Ауғанстан

Ауғанстанда әскери-саяси ахуал қайта ушықты

94
АҚШ пен НАТО әскері елден кетуде, тәлібтер провинциялардың басым бөлігіне билік етіп отыр. Орталық Азияның басқа елдерімен бірлесіп Ресей мен Тәжікстан оңтүстік бағыттағы әскери қауіпке тойтарыс беруге дайындалып жатыр

Ресейдің қорғаныс министрі Сергей Шойгу 27 сәуірде Душанбеге жұмыс сапары кезінде көрші Ауғанстандағы жағдай шектен шығып жатқанын, сондықтан Ресей мен Тәжікстан оқу-жаттығулар кезінде оңтүстік бағыттағы қауіпке тойтарыс беруді пысықтап жатқанын жеткізді. Біраз бұрын шекара маңындағы Харб-Майдон, Самбули және Момирак полигондарында 201-ресейлік әскери базаның 3 500 әскери қызметкері мен Тәжікстан қарулы күштері қатысқан бірлескен маневрлер өтті. Сонымен қатар РФ тәжік әскерилердің оқу-жаттығуларын қамтитын бағдарламаны кеңейтті. Мәскеу мен Душанбе әуедегі шабуылдан қорғануға арналған бірлескен жүйе құру туралы келіссөздер жүргізіп жатыр. Сергей Шойгудың Тәжікстанға сапары мен әскери-техникалық өзара ынтымақтастыққа баса назар аударуы кездейсоқ емес.

АҚШ пен оның НАТО бойынша одақтастары 25 сәуірде өз әскерлерін Ауғанстан аумағынан шығара бастады. Құны 1 миллиард доллар тұратын шетелдік әскери базалар мен жабдықтар ауған армиясына беріледі. Ал тәлібтер үкімет әскерлерімен аяусыз шайқаста маңызды әскери нысандарды басып алуға ұмтылып жатыр. Олар солтүстік Балх провинциясында біраз жетістікке қол жеткізді. Ауғанстандағы қарулы қақтығыстар кезінде бір аптаның ішінде 90-нан астам сарбаз бен полиция қызметкері, 14 бейбіт тұрғын көз жұмып, 165 террорист өлтірілді.

АҚШ пен НАТО қару-жарағын Ауғанстанның үкімет күштеріне қалдыруы Орталық Азиядағы көрші мемлекеттер үшін қауіп тудырып отыр. Біраз жыл бұрын Америка 1 миллиард долларға Ирактың "оң" әскерін жабдықтаған болатын. Алайда көп ұзамай-ақ барлық қару-жарақ, танктер, артиллерия, зымыранға қарсы TOW кешендері мен Stinger ТЗЗК "Ислам мемлекеті"* содырларының қолына тиді. Егер бұл жағдай Ауғанстанда да қайталанса, онда бүкіл өңір үшін оның салдары ауыр болмақ. Қазірдің өзінде АҚШ-тың "Талибанмен"* бейбіт келісімі азаматтық соғыстың жаңа тармағына бастау болайын деп тұрғаны белгілі. Ауғанстанның ұлттық қауіпсіздік күштері қарулы террористік топтарға төтеп беруге қауқарсыз.

23 сәуірде тәлібтер Балх провинциясындағы үкімет әскерінің базасын басып алып, сегіз сарбазды өлтірді. Бір күн бұрын жиһадшылар Мазари-Шариф қаласының маңындағы ауған армиясының бақылау-өткізу бекетіне шабуыл жасаған кезде де сегіз әскери қаза тапты. Егер Ауғанстан армиясының базалары тәлібтерді қару-жарақ арсеналымен қызықтыратын болса, алдыңғы шептегі өткізу бекеттері үлкен магистральдердің "кілті" іспеттес. Солтүстіктегі Тахар провинциясында "Талибан"* содырлары  17 сәуірде үкіметтің бақылау бекетіне шабуылдап, төрт сарбазды өлтірді.

Ауғанстанның солтүстігі оттың ортасына айналып барады. Әзірше тәлібтер көршілес Орталық Азия елдерінде төбе көрсетпегенімен, Тәжікстаннан келген содырлар ауған жеріне жетіп, "Талибан"* жасақтарымен бірге әрекет етіп жүр. Сондықтан ауған соғысы көрші мемлекеттерге қарай ығысуының ықтималдылығы жоғары.

