ресейлік десантшылар, архив

Қандай елдер әскери шығынды арттырып жатыр?

104
Стокгольм әлем проблемаларын зерттеудің халықаралық институты (SIPRI) ұсынған мәліметке сәйкес, Ресей Федерациясы 2020 жылы әскери шығындарға 61,7 миллиард доллар жұмсап, әлем бойынша төртінші орынға жайғасты

Ғаламшардағы әскери шығындардың 2,6%-ке артуына қарамастан Ресей 2020 жылы бекітілген қорғаныс бюджетінен 6,6%-ке аз жұмсады. 2019 жылы Ресей Федерациясының әскери шығындары 65,1 миллиард долларды құрады. Яғни осы жылы бұл бағыттағы шығын 3,4 миллиард долларға азайғаны байқалып отыр.

Әскери шығыны көлемді елдердің бестігіне АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей мен Ұлыбритания кірді. Олардың үлесіне әлем бойынша шығындардың 62%-і тиесілі және ол 1,98 триллион долларды құрайды.

Ресей Global Firepower әлем рейтингінде дәстгрлі түрде АҚШ пен Қытайдан кейін үшінші орында тұр. Ал Үндістан төртінші орынға жайғасса, Ұлыбритания бестікке кіре алмай, сегізінші орыннан бір-ақ шықты. Аз шығынмен үлкен табысқа жетуге әскери құрылыстың дұрыс стратегиясы, мемлекеттік басқарудың және ұлттық қорғаныс-өнеркәсіптік кешеннің тиімділігі, жоғары технологиялық қарулардың әзірлемелері себепкер.

Global Firepower Ресей Федерациясының әскери бюджетін тек 11-деңгейге қоюы әртүрлі есептеу әдістерімен түсіндіріледі. Мемлекеттер әскери шығындар қатарына үкіметтің қарулы күштерге жұмсалатын барлық шығынын, соның ішінде жалақы, қару-жарақ пен әскери техниканы сатып алу, әскери құрылыс, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар, басқару және тыл жағынан қамтамасыз етуді жатқызатынын ескеру қажет.

Ресейден басқа ТМД елдерінің әскери шығындары едәуір шағын және кестеде көш бастап тұрған мемлекеттермен алшақтығы айтарлықтай.

Сколько тратят страны ближнего зарубежья на военные расходы
© Sputnik
Таяу шетел елдерінің әскери шығыны

Ресейдің аз шығын арқылы әскери құрылымда жақсы нәтижеге қол жеткізу стратегиясы посткеңестік кеңістікте сәтті жүзеге асып жатыр. Мәскеу одақтастарына қару-жарақ бойынша көмектесіп келеді: кейбір техника ресейішілік бағамен ұсынылса, кейбірі тегін жеткізіледі. Мысалы, 2015 жылдан бері Қазақстан ТМД елдерінің ішінде алғашқы болып жеңілдікпен Ресейден 12 дана Су-30СМ жойғыш-бомбалаушы ұшағын, сондай-ақ Ми-171Ш пен Ми-35 әскери-көлік және соққы жасаушы тікұшағын, модернизацияланған Ил-76МД-90А сатып алды. Біраз бұрын Қазақстан Су-24 фронтты бомбалаушыларын, МиГ-31 мен МиГ-29 жойғыштарын, С-300 зениттік зымыран кешендерін тегін алды.

Беларусь Ресейден қару-жарақтың кеңейтілген спектрін алып отыр. Бұған дейін республиканың қорғаныс министрлігі С-400 зениттік-зымыран кешендерін сатып алу туралы келісімшарттың әзірленгені туралы хабарлады. Әскери-әуе күштері мен әуе шабуылынан қорғаныс күштері үшін С-300С ЗЗК төрт зениттік зымыран дивизиясы сатып алынды. Біраз бұрын Беларусь С-300ПМУ-1 сегіз жиынтығын, "Тор-М2" төрт ЗЗК (батарея) және оларға арналған зымырандар партиясын алған (2017 жылғы келісімшарт бойынша).

