Теңге, ақша

Зейнетақы жинағын беру халыққа шынайы көмек пе?

4338
(Жаңартылды 10:28 22.09.2020)
Қазақстанда зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат беру жайы былтырдан бері қозғалып жүр

Айлығы шайлығына жетпейтін қазақстандықтар үшін бұл жаңалық қараңғы туннельдің соңындағы үміт сәулесіндей көрініп еді. Алайда бөркін аспанға атқан ел-жұрттың қуанышы су сепкендей басылды.

Еңбек министрлігі жыл басында 113 мың қазақстандыққа ғана зейнетақы жинағын шешіп алуға рұқсат берілуі мүмкін екенін мәлімдеді. 30 жастағы ер адамдардың шотында кемінде 6 миллион, ал әйелдерде 9 миллион теңге болуы шарт еді. Есеп-қисап жасау кезінде министрлік әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек өмір сүретінін есепке алыпты.

Мемлекеттік органның бұл ұсынысы экономистердің де, қарапайым халықтың да ашуына тиді. Елдегі орташа жалақының 200 мың теңгеден сәл ғана асатынын ескерсек, отыз жастағы салымшының шотына 9 миллион қайдан келсін?!. Билік осы арқылы халыққа Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы ақшадан үміт үзіңдер дегісі келгендей еді.

Осылайша зейнетақы жинағына қатысты алғашқы ұсыныстар қоғамның сынына ұшырады. Бұл мәселеге президент те араласты. Міндет – зейнетақы жинағының бір бөлігін алу мүмкіндігіне ие болатын азаматтардың санын арттыру. Арада жеті-сегіз айтты. 1 қыркүйекте мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жыл сайынғы жолдауын жария етті. Басты жаңалық – 2021 жылдан бастап зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға рұқсат ету. Үкімет пен парламентке жыл соңына дейін заңнамалық өзгерістерді әзірлеп, қабылдау тапсырылды. Зейнетақы жинағы баспанаға, емге немесе сенімгерлік басқаруға беріледі.

Барша халықты мазалаған ендігі сұрақ – жинақты алу үшін шотта кемінде қанша ақша болуы керек? Еңбек министрлігі ұзақ күттірген жоқ, әр жас үшін жеткіліктілік шегінің мөлшерін жария етті.

Жаңа есептеулерге сәйкес, зейнетақы жинағын пайдалана алатын бақытты қазақстандықтардың тізімі 6 есеге, 721 мыңға дейін көбейген. Жеткіліктілік шегі де әжептәуір төмендеген сияқты еді. Бірақ, бұған қуанған халықты байқамадық. Елдің көңіл-күйі жоқ, жабырқау. Қарапайым халықтың емес, тағы да сол баяғы бай-бағландардың сойылын соққан билікке өкпелі. Ренжитін жөні бар – зейнетақы шоты бар салымшылардың басым бөлігінде зейнетақы жинағы жеткіліктілік шегінен аспақ түгілі, маңына да жақындамайды.

Мәселен, 20 жастағы азамат жинағының бір бөлігін алғысы келсе, шотына ең кемі 1 миллион 720 мың теңге жиналуы шарт екен. Оқу орнын енді ғана тәмамдаған адамға мұндай ақша қайдан келеді? Еңбекке 18 жастан бастап араласқан күннің өзінде, айналдырған екі жылдың ішінде екі миллион жинау мүмкін емес. Жоғарыда аға-көкесі бар бай баласы болмаса, әрине. Екі жылда 1 миллион 720 мың теңгені жинау үшін жалақың 750-800 мың теңгеден кем болмауы керек. Осыдан-ақ, жеткіліктілік шегінің мөлшері халықтың 80-70 пайызы үшін тым жоғары екені көрінеді.

Тағы оқыңыз: Зейнетақы жинағын пайдалану: кім, қашан және қалай жұмсай алады

Экономистердің айтуынша, зейнетақы жинағын пайдалану мүмкіндігіне ие болғандардың саны БЖЗҚ салымшыларының 10%-іне де жетпейді. Ал бұл он процент – басында баспанасы бар дәулеттілер деп топшылауға әбден негіз бар.

БЖЗҚ бір есебінде салымшылардың 70%-іне жуығында зейнетақы жинағы орташа есеппен 1 миллион теңге екенін, ал 97%-інде ақша 5 миллионнан да аспайтынын мәлімдеген еді. Қазақстанның әр өңірінде жалақы мөлшері де әртүрлі.

Мемлекеттік органдарға осы мәселелерді електен өткізіп, жеткіліктілік шегін тағы бір қарастырған жөн болар еді. Әйтпесе, шекті сома дәл осы күйде қалса, көмекке мұқтаж қазақстандықтардың саны артпаса, азаймайтыны аян.