Шабуылдау кезіндегі аяусыздық әрекеттері де өршіп барады. Мысалы, 21 сәуірде тәлібтер Кабул маңындағы Вардак қаласында орналасқан полиция учаскесін басып алды. Қызметкерлер өз еріктерімен берілгеніне қарамастан содырлар бес тәртіп сақшысын өлтірді. Бұл қоғамда үлкен дүрбелең тудырды. Себебі  Ауғанстанда полициядан "Талибан"*, "ИМ"* құрамына ауысу жиі болады.

Қасым-Жомарт Тоқаев
© Photo : Официальный сайт президента Казахстана
Сол сияқты 17 сәуірде Ауғанстан әскери-әуе күштері солтүстіктегі Балх провинциясында орналасқан тәлібтердің лагеріне әуеден соққы жасап, 8 содырдың көзін жойды. Олардың қатарында командир де болатын. Нимроз провинциясындағы әуеден жасалған соққы тағы 22 жихадшының өмірін қиды. Ал Забульдегі үкімет күштері мен "Талибан"* арасындағы шайқаста 14 тәліб шейіт болды.

АҚШ Орталық қолбасшылығының басшысы генерал Фрэнк Маккензи ауғандық қауіпсіздік күштерінің елді өз бетінше қорғай алатынына күманданады. ОБҚ директоры Уильямс Бернс Кабулға сапармен барып, шетелдік контингент елден кеткен соң ауған күштерінің жауынгерлік дайындығын талқылады. Біраз бұрын Бернс әскерді елден шығару Ауғанстанда "Ислам мемлекеті"* мен "Әл-Каида"* ықпалының артуына алып келуі мүмкін екенін айтты. 24 сәуірде АҚШ Конгресі үшін Пентагон әзірлеген баяндамада "Әл-Каида" Ауғанстанда тәлібтермен өзара әрекеттесуді жалғастырып жатқанын және жаңа шабуылдар қаупі сақталып тұрғанын мәлімдеді.

РФ СІМ ресми өкілі Мария Захарованың айтуынша, Ауғанстанның 11 провинциясында "Әл-Каида" топтары бар, тәлібтер елдің жартысынан астам бөлігін бақылауда ұстап отыр және үкіметке қарсы күресті жалғастыруда. Ауғанстан елдегі 4 мыңға жуық содырдан тұратын және үнемі террористік актілер жасайтын жаһандық қауіп "Ислам мемлекетінің"* панасына айналды. Сонымен қатар НАТО әскері Ауғанстанда болған шақта апиын өсіру алаңы 20 есе өсіп, 163 мың гектарға дейін жетті. Бұл әлемдегі апиын нарығындағы сұраныстың  80%-ін қамтамасыз етеді. Жалпы есірткі Ауғанстан Ислам Республикасының 34 провинциясының 24-інде жаппай өндіріледі.

"Талибан"* ел билігіне келген тоқсаныншы жылдардың соңынан бері аса өзгере қойған жоқ. Оның Ауғанстанды босату және елде мемлекеттік құрылым ретінде ислам жүйесін енгізуді қамтитын мақсаты да сол қалпында. Біраз бұрын тәлібтер Ауғанстанда орнатқысы келетін Ислам Эмиратының принциптерін түсіндіріп берді. Олар жүйе негіздері Құранда, хадистер мен ислам заңнамасында жазылғанын айтты. Әйтсе де нақты мысал келтірмеді.

Олардың көксегені – елді "шетелдік идеология мен күштерден азат етіп, кез келген батыстық құқық жүйесін қолданыстан шығару" және барлық іс-әрекетті шариғатқа сәйкес жүргізу. Тәлібтер басқарып отырған тұрғындардың айтуынша, бұл жүйе іс жүзінде басқаша жұмыс істейді: қыз балалар мектепте оқи алмайды, емханаға баруға және дәрі-дәрмек сатып алуға рұқсат жоқ, әйелдер ер адамның ілесуінсіз көшеге шықпайды, қандай да бір көңіл көтеретін шараларға тыйым салынған, кінәлілерді таяқпен ұрады.

