соққан билікке өкпелі. Ренжитін жөні бар – зейнетақы шоты бар салымшылардың басым бөлігінде зейнетақы жинағы жеткіліктілік шегінен аспақ түгілі, маңына да жақындамайды.

Мәселен, 20 жастағы азамат жинағының бір бөлігін алғысы келсе, шотына ең кемі 1 миллион 720 мың теңге жиналуы шарт екен. Оқу орнын енді ғана тәмамдаған адамға мұндай ақша қайдан келеді? Еңбекке 18 жастан бастап араласқан күннің өзінде, айналдырған екі жылдың ішінде екі миллион жинау мүмкін емес. Жоғарыда аға-көкесі бар бай баласы болмаса, әрине. Екі жылда 1 миллион 720 мың теңгені жинау үшін жалақың 750-800 мың теңгеден кем болмауы керек. Осыдан-ақ, жеткіліктілік шегінің мөлшері халықтың 80-70 пайызы үшін тым жоғары екені көрінеді.

Тағы оқыңыз: Зейнетақы жинағын пайдалану: кім, қашан және қалай жұмсай алады

Экономистердің айтуынша, зейнетақы жинағын пайдалану мүмкіндігіне ие болғандардың саны БЖЗҚ салымшыларының 10%-іне де жетпейді. Ал бұл он процент – басында баспанасы бар дәулеттілер деп топшылауға әбден негіз бар.

БЖЗҚ бір есебінде салымшылардың 70%-іне жуығында зейнетақы жинағы орташа есеппен 1 миллион теңге екенін, ал 97%-інде ақша 5 миллионнан да аспайтынын мәлімдеген еді. Қазақстанның әр өңірінде жалақы мөлшері де әртүрлі.

Мемлекеттік органдарға осы мәселелерді електен өткізіп, жеткіліктілік шегін тағы бір қарастырған жөн болар еді. Әйтпесе, шекті сома дәл осы күйде қалса, көмекке мұқтаж қазақстандықтардың саны артпаса, азаймайтыны аян.

Зейнетақы жинағын алуға рұқсат беру арқылы мемлекеттің өз көздегені де бар. Коронавирус пандемиясы ел экономикасын әбден тұралатты. Жұмыссыздық, жалақының қысқаруы, бюджет түсімдерінің азаюы. Халықтың төлем қабілеттігі төмендеді. Қолдарында ақша жоқ. Ақша болмаған жерде сұраныс болмайды. Сұраныс болмаса, экономика жұмыс істемейді.

Зейнетақы шотындағы ақшаға рұқсат беру – ел экономикасының тамырына қан жүгіртудің бір жолы.  Сарапшылар азаматтардың дені жинақты баспанаға жұмсайтынына сенімді. Бұл дегеніміз, тұрғын үйлерге сұраныс артып, құрылыс саласы жанданады деген сөз.  Десе де, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, мұның да теріс әсері бар: баспана бағасы күрт шарықтап кетуі мүмкін.

Баспанадан бөлек, зейнетақы жинағын ипотеканы өтеуге немесе қайта қаржыландыруға рұқсат етілді. Экономистер мемлекет осы арқылы банктерге қол ұшын созудың тағы бір жолын тапқан сыңайлы деп отыр. Билік бұл уәжбен келіспейді, әрине.

Зейнетақы жинағын мақсатты түрде жұмсауға рұқсат беру көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға септігін тигізуі мүмкін. Жаңа бастама өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мен жалақысын "конвертпен" алатын жұмысшыларды ынталандыруы мүмкін. Олар "жарыққа" шықса, ел қазынасына қосымша түсім түседі. Ал пандемия кезіндегі дағдарыс жағдайында мемлекетке әр тиын қымбат.

Зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға беру қазақстандықтардың БЖЗҚ-ға деген сенімін арттырудың және зейнетақы жинағына көзқарасты өзгертудің таптырмас жолы екенін де ескерген жөн. Зейнетақы қорының төңірегіндегі даулардан кейін, халық шотқа аударылатын ай сайынғы 10 процентті қамсыз қарттықтың кепілі емес, мәжбүрлік ретінде көретіні жасырын емес.  