Зейнетақы жинағын алуға рұқсат беру арқылы мемлекеттің өз көздегені де бар. Коронавирус пандемиясы ел экономикасын әбден тұралатты. Жұмыссыздық, жалақының қысқаруы, бюджет түсімдерінің азаюы. Халықтың төлем қабілеттігі төмендеді. Қолдарында ақша жоқ. Ақша болмаған жерде сұраныс болмайды. Сұраныс болмаса, экономика жұмыс істемейді.

Зейнетақы шотындағы ақшаға рұқсат беру – ел экономикасының тамырына қан жүгіртудің бір жолы.  Сарапшылар азаматтардың дені жинақты баспанаға жұмсайтынына сенімді. Бұл дегеніміз, тұрғын үйлерге сұраныс артып, құрылыс саласы жанданады деген сөз.  Десе де, таяқтың екі ұшы болатыны секілді, мұның да теріс әсері бар: баспана бағасы күрт шарықтап кетуі мүмкін.

Баспанадан бөлек, зейнетақы жинағын ипотеканы өтеуге немесе қайта қаржыландыруға рұқсат етілді. Экономистер мемлекет осы арқылы банктерге қол ұшын созудың тағы бір жолын тапқан сыңайлы деп отыр. Билік бұл уәжбен келіспейді, әрине.

Зейнетақы жинағын мақсатты түрде жұмсауға рұқсат беру көлеңкелі экономиканың үлесін азайтуға септігін тигізуі мүмкін. Жаңа бастама өзін-өзі жұмыспен қамтығандар мен жалақысын "конвертпен" алатын жұмысшыларды ынталандыруы мүмкін. Олар "жарыққа" шықса, ел қазынасына қосымша түсім түседі. Ал пандемия кезіндегі дағдарыс жағдайында мемлекетке әр тиын қымбат.

Зейнетақы жинағының бір бөлігін пайдалануға беру қазақстандықтардың БЖЗҚ-ға деген сенімін арттырудың және зейнетақы жинағына көзқарасты өзгертудің таптырмас жолы екенін де ескерген жөн. Зейнетақы қорының төңірегіндегі даулардан кейін, халық шотқа аударылатын ай сайынғы 10 процентті қамсыз қарттықтың кепілі емес, мәжбүрлік ретінде көретіні жасырын емес.  

P.S. Жаңа бастаманың шикі тұстары көп-ақ. Әйтсе де, қаңтарға дейін екі-үш ай уақыт бар. Зейнетақы жинағын алуға рұқсат бергеннен кейін, қартайғанда алатын ақша өмір бойғы бейнеттің зейнетін көруге жетпей қалады деген де қауіп бар. Бұл мәселені шешудің бір жолы – азаматтардың жалақысын өсіру. Бастысы – "артық қыламын деп тыртық қылмау".     

Автордың көзқарасы Sputnik Қазақстан редакциясының көзқарасымен сәйкес келмеуі мүмкін.

4338
Кілт сөздер:
зейнетақы
Тақырып бойынша
Nur Otan партиясы зейнетақы жинағының бір бөлігіне салық салмауды ұсынды
Экономист баласы бар отбасыларға зейнетақы жинағын алуға рұқсат беруді ұсынды
Трамп пен Путин

Трамп пен Путин "қазан тосын сыйын" әзірледі

52
Америкадағы президент сайлауы неғұрлым жақын бола түскен сайын, тосыннан шыға келетін факторлар да соншалықты маңызға ие бола бастады

АҚШ-та "қазан тосын сыйы" туралы, дәлірек айтқанда сайлау алдындағы келісімді өзгерте алатын, таразының басын үміткерлердің біреуінің пайдасына шешетін оқиғалар немесе ақпараттар туралы әңгімелескенді жақсы көреді, деп жазады РИА Новости.

"Тосын сый" алдын-ала немесе стихиялы түрде дайындалуы мүмкін. Олар: үміткердің айрықша іс-әрекеті, оны айыптайтын жаңа дәлелдер, табиғи катаклизмге қатысты реакция, сыртқы саяси қадам. Енді екі үміткерге де осындай "тосын сый" қажет – бірақ оларға қатысты айғақ-дәлелдердің тым көп болғаны соншалық, енді "қауіпті Трамп" немесе "жемқорлыққа белшесінен батқан отбасы бар ұйқылы-ояу Байденге" қатысты жаңа айғақтарды ешкім қоса алмайды.