Арменияға С-300 ЗЗК екі дивизионы (ТМД Әуе шабуылына қарсы бірыңғай қорғаныс жүйесін құру аясында) ақысыз берілді. Ол ресейлік "Искандер-Э" зымыран жүйесінің алғашқы импорттаушысы болды. Сондай-ақ Су-30СМ 12 жойғыш ұшағын, "Бук-М1-2", "Тор-М2КМ", "Оса-АК" жетілдіріген зениттік зымыран кешендерін, "Солнцепек" ТОС-1А ауыр отшашар жүйелерін сатып алды. Мәскеу Ереванға Ресейдің ішкі бағасымен қару-жарақ жеткізіп отыр және жалпы сомасы 300 миллион АҚШ долларын құрайтын мемлекеттік кредитпен көмектесуде.

Бүгін және жақын келешекте әлемнің көптеген елі ішкі саяси тұрақсыздықпен күресуге мәжбүр. Бұл азаматтық соғыс немесе әскери операциялар түрінде халықаралық терроризмге төтеп беру болуы мүмкін. Мұның барлығы алдағы уақытта қорғаныс саласындағы шығындардың артуына ықпал етеді.

104
Ауғанстанның әскери қызметкерлері

Ауғанстан Орталық Азия елдерінің арнайы жасақтарын біріктіруді ұсынды

56
Америка әскері Ауғанстан аумағынан кеткеннен кейін елдегі бейбіт реттеу шаралары арнайы құралдар мен опцияларды қажет етеді

Бірнеше елдің арнайы жасақ бөлімшелерінің мүмкіндіктері мен құралдарын сәтті ықпалдастырып, арадағы кикілжіңді шеше алса, онда Кабулдағы өңірлік арнайы операциялар күштері халықаралық орталығының (АОК) жобасы нәтижелі болмақ.

Америка әскерінің ауған жерінен кетуі және Ислам республикасында тәлібтермен қақтығыстың өршуі жағдайында үкімет армиясының арнайы операциялар корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Мохаммад Фарид Ахмади көрші мемлекеттерге арнайы мақсаттағы ортақ базада терроризммен іс жүзінде күрес жүргізуді біріктіруді ұсынды. Мұндай құрал Ауғанстан аумағындағы моджахед содырларының шабуылдарын тиімді айқындауға және Орталық және Оңтүстік Азияға террористік топтардың көшіп-қонуын тежеуге мүмкіндік берер еді. Сонымен қатар ұлттық АОК жауынгерлік тәжірибеге қол жеткізер еді.

Генерал Ахмадидың бұл бастамасы іске асу жолында бірқатар кедергіге тап болатыны анық. Әйткенмен Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан мен Қазақстан қарулы күштерінің арнайы жасақ бөлімшелерін дамытуға ерекше мән беретіні белгілі. Ауғанстандағы бұл халықаралық жобаға Сирия Араб республикасында үлкен тәжірибе жинақтаған Ресей әскерилері де қосылуы әбден мүмкін.

Айта кетсек, 2020 жылдың 29 ақпанында АҚШ пен "Талибан"* арасында жасалған келісім аясында түрмеден босатылған 5 мың тәлібтің басым бөлігі соғыс алаңына оралып, елден Америка мен олардың НАТО бойынша одақтастарының әскерлерін шығаруды көздеп отыр. Тәлібтер көктемде басталған шабуылдарды тоқтатар емес, үкіметтік қауіпсіздік күштеріне және азаматтық инфрақұрылым нысандарына соққы жасау жалғасуда. 8 мамырда Кабулда мектеп жанындағы жарылыс салдарынан 75 жасөспірім оқушы қыз көз жұмды және 190 адам жараланды. Біраз бұрын Пули-Алам қаласындағы теракт кезінде жергілікті университеттің 100-ден астам абитуриенті көз жұмды және зардап шекті. 12 мамырда Кабул провинциясында үшінші рет электр жеткізу желісі жарылды. Ол ЭЖЖ Өзбекстаннан Ауғанстанға электр қуатын жеткізу үшін қызмет етеді.

