Кабул

НАТО мен АҚШ әскері Ауғанстаннан шығарылады: Кабул әуежайын Түркия күзетеді

71
АҚШ пен НАТО әскері Ауғанстан аумағынан кеткен соң Кабулда қалған түрік әскери бөлімшелері тәлібтердің ашуына тиюі мүмкін

Түрік-ауған қақтығысы көрші жатқан Орталық Азия елдерінде тұрақтылықты шайқалтып, Солтүстікатлантикалық альянс әскерінің "қайта оралуына" себеп болуы ықтимал.

17 маусымда Ақ үй Америка мен Түркия президенттері Джозеф Байден мен Реджеп Тайып Ердоған АҚШ пен НАТО әскері кеткеннен кейін Кабулдағы әуежайды күзету туралы келісімге келгенін хабарлады. Әуежайдың қауіпсіздігін қыркүйектен кейін де елде қалатын Түркия қамтамасыз ететін болады. Альянс Түркия, АҚШ және Ұлыбритания күштерімен Катар аумағында ауғандық арнайы әскери бөлімшелердің сарбаздарын даярлауды қарастырып жатыр.

Ресей СІМ ресми өкілі Мария Захарова Ауғанстанда түрік әскерилерінің қалуы Дохада жасалған келісім талаптарына қайшы келетінін және ауғанаралық ұлттық бітімгершілікке кедергі болатынын мәлімдеді.

Біраз бұрын Ауғанстан үкіметі мен түрік тарапы арасында келіссөздер жүріп, президент Эрдоған АҚШ пен НАТО әскері кеткеннен кейін "Түркия Ауғанстанның жалғыз үміті" екенін атап өтті. Түркияның қорғаныс министрі Хулусу Акар АҚШ пен оның одақтастары сәйкес түрде қаржыландырған жағдайда Түркия Ауғанстан астанасындағы әуежайды күзетуге дайын екенін айтты. Кабул әуежайы өте үлкен және қаланың ішінде орналасқандықтан оның қауіпсізігін қамтамасыз ету өте күрделі мәселе.

Тәлібтер шетелдік әскердің ел аумағынан толық кетуін талап етіп, Түркия да НАТО мүшесі болғандықтан, басқыншы ретінде қарастырылатынын бірнеше рет еске салуда. Ал Ауғанстандағы жағдай әлі аз да болса тынышталған жоқ. Қақтығыстар мен шабуылдар әлі де жалғасып жатыр.

18 маусымда Қазақстан мен Ауғанстан әскери ынтымақтастық туралы келісімге келді. Қазақстанның қорғаныс министрі Нұрлан Ермекбаев пен Ауғанстанның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Хамдулла Мохиб сәйкес құжатқа қол қойды. Бұл келісім бірлескен әскери оқу-жаттығу өткізу, әскери кадрларды даярлау, материалдық-техникалық қолдау, екі елдің барлау қызметтері арасындағы өзара іс-қимыл және медицина саласындағы ынтымақтастығын қарастырады.

Гератта Ауғанстан мен Түрікменстанның сыртқы істер министрлері Мохаммед Ханифа Атмар мен Рашид Мередовтың арасында келіссөздер өтті. Тараптар бірқатар бірлескен жобаның жайын талқылады. Оның қатарында қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастыққа қатысты келелі мәселелер болуы ықтимал. Ауғанстан СІМ басшысы түрікмен аумағында Кабул мен "Талибан"* арасында келіссөздер жүргізуге дайындығы үшін Ашхабадқа алғыс айтты.

Өзбекстан оңтүстігіндегі көршісінің бейбіт өмірге қайта оралуына белсенді атсалысып жатқан елдің бірі. Ол өткен аптада пандемиямен күрес үшін Ауғанстанға мың оттегі баллонын жөнелтті. Ташкенттегілер "Ауғанстан қауіпсіздігі – бұл Өзбекстанның да қауіпсіздігі" деп санайды. Сондықтан өзбектер Кабулмен де, "Талибан"* жетекшілерімен де байланысты реттеген.

Ресей мен АҚШ президенттері Владимир Путин мен Джо Байден 15 маусымда Женевада өткен саммитте Ауғанстандағы жағдайды талқылады. Америкалық көшбасшы терроризмнің жандануына жол бермеу мақсатында Ресейдің Ауғанстан мәселесі бойынша қол ұшын созуға деген ниетін жоғары бағалады. Біраз бұрын Ресейдің қорғаныс министрі Сергей Шойгу Тәжікстан мен Өзбекстанға іссапармен барып, НАТО мен АҚШ әскерінің ауған жерінен кетуіне байланысты ықтимал қауіп-қатерді талқылап қайтты.