P.S. Жаңа бастаманың шикі тұстары көп-ақ. Әйтсе де, қаңтарға дейін екі-үш ай уақыт бар. Зейнетақы жинағын алуға рұқсат бергеннен кейін, қартайғанда алатын ақша өмір бойғы бейнеттің зейнетін көруге жетпей қалады деген де қауіп бар. Бұл мәселені шешудің бір жолы – азаматтардың жалақысын өсіру. Бастысы – "артық қыламын деп тыртық қылмау".     

Автордың көзқарасы Sputnik Қазақстан редакциясының көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін.

4773
Кілт сөздер:
зейнетақы
Тақырып:
Зейнетақы қорындағы ақшаны мерзімінен бұрын алу (76)
Тақырып бойынша
Nur Otan партиясы зейнетақы жинағының бір бөлігіне салық салмауды ұсынды
Экономист баласы бар отбасыларға зейнетақы жинағын алуға рұқсат беруді ұсынды

Армения ресейлік қаруға неге күмәнмен қарап отыр

54
(Жаңартылды 12:19 26.02.2021)
Жоғары технологиялық және жоғары дәлдіктегі қару-жарақ жүйелерін жауынгерлік қолдану үшін арнайы оператор мамандарды даярлау, сенімді барлау мен соққы жасауды ұйымдастыру, сондай-ақ, саяси даналық пен қабылданған шешімдер үшін жауапкершілік қажет

Әйтпесе, ең жетілдірілген зымырандардың өзі "дұрыс емес жүйенікі" болып шығуы, ұша алмауы, нысандардың жанынан ұшып өтуі немесе 10 проценті ғана жарылуы мүмкін.

Армения Республикасының премьер-министрі Никол Пашиня 1in.am басылымына берген сұқбатында Таулы Қарабақта жақында өткен соғыс әрекеттеріне баға бере отырып, ресейлік қарудың сенімділігі және соғысқа жарамдылығына күмән келтірді. Оның айтуынша, "Искандер" зымырандары біресе мүлде жарылмады, біресе тек "10 проценті ғана жарылды". Сондай-ақ, мемлекет басшысы әскер саласында құрылымдық және қару-жараққа қатысты реформалар жүргізуге ниетті екенін мәлімдеді.

Армения Республикасының қорғаныс министрлігі премьер-министрдің "Искандерлер" туралы екіұдай ойына қатысты пікір білдіруден бас тартты.

Ресейдің әлемдік қару-жарақ нарығының үштен бірін бақылауда ұстап отыруы кездейсоқ емес. Оның қару-жарақ экспортының көлемі 2020 жылы 13 миллиард долларды құрады. Бұл цифрлар мен фактілер көптеген ел өзіндік құнына сатып алатын қорғаныс өнімдерінің сапасының айшығы болса керек.

"Искандер" жедел-тактикалық зымыран кешендері ебі бар қол басқарса, Кавказ тауларында да, теңізде де, ал соғыс жағдайында Сирия аумағы мен Африканың солтүстігінде де нысандарға дәл тие алады. Мұндай қаруды көп мемлекет сатып алғысы келгенімен, "Искандер-Э" экспорттық модификациясына қол жеткізетіндер қатары санаулы ғана.

Ресей жоғары технологиялық мүмкіндіктерін оңды-солды кез-келген мемлекетпен бөлісіп жатқан жоқ. Сондықтан, Пашинянның сұқбаты төбеден қойып қалғандай болды. "Искандер-М" кешені Ресей қару-жарағының қатарына 2006 жылы қабылданды. Осы орайда оны "80-ші жылдардың қаруы" деп атаған жөн емес.

Ресейлік ЖТЗК қатысты Армения премьер-министрінің ашық айыптауы бірнеше болжамды тұжырымдар жасауға итермелеп отыр. Ресей қаруын кемсітудің астарында армян әскерін сапалы реформалаудың алғышарттары жатқан жоқ па деген ой туады. Олай болса, Ереван алдағы келешекте қандай қару сатып алмақ және қорғаныс қабілетін қандай стандарттар бойынша нығайтпақшы?