Ауған ұлттық армиясы терроризммен күресудегі ең маңызды ресурс саналады. Сондықтан өңірдегі тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін АҚШ пен НАТО әскері елден кеткенде де ұлттық армияны сақтап қалу маңызды. ANASOC қолбасшысы генерал Ахмади ауған арнайы жасағының әлеуетін жоғары бағалап, Арнайы операциялар күштерін басты мемлекеттік жетістік деп санайды. Бірақ тәлібтер ауған арнайы жасағына қырғидай тиюде.

Жаңа азаматтық соғыстың табалдырығында тұрған Кабулға Орталық Азияның іргелес елдері өз арнайы жасақтарымен үлкен көмек көрсеткен болар еді. Мысалы, Ұлыбританияда өткен Cambrian patrol-2019 беделді халықаралық жарысында Өзбекстан Республикасы қорғаныс министрлігі арнайы операциялар күштерінің өкілдері жеңіске жетті. КСРО ыдырағаннан кейін аумағында арнайы мақсаттағы 15-бригаданы алып қалған бұл ел кейінірек ресейлік, америкалық, британдық, түрік, неміс, италиялық "мамандардың" тәжірибесін қолданды. Өзбекстанның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі арнайы жасағының да әлеуеті жоғары.

Тәжікстандағы арнайы мақсаттағы әскердің негізін мобильді күштердің 7 десанттық-шабуылдау бригадасы құрап отыр. Сондай-ақ МҰҚК құрамындағы "Альфа" және ІІМ құрамындағы арнайы әскер бригадасы тағы бар. Сонымен қатар Тәжікстанда ресейлік 201-ші әскери база орналасқан.

Сондай-ақ Қазақстан мен Қырғызстан қарулы күштерінің арнайы операциялар күштері де бірлескен оқу-жаттығу өткізуді әдетке айналдырған. Олар арнайы барлау, бұғаттау және таулы аймақта ықтимал қарсыластың көзін жою бойынша әрекеттерді пысықтайды.

Орталық Азия елдері арнайы операциялар күштерін қолдану туралы шешім жоғары деңгейде қабылданады. Ауғанстанда бірнеше мемлекеттік арнайы жасақ бас қосып, бірлескен операция жүргізуі екіталай.

"Арнайы жасақтар достастығының" идеологы – АҚШ президентінің арнайы өкілі Залмай Халилзад. Ол өткен аптада Ташкент, Доха және Душанбеге іссапармен барып, Кабулдағы республикалық үкіметке халықаралық қолдау көрсетуді жұмылдыру идеясымен бөлісті.

Доха – тәлібтермен келіссөз жүргізудің негізгі алаңы. Душанбе мен Ташкент – Ауғанстанмен шекаралас мемлекеттердің астаналары. Тәлібтер көп жылдан бері солтүстік провинцияларды өз бақылауына алуға тырысып келеді. АҚШ пен НАТО әскері елден кеткен соң бұл аймақтарды басқару қарсылас тараптар үшін тіпті үлкен мәнге ие болады. Оның үстіне Өзбекстан мен Тәжікстанның көптеген азаматы "Талибан"* мен "Ислам мемлекеті"* қатарында соғысып жүр.

Орталық Азияда дәл осы Тәжікстанның Ауғанстанмен шекарасы ең ұзын болып саналады. Іргелес аймақтың ұзындығы – 1300 километрден асады. Еске салсақ, кеңес жылдарында тәжік-ауған шекарасын 25 мың сарбаз күзетсе, КСРО тарағаннан кейін және 2005 жылға дейін Тәжікстан Республикасының оңтүстік шекарасына Ресей Шекара әскері жедел тобының 19 мың әскери қызметкері жауапты болды. Кейіннен олардың орнын 16 мың тәжік сарбазы басты. Мұнда мәселе әскерилердің санында болып отырған жоқ. Шекараның әрбір километрін заманауи талаптарға сай жабдықтау үшін шамамен 1 миллион доллар қажет. Мұндай қаражат жоқ болғанымен, әзірше шекараны күзетуге күш пен қаражат жетіп тұр. ҰҚШҰ жүйесіне интеграцияланған Тәжікстан қорғаныс министрлігінің арнайы бөлімшелерін Ауғанстан аумағында Қытай, Пәкістан, Иран арнайы операциялар күштерімен бірге қолдану бүгінде іске аспайтын идея болып көрінеді. Ол үшін маңызды саяси шешімдер мен ауқымды алдын ала дайындық қажет.