Ауғанаралық бейбіт келісімдер қазір тығырыққа тірелген. 1 мамырда басталған АҚШ пен НАТО әскерінің елден кетуі террористердің шабуылдарды жиілетуіне алып келді. Үкіметтік күштердің ай сайынғы адам шығыны жүздеген көрсеткішке жетті: сәуірде – 388, мамырда 1 134 әскери қызметші мен полиция қызметкері көз жұмды. Тәлібтер қару-жарақ пен техника сақталған бірнеше қойманы басып алды.

Ауғанстан қорғаныс министрлігінің мәліметінше, 17 маусымда Фарьяб провинциясында болған тәлібтермен қақтығыста 21 ауған әскериі қаза тауып, 15 сарбаз із-түзсіз жоғалып кетті. "Талибан"* әскери қызметкерлер және бейбіт тұрғындарды өлтіру арқылы билікті басып алуға ұмтылып жатыр.

Біраз бұрын Нангархар провинциясында полиомиелитке қарсы екпе салатын бес маман қаза тапты. Елдегі вакциналау наурызда басталған болатын. Ол 34 провинциядағы 9,6 миллион адамды қамтуы керек.

Солтүстік-шығыстағы Баглан провинциясында 9 маусымда тәлібтер аумақты минадан тазалаумен айналысатын HALO Trust британ-америкалық коммерциялық емес ұйымның 10 қызметкерін өлтірді. ИМ* бұл қылмысты өз мойнына алды.

Түркия мен Ауғанстан қарым-қатынасы бұрыннан оң сипатта болуына байланысты Ислам республикасындағы түрік әскері елдегі мемлекеттік қауіпсіздік пен өңірлік тұрақтылықты қамтамасыз етуі бек мүмкін. Алайда түрік миссиясының оңтайлы жүзеге асуы ең алдымен тәлібтердің көзқарасы мен шетелдік әскердің елден кету жылдамдығына байланысты болып отыр.

ИМ, Талибан* – Қазақстанда, Ресейде және бірқатар мемлекетте тыйым салынған террористік ұйымдар.

71
Автомат в руках афганского ополченца в Мазари-Шарифе

ҰҚШҰ тәлібтердің шабуылына төтеп беруге дайындалып жатыр

46
Орталық Азия елдері мен Ресей Ауғанстанмен тату көршілік қарым-қатынасты нығайтуды көздегенімен ауған жеріндегі ондаған террористік топ бар екенін ұмытып отырған жоқ

Ресей мен Өзбекстан әскерінің бірлескен оқу-жаттығулары 2 тамызда өзбектердің Ауғанстанмен шекаралас Термез тау полигонында басталды. Әскери топтар Өзбекстанның аймақтық бүтіндігін қамтамасыз ету және қорғау бойынша әрекеттерді пысықтап жатыр. Оқу-жаттығу барысында құрлықтағы күш, соққы жасау авиациясы, заманауи барлау және нысанды анықтау жүйелері қолданылды.

Маневрлерге 1500 сарбаз бен офицер, 200 әскери техника, ресейлік Кант авиабазасындағы Су-25СМ шабуылдаушылар тобы тартылды. Ұшқыштар әуеден жасалған соққы арқылы бірлескен әскердің әрекеттеріне қолдау көрсетеді.

ҰҚШҰ күштері де тыс қалған жоқ. Ресейдің Кант біріккен әскери авиабазасы – жедел әрекет ету бойынша ұжымдық күштердің авиациялық компоненті. Кант авиабазасы ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің территориясы мен әуе кеңістігінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

1 тамызда 200-ге жуық өзбек әскери қызметкері Ауғанстанмен шекаралас Харб-Майдон тәжік полигонына келді. Мұнда 5-10 тамыз аралығында Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстан әскерінің бірлескен оқу-жаттығуы өтеді. Ол әрекеттер осы үш мемлекеттің бірлескен әскери топтарының соғыс кезіндегі үйлесімділігінен басталады. Жалпы Термез бен Харб*-Майдон полигондарындағы шекаралық оқу-жаттығулар Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстанның бірлескен операциясына айналғаны байқалады. Бір ескеретін жайт, Өзбекстан ҰҚШҰ құрамына кірмейді. Алайда ол өңірлік қауіпсіздікті қамтамасыз етуде бірлесіп әрекет ету қажеттілігін түсініп отыр.