Бірақ америкалықтар президент сайлауы кезінде сыртқы саясатты айтарлықтай деңгейде басшылыққа алмаса да, ол рейтингті толықтыра алады. Президент басқа елдердің басшыларымен, мысалы бітімгер болуға қатысты келіссөздер жүргізе алады. Өткен айда Трамп бұл тәсілді ең алдымен, араб-израиль татуласуына, содан кейін Сербия мен Косово арасындағы келісімге байланысты екі рет пайдаланды. Бірақ мұның бәрінің америкалық сайлаушыға тікелей қатысы жоқ – оларға шынымен, Балқан және Таяу Шығыс не үшін керек?

Дегенмен, Трамп барлық америкалықты көктемнің соңына дейін емес, Рождествоға дейін шығаруға уәде бере отырып, Ауғанстаннан да әскерлердің шығарылуын тездетіп отыр. Мұны орындау мүмкін емес, оның үстіне Рождество 3 қарашадан әлдеқайда кеш келеді. Алайда барлық америкалықты толғандыратын тағы бір нәрсе бар - ол қару-жарақтар, соның ішінде ядролық қару жарысына қатысу. Қауіпсіздік және ақша - ядролық соғыс қаупін және қару-жараққа көбірек қаражат жұмсау қажеттілігін туғызады. Бұл жерде сіз бейбіт аспанға деген алаңдаушылығыңызды көрсете аласыз - Трамп мұны да жақсы көреді, өйткені ол Ким Чен Ынмен кездесулерінің арқасында АҚШ ядролық қаруы бар Солтүстік Кореямен соғыспайтынын, бірақ президент Клинтон болған кезде жағдай басқаша болуы мүмкін екенін бірнеше мәрте айтты. Бірақ ойдан шығарылған "корей қаупі" қазірдің өзінде ұмытылды, енді "қазан тосынсыйы" үшін басқа нәрсе іздеу керек.

Трамп Путинмен келісім жасағысы келді. Алайда оны төрт жылдан бері "Путинмен байланыс орнатады" деп айыптап келе жатыр, соңғы апталарда "орыс ізіне" қатысты әңгіменің бәрі Ақ үйден және Клинтон штабынан шыққан демократтардың арнайы операциясы болғандығы туралы дәлелдерге көбірек тірелуде. Сонымен, қазір Трамп демократтар мен "Вашингтон батпағына" олардың өздерінің "орыс тақырыбын" тықпалап жатыр. Трамп нағыз Путинмен мәміле жасайды, өйткені ол мықты және Путин оны құрметтейді. Трамп орыстармен жасаған келісімшартын америкалықтарға осылай сатқысы келеді.

Біз не туралы айтып отырмыз? Іс жүзінде "жерлегеніне" қарамастан, төрт айға жетер-жетпес уақытта мерзімі аяқталатын СНВ-3 туралы – бірақ оны Трамп "жерледі" емес пе? Иә, Ресей СНВ-3-ті бес жылға дейін созуды әрдайым жақтап келді. Ал Вашингтон бұл оларға тиімді емес екенін және қайта жазу, толықтыру және жалпы үшжақты ету қажет деп мәлімдеді.

Яғни, дәл осы қару-жарақтың Ресей мен АҚШ-қа қарағанда аз екенін көрсете келе, оған стратегиялық шабуылдау қаруын одан әрі қысқарту және шектеу шаралары туралы келісімге қосылуға ниет білдірмеген Қытайды қосу осыны байқатты. Мәскеу Пекиннің бұл ұстанымын толықтай қолдады. АҚШ-тың Қытай туралы барлық ескертпелеріне ол аспанасты елі келіссөздерді мәжбүрлі түрде жүргізбейді деп жауап берді. 

Америкалықтардың екіжақты сипаттағы басқа да талаптары болды, олардың көпшілігі Ресей үшін мүлдем қолайсыз еді. Бірнеше ай бұрын ғана америкалықтар Ресеймен кеңесе бастағанына қарамастан, СНВ-3 келісімшарты ақырындап жойылып барады. Сонымен қатар, олар осы уақыт ішінде бұл келісімшарт олардан гөрі Ресейге көбірек қажет және жалпы, егер Мәскеу Американың талаптарын 3 қарашаға дейін қабылдауға асықпаса, онда оны ұзарту шарттары (яғни, жаңа келісімшарт жасау) одан да күрделі болады деген сыңай танытқан еді.

Ресей мұндай арзан қулықтарға сабырлықпен қарады, шынтуайтына келгенде, екі тарапқа да келісім қажет. Кремль Трампты қол қоюға итермелемеуге тырысқан жоқ, бірақ өткен аптада Владимир Путин Джо Байденнің СНВ-3-ті ұзартуға немесе жаңа келісімшарт жасасуға уәде бергенін еске алды, ал "бұл қазірдің өзінде болашақтағы ықтимал ынтымақтастық үшін өте маңызды элемент".