Әрине, Таулы Қарабақтағы қақтығыстан кейін бірқатар тұжырым жасалып, жоспарлар құрылғаны анық. Пашинянның сұқбатынан қорғаныс министрлігі мен бас штабта "соғыс туралы шындықты анықтау, дәлелдеу, білу" үшін аналитикалық жұмыстар жүріп жатқаны белгілі. Сондай-ақ, мыңнан астам қылмыстық іс қозғалған. 

Көлемді сұқбатта ҰҚШҰ атауы тек бір ғана тұста аталған: ұйымның міндеттемелері Арменияның халықаралық деңгейде мойындалған шекарасында қалыптасқаны туралы сөйлемде. Алайда, ҰҚШҰ Қарабақтағы аумалы-төкпелі жағдай мен тұрақсыздық кезіндегі Арменияның арқа сүйер жалғыз тірегі емес пе. Жиі қолданылатын "революция" мен "конституция" сөздері өздігінен ештеңені реттемейді, ел қауіпсіздігіне кепілдік бермейді. Кез келген мемлекеттің тұрақтылығының негізі – әскер. Бірақ, нақты іс-әрекет жоспары болмай, қандай да бір ауқымды реформалар жайлы айту бос сөз. 

"Искандер-М" зымыран кешені жаудың маңызды нысандарын жоғары дәлдікпен 500 километрге дейінгі қашықтықта жоюға арналған. Мысалы, әскери базалар, командалық пункттер мен байланыс тораптары, зымыран кешендері, аэродромдардағы ұшақтар мен тікұшақтар. Армения иелігінде 300 километрге дейінгі қашықтықта оқ ата алатын "Искандер-Э" ЖТЗК бар. Кешеннің негізгі артықшылықтары: стратегиялық мобильділігі, жауынгерлік кезекшілікті жасырынды түрде өтеу және зымыранды соққылар жасау мүмкіндігі, ұшу тапсырмасын автоматты түрде есептеу және іске қосу, оқ ату және радиоэлектронды қарсы әрекеттер кезінде жауынгерлік тапсырманы орындау ықтималдылығы жоғары.

Зымырандардың екі түрін - баллистикалық және қанатты зымырандарды пайдалану есебінен оның жауынгерлік тиімділігі жоғары. Зымыранды ұшыру уақыты бірнеше минутты құраса, іске қосу арасындағы аралық бір минутты құрайды.

"Искандердің" әрбір іске қосу қондырғысы мобильді әрі дербес. Ол кез-келген жерде және уақытта әрекет ете алады. Зымырандарды ұшу кезінде қайта бағыттауға болады. Бұл қозғалыстағы нысандарды көздеуге мүмкіндік береді. Соңғы сәтте айрықша дәлдікті қамтамасыз ететін өздігінен бағыттаудың ақылды оптикалық бастиегі іске қосылады. 9М728 немесе Р-500 бастиектері нысаннан небәрі 1 метрге ғана ауытқуы мүмкін.

"Искандер-М" ЖТЗК дәлдігі, зымырандарды дайындау жеделдігі және басқа да сипаттамалары бойынша LORA, Lance, ATACMS, Pluton сынды шетелдік жедел-тактикалық зымыран кешендерінен асып түседі. Ресейлік кешенге қатты ұқсас израильдік LORA зымыранының өзі қашықтығы мен дәлдігі жағынан осалдау. 2020 жылы ATACMS кешенін модернизациялаудан бас тартқан америкалықтар да кейіндеп келеді.

54
Самолет F-35A Lightning II

Американың F-35 жойғышы қандай сәтсіздікке ұшырады

135
Америка паркіндегі F-35 ұшақтарының үштен екісі қозғалтқыштағы проблемаға байланысты ұшуларды орындай алмай отыр. Ұшақтың конструктивтік кемшіліктері өте көп, Пентагон белгілеген сынақтардан өте алмады және әлі күнге дейін оның жаппай өндірісіне рұқсат берілген жоқ

Бүгінде АҚШ әскери-әуе күштері F-35 ұшағының орнына 4+ буынына F-16 жойғышын қолдануды құп көріп отыр.