Азаматтық соғыспен әуре болып жатқан тәлібтер Орталық Азия елдеріне басып кіруді жоспарлап отырған жоқ. Әйтсе де ҰҚШҰ шекарасындағы жағдай алаңдауға тұрарлықтай. Шілденің басында "Талибан"* Ауғанстанның бес ел – Иран, Түрікменстарн, Тәжікстан, Қытай және Пәкістанмен және Кашмир аумағымен шекарасын бақылауға алды. Мәскеу Ауғанстандағы биліктің тәлібтердің қолына өтуіне және түрлі сценарийге дайын. Бұл туралы күні кеше президенттің Ауғанстан бойынша арнайы өкілі, Азия СІМ екінші департамент директоры Замир Кабулов мәлімдеді.

Ауғанстанмен 1344 километрге созылып жатқан ортақ шекарасы бар Тәжікстанның жайы қатты алаңдатып отыр. Ресей "Талибан"* мен басқа да террористік ұйымдарға өз одақтастарын қорғауға дайын екені туралы ескертті. Қажет болған жағдайда ресейлік 201-ші әскери база Тәжікстанға жедел көмек көрсетеді. Осы тұста Орталық әскери округтің жауынгерлік әлеуетінің нығаю мүмкіндіктерін де ескерген жөн. Ауғанстандағы жағдай шиеленіскен соң 201-ші база айтарлықтай нығайтылып, бирагадалықтан дивизиялық штатқа ауыстырылды және жаңа соғыс техникасымен қамтамасыз етілді.

Ресей шекарашылары тәжік-ауған шекарасын күзетуге қатыспайды. Бірақ Тәжікстанға Ресей федералды қауіпсіздік қызметіне қарасты шекара кеңесшілер тобы көмектеседі. Мемлекеттік шекараның беріктігінде соғыс авиациясының рөлі маңызды. Сондықтан Пянж өзеніне жақын жерде, Гиссар аэродромына ресейлік Су-25 шабуылдаушы ұшақтары орналастырылды.

Ауғанстанның түрлі провинциясында қақтығыстар жалғасып жатыр. Нангархар, Пактия, Пактика, Логар, Кандагар, Герат, Фарьяб, Джаузджан, Балх, Саманган, Гильменд, Тахар, Кундуз, Баглан және Каписа провинцияларында соғыс белең алды.

1 тамызға қараған түні тәлібтер Кандагар әуежайына зымыранмен шабуыл жасап, осыдан кейін барлық рейс тоқтатылды. Гератта содырлар БҰҰ кеңсесіне шабуыл жасады. Яғни кешенге кіреберіске гранатомет пен пулеметтен оқ атылып, адамдар мерт болды.

Ауғанстан президенті Ашраф Гани бүгін парламенттің төтенше отырысын жариялап, үкімет ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың алты айлық жоспарын іске асыруға кіріскенін мәлімдеді.

Біраз бұрын "Талибанның"* баспасөз хатшысы Twitter-аккаунтында әскери-діни қозғалыс содырларының суреттерін жариялады. Олар америкалық арнайы жасақтан еш кем түспейтіндей деңгейде жабдықталған.

АҚШ елден кеткеннен кейін ауған қарулы күштерінің болашағы күдікке толды. Бұл ең алдымен жанармай жеткізетін сенімді көздің болмауына қатысты. Ауғанстанды қалыпқа келтіру бойынша арнайы бас инспектордың жаңа есебіне сәйкес, Пентагон соңғы 10 жылда ауған қауіпсіздік күштеріне жанармай жеткізу үшін 3,74 миллиард доллар жұмсады және 2025 жылға қарай тағы 1,45 миллиард доллар жұмсауы қажет.

Мұнда басты проблема логистика болып отыр. Ауғанстан мен Түркия әскери ведомстволарының басшылары Бисмилла Хан Мохаммади мен Хулуси Акар 31 шілдеде телефон арқылы Кабул әуежайының қауіпсіздігін талқылады. Соған қарағанда бензин мен дизель отынын авиатанкерлер арқылы жеткізудің жолы қарастырылмақ.

НАТО-ның әскери нұсқаушылары Түркияда ауған арнайы жасағын даярлауды бастады. Сонымен қатар 200 ауған аудармашысынан тұратын бірінші топ АҚШ-қа, Вирджиниядағы Форт Ли базасына қоныс аударды.

* – Қазақстан Республикасында тыйым салынған террористік ұйым

46
 Уран-6 кешені

Әскери роботтардың болашағы қандай