Осыдан кейін Ақ үйден және Конгресстен шыққан ақпарат бірнеше америкалық басылымдарда "АҚШ президенті Дональд Трамп сайлауға дейін СНВ келісімшартын жасау үшін Ресей тарапының келісіміне үміт артып отыр" деген сипатта жарияланды.

"Трамп әкімшілігі президент Владимир Путин мен Ресей қауіпсіздік кеңесінің төрағасы Николай Патрушевтен АҚШ пен Ресей арасындағы жаңа ядролық келісімшарт жасау туралы келісім алды деп санайды, келісім бойынша жұмыс бір апта ішінде аяқталуы мүмкін. Президент әкімшілігі қызметкерлерінің бірі ұлттық қауіпсіздік кеңесі мен мемлекеттік департаментте шешімдердің ең жоғары деңгейде қабылданғанын айтты. Оның айтуынша, сенаттың халықаралық қатынастар комитетінің кейбір мүшелері мен Капитолий төбесінде орналасқан ұлттық қауіпсіздік жөніндегі жұмыс тобы осы пікірталастардың қорытынды материалдарын алды". Басылым сайлау алдындағы ядролық келісім бойынша жаңа жұмыс кестесі "жоғары лауазымды республикашылдар мен Ақ үйдің кейбір өкілдері үшін тосын сый болғанын" деп атап өтті.

Кремль "Біз ақпарат көздеріне жауап бермейміз, жалған ақпараттар тым көп. Бұл тақырып айрықша өзекті, америкалықтармен байланыс орнатқан кезде бұл біз үшін басымдық болып саналады. Сарапшылар деңгейінде байланыс жалғасуда" дей келе, әрине, ұстамдылық танытты. Трамп айқын тосын сыйды дайындап жатыр. Ол – Путинмен келісім. Бұл ретте оған Мәскеуге ұшып барудың, ал Ресей президентінің керісінше Вашингтонға ұшып барудың қажеті жоқ.

Бәрі екі президенттің бірлескен мәлімдемесімен немесе америкалық келіссөз жүргізуші Маршалл Биллингслидің СНВ-3-ті ұзартудың алдында президенттік меморандумға қол қоюымен ғана шектеледі. Яғни, бұл болашақ келісімнің ауқымын анықтайтын және СНВ-3-ті белгілі бір мерзімге (бес жылдан аз, мүмкін екі-үш жылдық мерзімге) ұзартатынын жариялайтын негіздемелік келісім болады.

Вашингтон мұндай қадамға шынымен дайын ба? Өйткені Биллингсли Хельсинкиде 5 қазанда сыртқы істер министрінің орынбасары Сергей Рябковпен өткен келіссөзде "маңызды ілгерілеушілікке қол жеткізілді" және тараптар келісімге келді деп мәлімдегенде, Рябков америкалық оптимизмге таң қалды.

"Келіссөздер тәсілдерде осындай келісімнің орталық элементтеріне қатысты үлкен айырмашылықтың сақталғанын көрсетті. Негізінде, біз бұдан әрі қарайғы жұмыстың негізгі бағыттары мен параметрлерін анықтау туралы айтуға мүмкіндік беретін қандай да бір негіздемелік келісімге ғана қол жеткізгенімізді мойындаймыз. Бірақ тек осындай нұсқаның бар екенін ғана мойындаймыз. Себебі біз жақында АҚШ-пен келісімге келген жоқпыз, мен мұны айрықша атап өтемін. Америкалықтардың келісімнің табалдырығында тұрмыз деп көрсетуге тырысқаны және аз уақыттың ішінде келісімге қол жеткізіледі деп көрсеткісі келетіні және оларды неге негіздеп отырғаны түсініксіз?"

Алайда, Биллингсли мен Рябков арасындағы кездесу басқа бір кездесудің – 2 қазанда Женевада Ресей қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Николай Патрушев пен АҚШ президентінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Роберт О'Брайен арасындағы келіссөздердің жалғасы болды. Бұл олардың алғашқы жеке кездесуі (бұған дейін Трамптың кеңесшісі Джон Болтон болатын) болды. Аталған кездесу америкалық оптимизмнің байқалуына оң ықпал етті. Бұл Ресейдің қандай да бір жеңілдіктермен байланысты емес екенін, керісінше екі ел президенттерінің бірлескен мәлімдемесінде СНВ-3-ті ұзарту туралы негіздемелік құжатқа қол қою туралы саяси, тұжырымдамалық келісімге қол жеткізілгендігімен байланысты деп болжауға болады.

Осыдан кейін, Биллингсли мен Рябковтың Хельсинкидегі келіссөздерінде америкалықтар (өздерінің әдеті бойынша) қысым жасау тактикасын жалғастырды. Ал олардың орыстардан біраз жеңілдіктер алуы мүмкін бе? Мүмкін емес. Қазірдің өзінде саяси келісім бар, бірақ ол нақты шарттармен жүзеге асырылады: оған Қытайдың да, келісімнің жаңасын әзірлеу үшін қажет мерзімге дейін ұзартудың да қатысы жоқ.