* Қазақстанда, Ресейде және басқа да елдерде тыйым салынған террористік ұйым

94
Еревандағы әуе парады, архивтегі сурет

Сюник облысындағы шекара дауына ҰҚШҰ араласа ма

52
ТМД кеңістігінде жиі туындап тұратын шекарадағы қақтығыстар кең көлемде соғыс бастауға себеп емес

Әдетте, мұндай жағдай БҰҰ, ЕҚЫҰ, ҰҚШҰ немесе НАТО әлеуетін пайдаланбай-ақ екіжақты келіссөздерді, дипломатиялық реттеуді, шекараларды белгілеуді қажет етеді. Армения Республикасындағы Сюник облысындағы шекарада болған оқ атусыз қақтығыс технологиялық сипатқа ие. Сондықтан оны жасанды түрде саяси мәлімдемелермен өршітудің қажеті жоқ.

Арменияның қорғаныс министрлігі ұсынған мәліметке сәйкес, 12 мамырдың таңында "Әзербайжанның қарулы күштері "шекараны нақтылауды" сылтау етіп шекара маңындағы аудандардың бірінде белгілі бір жұмыстар жүргізуге тырысты. Армян бөлімшелері қабылдаған шаралардан кейін әзербайжан әскерилері бұл жұмыстарды тоқтатты.  Содан кейін бірден жағдайды реттеу бойынша келіссөздер басталды.

Қарабақтағы бітімгершілік: Әзербайжан, Армения және Ресей қандай келісімге келді?
Ria.ru / AZTV / RT Arabic / Минобороны России / Пресс-служба правительства Республики Армении / Ruptly
Армения премьер-министрінің мідетін атқарушы Никол Пашинян кеше Сюник облысындағы жағдайға байланысты ҰҚШҰ-ға ресми жүгінетінін мәлімдеді. Бір күн бұрын ол 12 мамырда Әзербайжан әскері шекарадан өтіп, армян территориясына 3,5 километрге тереңдей кіру арқылы Қара көлді қоршамақ болғанын айтты.

Осы жағдайға қатысты әзербайжан тарапы да үнсіз қалмады.

"2020 жылдың 10 қарашасында қол қойылған үшжақты келісімге сәйкес Әзербайжан шекара әскері ауа райының жақсаруына қарай Армениямен іргелес Лачин және Кельбаджара аудандарында Азербайжан позициясы бойынша орналасады. Бұл аудандарда тау бедері және климаттық жағдай күрделі. Осы процесс қалыпты режимде және жүйелі түрде орындалады", – деп жазылған Армения сыртқы істер министрлігінің мәлімдемесінде.

Армения қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Армен Григорян күні кеше телеарнаға берген сұхбатында "Әзірше әзербайжан әскерилерінің Армения аумағынан кетуіне қол жеткізген жоқпыз. Бүгін қауіпсіздік кеңесінің отырысында осы мәселе бойынша ЕҚЫҰ-ға жүгіну туралы шешімге келдік"  дегенді айттты.

ҰҚШҰ Арменияның Сюник ауданындағы шекарада болған жағдайды жіті назарда ұстап отыр және мынадай мәлімдеме жасады: "Жағдайдың өрбуіне байланысты қажеттілігіне қарай Ұжымдық қауіпсіздік туралы келісім және ҰҚШҰ Жарғысында қарастырылған іс-әрекет қабылданады".

13 мамырда Әзербайжан СІМ тәуелсіздік алған жылдардан бері түсінікті себептермен екі елдің де мемлекеттік шекарасы болмағанын және бұл қазіргі уақытта қос тараптың текетіресіне алып келіп отырған күрделі техникалық процесс екенін айтты.

Бұл мәлімдемеге қарағанда шекараны белгілеуде агрессияның немесе Азербайжан мен Армения арасындағы аймақтық қарсыластық жоқ. Өршітуге жеткізбесе, онда технологиялық келіспеушілік бұл қалыпты процесс. 1991 жылдан кейін ТМД елдеріндегі шекара дауы түрлі деңгейде шешіліп келеді. Бүгінде проблеманың көзін Баку немесе Ереваннан іздемеген жөн.

Мұндай қақтығыс жақында да болды. Тәжікстанмен шекараға қатысты қақтығыс кезінде Қырғызстан парламентінің халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің деепутаттары өз елдерінің ҰҚШҰ-ға мүшелігін қайта қарастыруды ұсынды.