Ташкент алдында ҰҚШҰ міндеттемелері болмаса да ол ұжымдық қауіпсіздік қажеттілігін ескере отырып, жақын көршілерімен әскери және әскери-техникалық ынтымақтастықты ойдағыдай дамытып келеді. Өзбекстанның қорғаныс саясаты елдің қарулы күштерін шет елдердегі бітімгершілік операцияларға және әскери қақтығыстарға қатыстырмау қағидасына негізделген. Алайда Өзбекстан Орталық Азиядағы Ауғанстандағы ұлттық мүдделерді ілгерілету стратегиясын қабылдаған жалғыз республика. Ташкент Ауғанстан мен Өзбекстанның қауіпсіздігі бір деп санайды.

Өзбекстан президентінің Ауғанстан бойынша арнайы өкілінің институты құрылған. Ол негізгі аймақтық мемлекеттермен, оның ішінде Ресей, Қытай, Иран және АҚШ-пен өзара әрекеттеседі. Жазда Ташкентте Ауғанстандағы реттеу мәселелері жөніндегі халықаралық конференция өтеді. Онда Орталық Азия елдерінің жоғары лауазымды өкілдері аймақтық қауіпсіздік шараларын талқылайды.

Әрбір мемлекеттің өз ұлттық шектеулері немесе ерекшеліктері бар. Қазіргі әскери-саяси жағдайда Орталық және Оңтүстік Азия елдері Ауғанстан аумағында ұзақ әскери әрекеттерге барудан гөрі соғыста жеңіске жеткен тараппен келісімге келуге басымдық береді.

Пәкістан әскерінің бас қолбасшысы генерал Камар Джавед Баджва 11 мамырда ауғандағы қақтығыс әскери жолмен шешілмейтінін мәлімдеді. Қытай 12 мамырда Орталық Азияны Ауғанстан Ислам республикасында бейбітшілікке бағытталған процестерді ілгерілетуге көмектесуге шақырды.

Сондықтан "Ислам эмираты" Ауғанстан аумағынан тыс кеңейе бастаса Кабулда Оңтүстік және Орталық Азия елдерінің арнайы операциялар және терроризммен күрес күштерінің өңірлік орталығын құру идеясы жүзеге асуы мүмкін.

* – Қазақстан Республикасының аумағында тыйым салынған террористік ұйым.

56
Америкалық әскерилер

Пентагон Орталық Азияға орныға ма?

89
Пентагон базаларының Таяу Шығыс пен Орталық Азияда болуы қауіпті. Ауғанстан, Ирак, Сириядағы соғыс әрекеттері осыған дәлел болады

АҚШ-тың Ауғанстандағы әскери аэродромдары мен басқа да нысандарын Тәжікстан, Өзбекстан, Қазақстан немесе Қырғызстанға көшіру саяси және басқа тұрғыдан алғанда да дұрыс емес. Себебі ол Ауғанстан Ислам Республикасындағы (АИР) соғыстың мәнін еш өзгертпейді және өңірдегі қауіпсіздікке қауіп төндіреді.

The Wall Street Journal газетінің ақпаратына сәйкес, АҚШ Ауғанстан аумағынан шығарылатын әскерді Орталық Азияға орналастыруды көздеп отыр. Бұл базалар Пентагонға жеке құрамды, ұшқышсыз ұшу аппараттарын, басқарылатын бомбалаушы ұшақтар мен артиллерияны орнықтыруға қажет екені жазылған.

Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін Ауғанстанның солтүстігіне қарай орналасқан және Парсы шығанағындағы мемлекеттер қарастырылып отыр. Алайда Бішкек, Душанбе, Ташкент пен Нұр-Сұлтанға Вашингтоннан ресми сауал жеткен жоқ.

Өзбекстанның қорғаныс министрлігі елдегі қорғаныс доктринасы, Конституция, 2012 жылы қабылданған сыртқы саясат концепциясы Өзбекстан аумағында шет мемлекеттердің әскери базалары мен нысандарын орналастыруды қарастырмайтынын мәлімдеді. Қорғаныс министрлігінің бұл позициясы түсінікті. Бірақ шетелдік әскери базаны бірлескен оқу-жаттығу немесе логистикалық орталық деп атаса, онда мәселе бағыты да өзгеріп шыға келеді.

Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонның 9 мамырдағы Ресейге сапарын РФ президенті Владимир Путинмен ауған мәселесін талқылау мүмкіндігі ретінде қарастыруға болады.

Ауғанстанмен ең үлкен шекара Тәжікстанға тиесілі. Сондықтан Пентагон үшін Пяндж өзенінің жағалауына база орнату қолайлы болар еді. Сонда Ислам республикасы қол созым қашықтықта болады. Бірақ Тәжікстан ҰҚШҰ-ға мүше болғандықтан ел аумағында Ресейдің 201-ші әскери базасы орналасқан. Сонымен қатар мұнда "Окно-М" ғарыш нысандарын анықтауға арналған ресейлік оптикалық-электронды кешені де бар.

Жеңіс парадының қарсаңында Владимир Путин Кремльде тәжік көшбасшысы Эмомали Рахмонды қабылдады. Қос мемлекеттің басшылары Ауғанстандағы жағдайға байланысты алаңдаушылық білдіріп, ауған жерінен шығарылатын америкалық әскер мен әскери техниканың жайын талқылады. Қандай шешім қабылданғаны әзірше белгісіз.

Жалпы The Wall Street Journal басылымының АҚШ-тың ауған жеріндегі әскери контингенті Өзбекстан немесе Тәжікстанға орын ауыстыруы ықтималдылығы туралы жазбасы Вашингтонның Орталық Азияға көз тігіп отырғанын болжауға себеп болды. Америкалық газеттің айтуынша, өңірде Ресей әскерінің орналасуы және Қытаймен көрші болуы "Орталық Азияға базалар орналастыруды күрделендіріп отыр".

The New York Times сәуірдің соңында Пентагон, америкалық барлау агенттіктері мен батыстағы одақтастар әскер мен соққы жасаушы авиацияны Ауғанстаннан көршілес Тәжікстан, Қазақстан және Өзбекстанға көшіруді талқылап жатқанын хабарлады. Алайда The Wall Street Journal Қазақстанды атамай отырғаны қызық. Жалпы көп мәселе "кадрдан тыс" қалып отыр.

Еске салсақ, сәуірдің басында Пентагон делегациясы Өзбекстанда жұмыс сапарымен болып қайтты. Оған АҚШ Қарулы күштері Орталық қолбасшылығының Стратегиялық жоспарлау және саясат басқармасы басшысының орынбасары бригадалық генерал Дюк Пирак жетекшілік етті. Пентагон көп уақыттан бері бұл елге жан-жақты қызығушылық танытып келеді. Бұрын Ханабадтағы АҚШ әскерімен өзара әрекеттестіктің жағымсыз салдарына қарамастан, Өзбекстан Вашингтон үшін әлдеқайда қолайлы пікірлес болуы ықтимал.

Пентагон мен оның одақтастары үкіметтік күштер мен тәлібтер арасындағы текетірес өршіп жатқан Ауғанстан Ислам республикасынан кететін болды. Моджахед содырларымен соғыс әлі аяқталған жоқ. АҚШ пен оның одақтастарының ауған жеріндегі соғысының алдағы уақытта салдары айқын білінетінін жақсы түсінеді. Сондықтан бұл мәселеде жауапкершілікті көршілес Орталық Азия елдеріне жүктегілері келеді.