52
Мызғымас бауырластық оқу-жаттығуы

"Мызғымас бауырластық" жаттығуларының мазмұны мен алғышарттары қандай

27
12-16 қазанда Беларусьтің Витебск аймағындағы "Лосвидо" полигонында 700 әскери қызметшіден, 100-ден аса әскери және арнайы техникадан, оның ішінде тікұшақтар мен дрондардан тұратын "Мызғымас бауырластық-2020" командалық-штабтық жаттығулары өтіп жатыр

Беларусь жерінде Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына (ҰҚШҰ) мүше алты мемлекеттің ішіндегі төрт елдің (Беларусь, Ресей, Қазақстан, Тәжікстан) әскери бөлімшелерінің жоспарланған "Мызғымас бауырластық" командалық-штабтық жаттығулары Батыстың әскери және саяси қысымының өсуіне қарамастан, қауымдастықтың бітімгершілік күштерінің ұлттық және ұжымдық мүдделерді тиімді қорғауға дайын екенін көрсетеді.

Жаттығуларға ішкі істер және төтенше жағдайлар министрліктерінің бөлімшелері де тартылды. 

103-ші жеке гвардиялық десанттық бригада полигонда екі негізгі міндетті шешуде. Олар: барлық деңгейдегі командирлер мен штабтардың бітімгершілік операциясының бейбітшілікті сақтау жолындағы жаттығулары және әскерлердің тәжірибелік іс-әрекеттері. ҰҚШҰ ұжымдық бітімгершілік күштері әлеуетінің 20%-і қатысады, олардың жалпы саны шамамен 3600 адамды құрайды. Оқу-жаттығуларға ҰҚШҰ біріккен штабының бастығы генерал-полковник Анатолий Сидоров пен ҰҚШҰ Бас хатшысы Станислав Зась тікелей басшылық етеді.

ҰҚШҰ-ның Беларусьтегі жоспарланған маневрлері одақтас мемлекеттің шекарасына жақын жерлерде НАТО-ның іс-әрекетін күшейту аясында қызығушылық туғызады. ҰҚШҰ-ға мүше кейбір елдерде батыстық "серіктестердің" қатысуымен ішкі саяси проблемалар жасанды түрде шиеленісіп, қызған кезде бітімгершілік жаттығулары ерекше маңызға ие болатыны белгілі.

Бейбітшілік операциясы

Беларусь жерінде "Мызғымас бауырластық" жаттығуын өткізу ҰҚШҰ мемлекеттерінің өздерінің ұлттық және ұжымдық мүдделерін қару-жарақ күшімен қорғауға саяси белсенділігі мен технологиялық жағынан дайын екендігін көрсетеді. Қатысушылардың шектеулі контингенті (700 адам) әскерлердің (ұжымдық күштердің) жауынгерлік ұрыс қимылдарының тиімділігіне күмән тудырмауы керек. Витебск аймағындағы бітімгершілік операциясы карталардағы ұрыс қимылдарына еліктеу емес, ол құрлықтағы және арнайы жасақтардағы қару-жарақтың барлық түрінің қолданылуын, полигон жағдайында соққы беретін авиацияны қамтиды.

Беларусь пен Ресей шекараларына жақын жерде қалыптасқан әскери-саяси конфигурацияда "командирлер мен штабтардың тәжірибелік дағдыларын жетілдіру", "ҰҚШҰ мемлекеттерінің бітімгершілік контингенттерінің жауынгерлік үйлестіруін жақсарту" тәрбиелік элементтері нақты және қолданбалы сипатқа ие. Бітімгершілік күштері атысты тоқтату және халықтың жауапкершілік аймағындағы іс-әрекеттерін бақылау, қақтығыстардан зардап шеккен аумақтарда бейбіт өмірді қалпына келтіруге көмектесу жөніндегі шараларды әзірлейтін болады. ҰҚШҰ-ның ұжымдық бітімгершілік күштері бөлімшелері милициямен (полициямен) бірлесіп, жаппай тәртіпсіздіктерге қарсы тұру міндеттерін де әзірлейтін болады.