Бастапқыда Пентагондағылар F-35A тапсырысының көлемін кемінде 40%-ке, яғни, 1 763 бірліктен 1 050 ұшаққа дейін қысқартуды ұсынды. АҚШ F-16 Fighting Falcon ұшағының тапсырыстарын арттыруды көздеп отыр.

 Су-57
© Sputnik / Андрей Станавов
F-35 бомбалаушы жойғыш ұшағы бес жылдан астам уақыт бойы АҚШ әскери-әуе күштерінде қызмет етіп келеді. Бұған дейін қорғаныс министрінің орынбасары Эллен Лорд F-35 Lightning жойғыштарының 36%-і ғана ұшуға жарамды екенін, қалған ұшақтар "жартылай жұмыс істеп тұрғанын" мәлімдеді.

F-35 жойғыштарын шамамен 100 миллион доллар бағамен сатып алған америкалық одақтастар мен серіктестердің (Ұлыбритания, Норвегия, Израиль, Италия, Сингапур, Оңтүстік Корея, Жапония) үміті ақталмады. Себебі, ұшақ 5-ші буын параметрлеріне сәйкес келмейді, жауынгерлік дайындығы болмағандықтан, белгіленген тапсырмаларды орындай алмайды.

Әйтсе де, АҚШ әскери-өнеркәсіптік кешенінің өніміне кезекке тұрғандар азаяр емес. Жақында Біріккен Араб Әмірліктері елу F-35 ұшағын сатып алуға келісімшарт жасады. Израиль жойғыштар паркін үш эскадрильяға (40 машинаға дейін) көбейту жөнінде ниет білдірді.

Бұған дейін жоғары жылдамдықта ұшақтың стелс-жабыны және корпусының бұзылғаны, ұшқыштарға ауа жіберудегі ақаулар және бағдарламалық жасақтамадағы проблемалар туралы хабарланған болатын. Инженерлер кемшіліктерді жойғышты пайдалану кезінде түзетуге тырысқанымен, проблемалар аз емес.

АҚШ әскери-әуе күштерінің F-35A жойғыш ұшағы F135 қозғалтқышымен жұмыс істейді. Алайда, бұл F-35 жойғышының төмен өнімділігінің негізгі себебі болып отыр. Себебі, турбина қалақтарындағы үстіңгі бет қабатының қызып кетуі қозғалтқыштың ерте істен шығуына алып келеді. F135 жиі техникалық қызмет көрсетуді қажет етеді және ұшақты пайдалану құнын едәуір арттырады. Салыстыру үшін айтсақ, F-35 ұшағының бір сағат ұшуы 31 мың доллар болса, F-16 жойғышының ұшуы 8 мың доллар көлемінде. Оның үстіне, Pratt&Whitney компаниясы F135 қосалқы қозғалтқыштарын бейбіт уақыт кезінде де шектеулі көлемде шығарып жатыр.

АҚШ әскери-әуе күштерінің жауынгерлік тиімділігін сақтау үшін F-35 ұшақтарының үлесін азайтып, оларды жаңартылған F-16 Fighting Falcon жойғыштарымен алмастыруды жоспарлауға мәжбүр болып отыр (олар 1979 жылы қаруға қабылданған, бүгінде қызметте осы типтегі 790 жойғыш бар). Төртінші буынға жататын F-16 көпфункционалды жеңіл жойғышының максималды ұшу салмағы 21,8 тонна. Ол 9 аспалы нүктелер арқылы 7,7 тоннаға дейін бомба мен зымыранды көтере алады. Соғыс радиусы - 1700 километр, ал ең жоғарғы  жылдамдығы 2 200 км/сағ.