Алайда бұл эмоцияға толы шешім проблеманы түбегейлі шеше алмасы анық. Салыстыру үшін айтсақ, НАТО-да Грекия мен Түркия арасындағы шекара дауы әлі де толастаған жоқ. Альянс қос тарапты да жақтап та, даттап та отырған жоқ және екі ел де НАТО-дан шығуға ниет білдірген емес.

Кавказдағы жағдай күрделі. Армения – ҰҚШҰ-ға мүше, Әзербайжан бұл ұйымға кірмейді. Алайда Баку мен Ереванның арасындағы бұл шиеленіс кезінде агрессия, басқыншылық жайлы дау тудырудың қажеті жоқ. Жалпы Арменияға соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Ресейлік шекарашылар келісімге сәйкес Сюник облысындағы проблемалы аудандар мен тас жолдарда қауіпсіздікті қамтамасыз етіп отыр.

Біршама уақыт бұрын армян СІМ Ереван мен Баку ресейлік шекарашылар орналасқанға дейін уақытша әскери позициялардың дислокциясын нақтылағанын хабарлады. Шекараны белгілеу жүріп жатыр, күрделі мәселелер қиын шешілуде және олар келіссөздер үстелінде бетпе-бет талқылау мен интеллектуалдық күш салуларды қажет етеді. Ал Қара теңізде ҰҚШҰ күштері мен құралдарын тарту арқылы әскери әрекеттерге бару жағдайды ушықтырмаса, жеңілдетпейтіні түсінікті.

Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарттың 2-бабына сәйкес, ұйымға мүше мемлекеттер өз мүдделерін қарастыратын халықаралық қауіпсіздіктің барлық маңызды мәселелері бойынша бір-бірімен кеңесіп, осы мәселелер бойынша позицияларды келіседі. Сондай-ақ құжатта ұйымға мүше бір немесе бірнеше мемлекеттің бүтіндігі мен тәуелсіздігіне қауіп төнсе, мемлекеттер өз позицияларын үйлестіру және туындаған қауіптің көзін жою үшін шаралар қабылдау мақсатында бірлескен консультациялар механизмін іске қосатыны айтылған.

Қазіргі жағдайда халықаралық әлемге немесе Арменияға шынайы қауіп төніп тұрған жоқ. БҰҰ анықтамасы бойынша "басқа мемлекеттің егемендігіне, территориялық қол сұғылмаушылығына немесе саяси тәуелсіздігіне қарсы басқа мемлекеттің қарулы күш қолдануы" агрессия болып саналады. Сондықтан БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі Сюник облысындағы жағдайда Әзербайжанның агрессия танытқанын байқамады.

52
Кілт сөздер:
Әзербайжан, Армения
Ауғанстанның әскери қызметкерлері

Ауғанстан Орталық Азия елдерінің арнайы жасақтарын біріктіруді ұсынды

60
Америка әскері Ауғанстан аумағынан кеткеннен кейін елдегі бейбіт реттеу шаралары арнайы құралдар мен опцияларды қажет етеді

Бірнеше елдің арнайы жасақ бөлімшелерінің мүмкіндіктері мен құралдарын сәтті ықпалдастырып, арадағы кикілжіңді шеше алса, онда Кабулдағы өңірлік арнайы операциялар күштері халықаралық орталығының (АОК) жобасы нәтижелі болмақ.

Америка әскерінің ауған жерінен кетуі және Ислам республикасында тәлібтермен қақтығыстың өршуі жағдайында үкімет армиясының арнайы операциялар корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Мохаммад Фарид Ахмади көрші мемлекеттерге арнайы мақсаттағы ортақ базада терроризммен іс жүзінде күрес жүргізуді біріктіруді ұсынды. Мұндай құрал Ауғанстан аумағындағы моджахед содырларының шабуылдарын тиімді айқындауға және Орталық және Оңтүстік Азияға террористік топтардың көшіп-қонуын тежеуге мүмкіндік берер еді. Сонымен қатар ұлттық АОК жауынгерлік тәжірибеге қол жеткізер еді.

Генерал Ахмадидың бұл бастамасы іске асу жолында бірқатар кедергіге тап болатыны анық. Әйткенмен Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан мен Қазақстан қарулы күштерінің арнайы жасақ бөлімшелерін дамытуға ерекше мән беретіні белгілі. Ауғанстандағы бұл халықаралық жобаға Сирия Араб республикасында үлкен тәжірибе жинақтаған Ресей әскерилері де қосылуы әбден мүмкін.