Өздеріңіз білетіндей, 9 тамызда Беларусь Республикасында өткен кезекті президент сайлауының нәтижелері Беларусь оппозициясы мен НАТО елдерінің басшылығының көңілінен шықпады. Одақтың шекаралары маңындағы альянстың ішкі саяси толқулары мен жаттығуларының тетіктері толығымен қатар іске қосылды. Мысалы, 11 тамызда Польшада 500 америкалық әскери қызметшінің қатысуымен маневрлер басталды (штатты броньды техникаларда). Латвия аумағында осыған ұқсас жаттығуларды британиялық әскерлер ұйымдастырды. Литвада 3 қыркүйектен 20 қазанға дейін АҚШ-тың 3-ші жаяу әскер дивизиясы 2-ші танк бригадасы бөлімшелерінің жаттығулары өткізіледі, ал бұған дейін республикада "Tobruq Legacy – 2020" халықаралық жаттығулары (25 қыркүйекте аяқталды) өткізілді. Оған Литва, Эстония, Италия, АҚШ, Латвия, Польша, Франция, Словакия және Венгрияның 950-ге жуық әскери қызметшісі тартылды. Оның үстіне, одақтастар маневрге ұшуға тыйым салынған аймақта ұйымдастыруға арналған өздерінің әуе қорғанысы жүйелерін алып келді. АҚШ пен НАТО ашық түрде Беларусьтің қазіргі басшылығын қорқытуға, республикадағы оқиғаларды "түрлі-түсті" сценарийіне қарай бағыттауға тырысуда.

Өзара әрекеттестік күшеюде

"Мызғымас бауырластық" маневрлері тоғызыншы мәрте өткізілуде. Бір жыл бұрын олар Тәжікстан аумағында өтті. ҰҚШҰ құрамына алты мемлекет кіреді: Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстан. Сондай-ақ, 2020 жылғы қазанда қатысушылардың құрамы толық болған жоқ. Армения бөлімшелері Таулы Қарабақтағы қақтығыстың шиеленісуіне байланысты келе алмады. Қырғызстандағы ішкі саяси дүрбелең де Беларуське әскерилерді жоспарлы түрде жіберуге мүмкіндік бермеді.

Сонымен қатар, бұған дейін Армения аумағында қазан айының соңында өткізуге жоспарланған ҰҚШҰ ұжымдық күштерінің "Өзара іс-қимыл-2020" жаттығулары және ҰҚШҰ қарулы күштері барлау бөлімшелерінің "Іздеу-2020" маневрлерінің мерзімі ауыстырылды. Қазіргі уақытта ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттер жаңа географиялық нүктелер мен аталған жаттығулардың өткізілу мерзімін талқылауда. Ұйымның әскерлері мен күштерінің өзара әрекеттестігі Батыстың дұшпандық жоспарлары мен әрекеттеріне қарамастан нығайып келеді.

Осылайша, 11 қазанда Беларусь әскери академиясының әуе қорғанысы бөлімшелерінің мамандары мен әуе шабуылына қарсы қорғаныс факультетінің курсанттары әскери әуе күштерінің және әуе қорғанысының жедел-тактикалық оқу-жаттығуларына қатысу үшін өздерінің С-300 зениттік-зымырандық кешенімен Ресейдің Ашулук полигонына келді.

Бұған дейін, 14-25 қыркүйекте Брест полигонында авиация, жауынгерлік және арнайы техниканың 150-ден астам бірлігін тарта отырып, Беларусьтің 600 әскери қызметкері мен Ресейдің аэроұтқыр әскерлері десанттық-шабуылдау дивизиясының 900 әскери қызметшісінің қатысуымен "Славян бауырластық-2020" Ресей-Беларусь антитеррорлық жаттығулары өткізілді.

Әрине, батыста "Славяндық бауырластық" сынға ұшырағаны анық. Литва айрықша алаңдаушылық танытты. Республиканың қарулы күштерінің жоғарғы бас қолбасшысы Вальдемарас Рупшис бұл шарадан "шабуылдық сипатты" байқаған. Литвада Солтүстік атлантикалық альянстың бірлескен жаттығулары үздіксіз өткізіліп тұратыны да қызық.

Ресей Федерациясының қорғаныс министрлігі бұл маневрлер басқа елдерге қарсы бағытталмаған деп жауап берді. Беларусь президенті Александр Лукашенко: "Олар бізбен санаспайды, біздің сақтық танытуымызға назар аудармайды. Олар қалаған уақытта жаттығу өткізе береді. Сондықтан, біз де айналамыздағы жағдайды шиеленістірмей, өз әскерімізді дайындайтын боламыз", деді.

Бұған дейін, 17-20 тамызда Астрахань облысында ҰҚШҰ ұжымдық күштерінің "Эшелон-2020" арнайы жаттығуына ұйымға мүше мемлекеттердің 1000-ға жуық әскери қызметшісі және ҰҚШҰ біріккен штабының жедел тобы қатысты. 250 техника тартылды.

Ұйымға мүше мемлекеттердің қорғаныс саласындағы өзара әрекеттесу географиясы кеңейіп, әскери топтардың жауынгерлік күш-қуаты артып келеді. Ал НАТО - бұл өте тиімді құрылым, ҰҚШҰ тек "бюрократиялық ұйым" деген қауесет тым әсіреленген.