АҚШ ӘӘК штабының басшысы кіші Чарльз К.-Браун оны пайдалануға наразылық білдіріп, F-35 жойғышына қарағанда әлдеқайда арзан, F-16 ұшағынан едәуір заманауи бірмоторлы жеңіл жойғыштар әзірлеуді ұсынды. АҚШ әскери-әуе күштері F-16 Fighting Falcon жойғыштарын жаңа жауынгерлік ұшақтармен алмастырудың мақсатқа сәйкестігін бағалауға арналған зерттеу бағдарламасын іске қосты. Зерттеулер 2023 жылдың басына қарай аяқталады.

F-35 ұшағы батыс әлемінде шығарылған жалғыз "бесінші буын" жойғышы болуы мәселені қиындатып тұр. Ал,  Boeing өндірісіне жататын F-15 және F-18 жойғыштары қырғи қабақ соғысының төртінші буынының конструкциясы болғанымен, олардың тозығы жетті. АҚШ-тың еуропалық одақтастары өздерінің 5-ші буын жойғыштарын құрастыруға асығар емес. Ал Ұлыбритания, Польша, Бельгия, Италия америкалық F-35 ұшақтарын сатып алуға қаражат салуда.

Американың F-35 жойғышының бұл сәтсіздігі жағдайында ресейлік Су-57 ұшағының технологиялық серпіні әлдеқайда оптимистік сипатқа ие. Ол әлемдегі бесінші буын жойғышы ретінде гипердыбысты зымырандарды игеріп жатыр.

135
Автомобиль скорой помощи

Түркістандағы төрт баланың өлімі: қайғылы оқиғаның мән-жайы белгілі болды

1761
(Жаңартылды 22:57 27.02.2021)
Зардап шеккен отбасына қажетті психологиялық және материалдық көмек көрсетіледі, деді облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев

НҰР-СҰЛТАН, 27 ақпан – Sputnik. Жеке тұрғын үйден табылған әйел мен төрт баласы иіс тиіп қайтыс болған. Бұл туралы Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады.

"27 ақпан күні Түркістан қаласындағы жеке тұрғын үйде 5 адам - 1980 жылы туған әйел және 2004, 2006, 2013, 2016 жылы туған балалары иіс тиіп қайтыс болған. Отағасы кәсіпкерлікпен айналысады, ол емделу мақсатында Шымкент қаласына кеткен", - деп хабарлады баспасөз қызметі.

Облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев, полиция департаменті және төтенше жағдайлар департаментінің бастығы, Түркістан қаласының әкімі оқиға орнына барды. Өңір басшысы оқиғаның тергеу барысын жеке бақылауына алып, қаза болғандардың туыстары мен жақындарына көңіл айтты. Отбасына материалдық көмек көрсетуді тапсырды.

"Зардап шеккен отбасына қажетті психологиялық және материалдық көмек көрсетіледі. Мәселе менің жеке бақылауымда. Мен қайтыс болған отбасының туыстары мен жақындарына шын жүректен көңіл айтамын", - деді Өмірзақ Шөкеев.

Төтенше жағдайлар департаментіне қалалар мен аудандардың әкімдіктерімен бірлесіп, барлық жерде жылыту жүйелерін тексеруді және жылыту жүйелерімен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік шараларын сақтау бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын күшейту тапсырылды.

Қайғылы оқиғаның мән-жайын анықтау үшін облыс әкімінің бірінші орынбасары Арман Жетпісбаевтың басшылығымен арнайы комиссия құрылды.

Газовое отопление в доме в Туркестане, где погибли пять человек
© Photo : МЧС Республики Казахстан
Бес адамның мәйіті табылған үйдегі газбен жылыту жабдығы

Айта кетсек, бүгін сағат кешкі алтылар шамасында Түркістан облысы төтенше жағдайлар департаментінің кезекші-диспетчерлік пультіне "103" қызметінен хабарлама түскен. Түркістан қаласындағы жеке тұрғын үйлердің бірінде бес адамды көршілері өлі күйінде тапқан, оның төртеуі бала.

1761
Кілт сөздер:
өлім, Түркістан