Біраз бұрын АҚШ ҚК Штаб басшыларының біріккен комитетінің төрағасы Марк Милли америкалық әскерилер елден кеткеннен кейін Ауғанстандағы  жағдайдың дамуына қатысты пікір білдірді: "Елдегі жағдай нашарлайды немесе қатты нашарлайды". Енді бұл жорамал бүтіндей бір өңірге таралып кетпесіне кепіл жоқ.

Өткен аптада Ислам республикасында соғыс әрекеттері қарқын алып, соның салдарынан күш құрылымының 211 өкілі және 15 бейбіт тұрғын көз жұмды және 315 содырдың көзі жойылды.

"Талибан"* содырлары солтүстік Баглан провинциясының Баглани-Маркази ауданындағы шабуыл кезінде алты әскери база мен жеті үкіметтік бекетті басып алды. Бұл қақтығыс кезінде 100-ден астам әскери қызметші тәлібтерге өз еркімен берілді. Вардак, Газни, Гильменд және Кундуз провинцияларында да қақтығыс жиіледі. Әскердің саны мен сапасы моджахедтерге Ауғанстаннан тыс аймақтарда да операциялар жүргізуге мүмкіндік беріп отыр.

Пәкістан шекарашылары мен әскери қызметкерлеріне төрт күннің ішінде Ауғанстан аумағынан екі рет шабуыл жасалғаны туралы ақпарат тарады. Белуджистан провинциясындағы шабуыл кезінде пәкістандық үш шекарашы қаза тапты. Арнайы іздеу операциясы нәтиже берген жоқ. Пәкістан содырлардың белсенділігі Ауғанстаннан НАТО әскери күштерінің шығарылуымен байланысты деп санайды.

"Талибан"* – Қазақстан Республикасында тыйым салынған террористік ұйым

89
Жол көлік апаты

Алматыда жүк көлігі жаппай жол апатына себеп болды: 6 адам зардап шекті

12
Жол-көлік оқиғасы салдарынан алты адам жарақат алған, оның ішінде екі бала ауруханаға жеткізілді

НҰР-СҰЛТАН, 16 мамыр - Sputnik. Алматыдағы Алатау ауданында ірі жол апаты болды.

Оқиға куәгерлері мен қатысушыларының айтуынша, Volvo жүк көлігі кептелісте тұрған авткөліктерге соғылды.

Volvo жүк көлігінің жүргізушісі артқы айнаға алаңдап қалған.

Фура протаранила автомобили
© Sputnik / Стрингер
Алматыда жүк көлігі мен үш автокөлік соқтығысты

Ең алдымен ол жылдамдықпен Lexus-тың артынан соғып, жаппай жол апатына себеп болады.  Жеңіл автокөлік өз кезегінде Toyota Surf-ті, ол алдында тұрған Nissan Almera-ға соғылды.

Жол апаты салдарынан алты адам зардап шекті, оның ішінде екі бала бар.

Оқи отырыңыз: Шығыс Қазақстан облысында өртенген жүк көлігінен екі адамның мәйіті табылды

Фура протаранила автомобили
© Sputnik / Стрингер
Алматыда жүк көлігі мен үш автокөлік соқтығысқан

Атап айтсақ, Lexus RX 300 көлігіндегі бес адам: жүргізуші мен жолаушылар, оның ішінде 10 жасар бала. Сондай-ақ Nissan Almera-ның жолаушысы - төрт жасар қыз.

Алтауы да түрлі жарақаттармен ауруханаға жеткізілді.

12
Кілт сөздер:
Алматы, балалар, жүк көлігі, автокөлік, жол апаты
Тақырып бойынша
Рөлде шенеуніктің ұлы болған: Нұр-Сұлтанда жетім баланы көлік қағып кетті  
Алматыда екі көлік бетпе-бет соқтығысты: жүргізуші апат орнынан қашып кетті
Жаяу адамды басып кетті: Алматыда атышулы жол апатына кінәлілер сотталды – видео
Туысының көлігін ұрлап мінген: Шымкентте жасөспірім сұмдық жол апатын жасады – видео