27

Норвегиядағы жерасты әскери-теңіз базасына қызығушылық артты

0
(Жаңартылды 22:58 22.10.2020)
АҚШ әскери-теңіз күштері Норвегиядағы Олавсверн жерасты теңіз базасын қайта "тірілтуге" ниет танытып отыр

Seawolf деп аталатын бірнеше теңіз барлаушы сүңгуір қайығы осы жерден патрульге шығып, Солтүстік флоттың кемелерін бақылайтын болады, деп жазады РИА Новости.

Жартастағы қала

Олавсверн базасындағы белсенді әскери қызмет 2000-шы жылдардың басында тоқтады, нысанның жұмысы 2009 жылы толықтай тоқтап қалды. Алайда, жақында америкалықтар ядролық сүңгуір қайықтарды осы жерге қайтадан көшіруге шешім қабылдады.

Seawolf класындағы барлық сүңгуір қайық Олавсвернге ауыстырылады. Тамыз айында олардың бірі Н Бангор әскери-теңіз базасынан (Вашингтон штаты) Норвегияның Тромсо қаласына дейін сынақтан өтті. Америкалықтар бұл портты атомдық сүңгуір қайықтарының аралық аялдамалары үшін пайдаланады: олар қорларды толықтырады және рейсаралық жөндеу жұмыстарын жүргізеді.

Seawolf класты атомдық сүңгуір қайығы –  АҚШ-тағы ең құпиялы сүңгуір қайықтардың бірі. Олар 1980 жылдары жаудың толық бақылауында тұрған аудандардағы операциялар үшін арнайы жасалған. Оның бортында кемеге және суасты қайығына қарсы күшті қарулар бар. ХХ ғасырдың аяғында америкалықтар осындай 30-ға жуық сүңгуір қайық дайындаужы жоспарлады, бірақ КСРО ыдырағаннан  және Варшава келісімі ұйымы таратылғаннан кейін олар өз ойын өзгертті. Нәтижесінде, АҚШ әскери-теңіз күштері тек үш сүңгуір қайықты ғана алды.

Олавсверн әскери-теңіз базасы 1960 жылдары салынған. Ол Ресеймен шекарадан небәрі 350 шақырым жерде, Солтүстік флоттың суасты күзеті жолдарының маңында орналасқан. Қырғи қабақ соғыс кезінде америкалықтар мен олардың одақтастары Солтүстік Мұзды мұхит акваториясына жауапты базада сүңгуір қайықтарға иелік етті. Осылайша, НАТО сүңгуір қайықтарының экипаждары кез-келген уақытта Солтүстік флоттың Норвегия теңізіне және одан әрі Солтүстік Атлантикаға шығу жолын жабуға дайын тұрды.

Үлкен жерасты кешені жартастарда қашалып, қалыңдығы 300 метр болатын тас қабатымен қорғалған. 25 мың шаршы метрден астам алаңда қоймалар, оқ-дәрі сақтайтын орындар, жөндеу айлақтары бар. Тоннельдерді жобалау мен салуға, сондай-ақ нысанды заманауи құрылғылармен жабдықтауға 500 миллион доллардан астам қаражат жұмсалды. Еегер салыстыратын болсақ, 1961 жылы пайдалануға берілген әлемдегі ең алғашқы USS Enterprise атом кемесінің құны шамамен 450 миллионға жеткен еді.

Арктикаға жақын

Солтүстік флоттың бұрынғы командирі, адмирал Вячеслав Поповтың пікірінше, жаңартылған Олавсверн базасы Ресей үшін НАТО тарапынан тағы бір қатерлі орынға айналуы мүмкін.

"Seawolf мұз астында жүзуге жақсы бейімделген, - деді адмирал РИА Новости агенттігіне берген сұқбатында. 

Алайда, сарапшылар атап өткендей, америкалықтар қиындықтарға тап болуы мүмкін, өйткені құқықтық база қазір заң жүзінде жеке адамға тиесілі. 2000 жылдардың соңында батыс сарапшылары Ресей әскери-теңіз күштері бұдан былай НАТО-ға қауіп төндірмейді, ал Олавсвернді күтіп ұстау тым қымбатқа түседі деп ойлады. Сондықтан Норвегия үкіметі базаны аукционға қойды.

2011 жылы Олавсвернді норвегиялық кәсіпкер 4,5 миллион долларға сатып алды. Ол кешенді жалға берді. Жалға бергендердің ішінде ресейлік компаниялар да бар. "Академик Немчинов" және "Академик Шатский" ғылыми-зерттеу кемелері ауық-ауық келіп тұрды. Келісімнен кейін көптеген норвегиялық әскери басшы ел үкіметін сынға алды. Осылайша, вице-адмирал Эйнар Скорген нысанның сатылуын миға сыйымсыз дүние деп атады.