Айта кетсек, 2020 жылдың 29 ақпанында АҚШ пен "Талибан"* арасында жасалған келісім аясында түрмеден босатылған 5 мың тәлібтің басым бөлігі соғыс алаңына оралып, елден Америка мен олардың НАТО бойынша одақтастарының әскерлерін шығаруды көздеп отыр. Тәлібтер көктемде басталған шабуылдарды тоқтатар емес, үкіметтік қауіпсіздік күштеріне және азаматтық инфрақұрылым нысандарына соққы жасау жалғасуда. 8 мамырда Кабулда мектеп жанындағы жарылыс салдарынан 75 жасөспірім оқушы қыз көз жұмды және 190 адам жараланды. Біраз бұрын Пули-Алам қаласындағы теракт кезінде жергілікті университеттің 100-ден астам абитуриенті көз жұмды және зардап шекті. 12 мамырда Кабул провинциясында үшінші рет электр жеткізу желісі жарылды. Ол ЭЖЖ Өзбекстаннан Ауғанстанға электр қуатын жеткізу үшін қызмет етеді.

Ауған ұлттық армиясы терроризммен күресудегі ең маңызды ресурс саналады. Сондықтан өңірдегі тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін АҚШ пен НАТО әскері елден кеткенде де ұлттық армияны сақтап қалу маңызды. ANASOC қолбасшысы генерал Ахмади ауған арнайы жасағының әлеуетін жоғары бағалап, Арнайы операциялар күштерін басты мемлекеттік жетістік деп санайды. Бірақ тәлібтер ауған арнайы жасағына қырғидай тиюде.

Жаңа азаматтық соғыстың табалдырығында тұрған Кабулға Орталық Азияның іргелес елдері өз арнайы жасақтарымен үлкен көмек көрсеткен болар еді. Мысалы, Ұлыбританияда өткен Cambrian patrol-2019 беделді халықаралық жарысында Өзбекстан Республикасы қорғаныс министрлігі арнайы операциялар күштерінің өкілдері жеңіске жетті. КСРО ыдырағаннан кейін аумағында арнайы мақсаттағы 15-бригаданы алып қалған бұл ел кейінірек ресейлік, америкалық, британдық, түрік, неміс, италиялық "мамандардың" тәжірибесін қолданды. Өзбекстанның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі арнайы жасағының да әлеуеті жоғары.

Тәжікстандағы арнайы мақсаттағы әскердің негізін мобильді күштердің 7 десанттық-шабуылдау бригадасы құрап отыр. Сондай-ақ МҰҚК құрамындағы "Альфа" және ІІМ құрамындағы арнайы әскер бригадасы тағы бар. Сонымен қатар Тәжікстанда ресейлік 201-ші әскери база орналасқан.

Сондай-ақ Қазақстан мен Қырғызстан қарулы күштерінің арнайы операциялар күштері де бірлескен оқу-жаттығу өткізуді әдетке айналдырған. Олар арнайы барлау, бұғаттау және таулы аймақта ықтимал қарсыластың көзін жою бойынша әрекеттерді пысықтайды.

Орталық Азия елдері арнайы операциялар күштерін қолдану туралы шешім жоғары деңгейде қабылданады. Ауғанстанда бірнеше мемлекеттік арнайы жасақ бас қосып, бірлескен операция жүргізуі екіталай.

"Арнайы жасақтар достастығының" идеологы – АҚШ президентінің арнайы өкілі Залмай Халилзад. Ол өткен аптада Ташкент, Доха және Душанбеге іссапармен барып, Кабулдағы республикалық үкіметке халықаралық қолдау көрсетуді жұмылдыру идеясымен бөлісті.

Доха – тәлібтермен келіссөз жүргізудің негізгі алаңы. Душанбе мен Ташкент – Ауғанстанмен шекаралас мемлекеттердің астаналары. Тәлібтер көп жылдан бері солтүстік провинцияларды өз бақылауына алуға тырысып келеді. АҚШ пен НАТО әскері елден кеткен соң бұл аймақтарды басқару қарсылас тараптар үшін тіпті үлкен мәнге ие болады. Оның үстіне Өзбекстан мен Тәжікстанның көптеген азаматы "Талибан"* мен "Ислам мемлекеті"* қатарында соғысып жүр.