"Біз сүңгуір қайықтарды жүздеген қосымша миль жүруге мәжбүрледік. Біздің Ресеймен Баренц теңізінде ортақ шекарамыз бар. Демек, біздің әскери-теңіз флотымыз Арктикадағы теңіз базасында орналасуы қажет", - деп мәлімдеді Скорген.

Он жылдан кейін НАТО өз қателігін түсінді. Норвегияның NRK телеарнасының мәліметінше, Пентагонның жоғары лауазымды әскери шенеуніктері соңғы апталарда Олавсвернге бірнеше рет барған. Ал Норвегияның қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштеріне, АҚШ пен НАТО бойынша одақтастарына базаны қайтадан мақсатқа сай пайдалануға мүмкіндік беретін келісімді мақұлдады.

"Норвегия басшылығы Ресеймен достық пейілде қарым-қатынас орнатып отырған жоқ, дегенмен жақында олар Ресеймен Баренц теңізіндегі кеңістікті делимитациялау туралы келісімге қол қойды, – дейді Бүкілресейлік флотты қолдау қозғалысының төрағасы, I дәрежелі капитан Михаил Ненашев.

– Біз мұндай қадамға тату көршілік және аймақтағы ынтымақтастықты дамыту саясаты негізінде бардық, бұл ретте Норвегия да соған сәйкес әрекет етеді деп үміттендік. Бірақ Вашингтондағы "аймақтық комитет" қызметкерлерінің ұсынысы бойынша, Норвегия, керісінше, Солтүстік Атлантика мен Солтүстік Мұзды мұхитта Ресейге қатысты агрессиясын күшейтіп отыр".

Сарапшының пікірінше, әскери тұрғыдан Олавсверн АҚШ пен НАТО-ның солтүстік ендіктердегі позицияларын аз мөлшерде ғана күшейтеді, өйткені базаның координаттары мен мүмкіндіктері бұрыннан ешкімге құпия емес. Қауіп кезінде оны сүңгуір қайықтарды, ұшақтарды немесе суасты басқарылмайтын апппараттарын пайдалана отырып, миналармен тез бұғаттап тастауға болады.

Жерасты лабиринттері

Олавсверн жерасты базасы бірегей емес. Қырғи-қабақ соғыс жылдарында осыған ұқсас ондаған нысан салынды. Ең үлкен бункерді шведтер өткен ғасырдың ортасында салған. Мускё әскери-теңіз базасы гранитті тасқа ойылып жасалған, ол Стокгольм архипелагының оңтүстігінде жеке арал түрінде орналасқан. Кемелер мен сүңгуір қайықтарды, казармаларды, жөндеу зауытын, қоймаларды және аурухананы қабылдауға арналған үш докпен (қалқымалы су асты кемесі) жабдықталған.

База мыңға жуық әскери қызметшінің ядролық бомбалауына немесе жаппай зымыран соққысына қарсы тұра алады. Теңіз түбі астындағы үш шақырымдық тоннель материктен мекемеге апарады.  2019 жылы Швеция әскери-теңіз күштері штаб-пәтерін сол жерге көшіреді. Онда жүзге жуық әскери қызметкерді және "Висбю" түріндегі бес корветті орналастырмақ.

Ресейге келетін болсақ, құпиясыздандырылған ең ірі жерасты базасы Қырымда орналасқан. Балаклава шығанағының жанындағы Таврос тауында бірден екі нысан жасырылған: суасты қайықтарын жөндейтін және паналайтын құрғақ док (қалқымалы су асты кемесі) және ядролық торпедалық оқтұмсықтар мензымырандарды сақтайтын қойма.

Ядролық соғыс болған жағдайда, үш мың адам жер астында бір ай бойы жайлы өмір сүре алуы мүмкін - отын, азық-түлік және су қоры үнемі жаңарып отырады.

КСРО ыдырағаннан кейін база Украинаның қолына өтті. Ол көптеген басқа нысан сияқты керексіз болып қалды және тоналды, түсті металдардың соңына түсушілер жабдықтарды ұрлап, талан-таражға салды. 2000 жылдары Балаклавада музей ұйымдастырылды. Ол жерде туристерге жөндеу зауытының жер асты бөлігі, арсенал, айлақ және бірнеше ғимарат көрсетіледі

Сарапшылардың бағалауынша, қажет болған жағдайда базаны қайта жарақтандырып, тетігін іске қосуға болады, бірақ оның қазіргі заманғы сүңгуір қайықтарды олардың көлеміне байланысты қабылдай алатындай мүмкіндігі жоқ.

0