Орталық Азияда дәл осы Тәжікстанның Ауғанстанмен шекарасы ең ұзын болып саналады. Іргелес аймақтың ұзындығы – 1300 километрден асады. Еске салсақ, кеңес жылдарында тәжік-ауған шекарасын 25 мың сарбаз күзетсе, КСРО тарағаннан кейін және 2005 жылға дейін Тәжікстан Республикасының оңтүстік шекарасына Ресей Шекара әскері жедел тобының 19 мың әскери қызметкері жауапты болды. Кейіннен олардың орнын 16 мың тәжік сарбазы басты. Мұнда мәселе әскерилердің санында болып отырған жоқ. Шекараның әрбір километрін заманауи талаптарға сай жабдықтау үшін шамамен 1 миллион доллар қажет. Мұндай қаражат жоқ болғанымен, әзірше шекараны күзетуге күш пен қаражат жетіп тұр. ҰҚШҰ жүйесіне интеграцияланған Тәжікстан қорғаныс министрлігінің арнайы бөлімшелерін Ауғанстан аумағында Қытай, Пәкістан, Иран арнайы операциялар күштерімен бірге қолдану бүгінде іске аспайтын идея болып көрінеді. Ол үшін маңызды саяси шешімдер мен ауқымды алдын ала дайындық қажет.

Ташкент алдында ҰҚШҰ міндеттемелері болмаса да ол ұжымдық қауіпсіздік қажеттілігін ескере отырып, жақын көршілерімен әскери және әскери-техникалық ынтымақтастықты ойдағыдай дамытып келеді. Өзбекстанның қорғаныс саясаты елдің қарулы күштерін шет елдердегі бітімгершілік операцияларға және әскери қақтығыстарға қатыстырмау қағидасына негізделген. Алайда Өзбекстан Орталық Азиядағы Ауғанстандағы ұлттық мүдделерді ілгерілету стратегиясын қабылдаған жалғыз республика. Ташкент Ауғанстан мен Өзбекстанның қауіпсіздігі бір деп санайды.

Өзбекстан президентінің Ауғанстан бойынша арнайы өкілінің институты құрылған. Ол негізгі аймақтық мемлекеттермен, оның ішінде Ресей, Қытай, Иран және АҚШ-пен өзара әрекеттеседі. Жазда Ташкентте Ауғанстандағы реттеу мәселелері жөніндегі халықаралық конференция өтеді. Онда Орталық Азия елдерінің жоғары лауазымды өкілдері аймақтық қауіпсіздік шараларын талқылайды.

Әрбір мемлекеттің өз ұлттық шектеулері немесе ерекшеліктері бар. Қазіргі әскери-саяси жағдайда Орталық және Оңтүстік Азия елдері Ауғанстан аумағында ұзақ әскери әрекеттерге барудан гөрі соғыста жеңіске жеткен тараппен келісімге келуге басымдық береді.

Пәкістан әскерінің бас қолбасшысы генерал Камар Джавед Баджва 11 мамырда ауғандағы қақтығыс әскери жолмен шешілмейтінін мәлімдеді. Қытай 12 мамырда Орталық Азияны Ауғанстан Ислам республикасында бейбітшілікке бағытталған процестерді ілгерілетуге көмектесуге шақырды.

Сондықтан "Ислам эмираты" Ауғанстан аумағынан тыс кеңейе бастаса Кабулда Оңтүстік және Орталық Азия елдерінің арнайы операциялар және терроризммен күрес күштерінің өңірлік орталығын құру идеясы жүзеге асуы мүмкін.

* – Қазақстан Республикасының аумағында тыйым салынған террористік ұйым.

60
Газ терминалы

АҚШ сұйылтылған табиғи газ экспортын арттырды

0
Америкалық сұйылтылған табиғи газ экспорты (СТГ) рекордтық көрсеткішке жетті. Бірақ Вашингтон бұл дүрбелең жақында басылады деп қауіптеніп отыр

Өйткені, "Солтүстік ағын – 2" жобасы іске қосылғаннан кейін Еуропаға ресейлік арзан отын жеткізіле бастайды, деп жазды РИА Новости.

Наурызда америкалықтар шетелге күніне 10,5 миллиард текше фут сұйылтылған газ жөнелтіп отырды, деп хабарлады АҚШ энергетика министрлігінің энергетикалық ақпарат басқармасы (ЕІА). Сәуірде бұл көрсеткіш 9,2 болатын. Оның өзі көктем басындағы мінсіз максимум болды.

Баяндамада көрсетілгендей, өткен жылы және осы жылдың қаңтарында АҚШ-тан жеткізілетін СТГ экспортының басым бөлігі Азияға тиесілі болды. Бірақ ақпан мен наурызда ол газдың жартысын Еуропа сатып алып тұрды. Себебі ол жақтағы спотта баға азиялықпен теңесті.

"Мамырда тәулігіне 8,6 миллиард футқа дейін қысқарады деп күтіп отырмыз. Жаз айларында Еуропа мен Азиядағы сұранысты қанағаттандыру аясында бұл көрсеткіш 9 миллиардтан жоғарылайды деген болжам бар", – дейді ведомствода.

Халықаралық энергетика агенттігі 2024 жылға қарай америкалықтар осы сегментте көшбасшы боулы мүмкін екенін жоққа шығармады. ХЭА есебі бойынша АҚШ, Австралия және Ресейдегі табиғи газды сұйылту бойынша бірлескен қуат ол уақытқа дейін СТГ әлем экспортының 90%-ін құрайды.

Алайда Катар сынды ірі экспорттаушы Азия нарығына АҚШ-қа жол бере қоюы екіталай. 2020 жылы таяушығыстық бұл мемлекет 77,6 миллион тонна СТГ экспорттады. Бұл жалпы жеткізулердің 26,5 процентін құрайды. 2024 жылға қарай Парсы шығанағы жағалауындағы кішкентай монархияның газ өндіру көлемі екі есе артады. Ақпанда Дохада Солтүстік кен орнының шығыс бөлігін пайдалану бойынша инвестициялық соңғы шешім қабылданды.

Катардан кейінгі орында 26 проценттік көрсеткішпен Австралия тұр. Үшінші орынға АҚШ (14,7) және төртінші орынға Ресей (10) жайғасты.

Солтүстік мұзды мұхиттағы мұнай және газ ресурстарын жоспарлы түрде игеру он бес жылдан бері ресейлік биліктің әлеуетінде тұр. Наурызда Ресейдің министрлер кабинеті сұйылтылған табиғи газ өндірісін дамытудың ұзақ мерзімді бағдарламасын бекітті. Ол пайдлы қазба көздерін әртараптандыруға, ең алдымен Арктика қайраңы мен Қиыр Шығысты пайдалануға бағытталған.

OilPrice америкалық басылымы жазғандай, егер АҚШ тақтатас өндірісі есебінен ірі экспорттаушының біріне айналса, Ресейге Арктика көмектеседі. Аймақтағы пайдалы қазба қоры үлкен: табиғи газ – 35,7 миллиард текше метр, мұнай мен конденсат – 2,3 миллиард тонна.

Ресей энергетика министрі Александр Новактың айтуынша, 2025 жылға қарай Ресей жылына 68 миллион тонна сұйылтылған табиғи газ өндіріп, әлем нарығындағы үлесін 25 процентке арттыра алады.

OilPrice аналитиктері еуропалықтар үшін ресейлік құбыр желілік газ ғана емес, сондай-ақ сұйылтылған табиғи газ да тартымды екенін атап өтті.

"Ұзақ мерзімді келешекте Ресейдегі СТГ Еуроодақ тұтынушылары үшін оң шешім болады. Себебі АҚШ-қа қарағанда жеткізу жылдамырақ және арзан. Энергетикалық тәуелсіздікті қалайтын Литваның да Ресейден СТГ сатып алуы бекер емес", – деп санайды өнеркәсіптік тәуелсіз сарапшы Леонид Хазанов.

Оның айтуынша, америкалық жеткізушілер үшін Қытай мен Жапония басымдылыққа ие. Себебі бұл мемлекеттерде баға жоғары. Сондықтан ресейлік СТГ мұхиттың арғы жағынан жеткізілетін газды Еуропа нарығынан ысыруы мүмкін.

Қалай болғанда да сын-қатер де жоқ емес. 2025 жылға дейін сұйылтылған табиғи газдың әлем нарығында шамадан тыс көп болуы есебінен бағаның аса жоғары болуын күтудің қажеті жоқ.

0
Кілт сөздер:
мұнай, газ