Командующий Афганской национальной армии (АНА) Дост Назар Андараби в бинокль наблюдает за форпостом, установленным против боевиков Талибана в Каджаки, Афганистан

Тәлібтер тәжік шекарасын бақылап отыр: әрі қарай не болмақ

91
Шетелдік әскер Ауғанстан территориясынан толық шығарылуына екі апта қалған кезде тәлібтер тәжік шекарасындағы негізгі аумақ – "Шерхан-Бандар" кеден және сауда өткелін басып алды

Шекара маңындағы үкіметтік күштер қиратылды, терроризмнің Орталық Азия елдеріне қарай ығысу қаупі арта түсті.

"Талибан"* қозғалысының содырлары 22 маусымда Ауғанстанның Тәжікстанмен арадағы басты шекара өткелі – "Шерхан-Бандар" бақылау-өткізу пункті мен оған жапсарлас жатқан елді мекендер мен барлық шекара постын басып алды. Бұл аудандағы ауған қауіпсіздік күштері өз позицияларын тастаса, кейбір әскери қызметшілер шекара арқылы Тәжікстанға қашып кетті.

Бақылау-өткізу пункті арқылы қозғалыс тоқтатылды. Негізгі соғыс әрекеттері тәлібтердің қоршауында қалған Кундуз қаласының маңында жалғасып жатыр. Тәлібтер Баглан, Герат, Кундуз, Фарьяб провинцияларындағы бірнеше ауданды біруақытта басып алды. Соңғы екі айда аталған қозғалыс 30 ауданға жайғасып, бүгінде Ислам республикасының төрттен үш бөлігін өз бақылауында ұстап отыр. Сондықтан тәлібтерге жеңіс жақындап қалғандай көрінуде.

Кабулдың көп ұзамай берілуінің ықтималдылығы жоғары. Үкіметтік әскер мен полицияның содырларға қарсы қауқары жетер емес. Президент Ашраф Гани өткен аптада қорғаныс, ішкі істер министрлері мен қарулы күштердің бас штабының басшысын ауыстыруға мәжбүр болды. Ауған парламентарийі үкімет елдегі жағдайды уысынан шығарып алғанын мәлімдеп, "Талибанға"* қарсы күресуге арналған қоғамдық майдан құруды ұсынды. Осы жағдайға байланысты Тахар, Баглан, Джаузджан, Сари-Пуль, Фарьяб, Кундуз, Балх, Парван, Кандагар және Бадгис провинцияларында халықтық жасақ әскерлері қалыптасып жатыр.

"Шерхан-Бандар" бақылау-өткізу пункті – Тәжікстан мен Ауғанстан арасындағы маңызды сауда-аялдау пункті. Бұл орын арқылы Орталық, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің арасындағы тауар айналымының ауқымды бөлігі өтеді. Сондықтан тәлібтер Ауғанстан аумағынан тыс халықаралық қарым-қатынасқа араласып отыр. Тәжікстан шекара күзетін күшейтіп, он мыңға жуық ауған босқының өз аумағында жайғастыруға дайындық білдірді.

АҚШ Қарулы Күштерінің Орталық қолбасшылығы (жауапкершілік аймағына Таяу Шығыс пен Орталық Азия кіреді) америкалық контингентті Ауғанстаннан шығару миссиясының 50%-тен астамы орындалғанын және 10 шілдеге дейін аяқталатынын хабарлады.

БҰҰ Ауғанстанға қолдау көрсету жөніндегі миссиясының басшысы Деброа Лайонстың ауғанаралық текетіресті әлі де бейбіт жолмен шешуге болады деген үміті бар. Бірақ тәлібтердің провинция орталықтарын "қоршау" тактикасы мен шетелдік әскер елден кеткеннен кейін оларды толық басып алуға деген ұмтылысы оқиғаның басқа бағытта өрбитініне күмән келтірмей отыр. Көрші мемлекеттер күштері мен құралдарын төнуі ықтимал қауіпті бейтараптандыруға жұмылдыруға мәжбүр.

Душанбеде 22 маусымда өткен екіжақты келіссөздер кезінде РФ Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Николай Патрушев және оның Тәжікстан, Қазақстан және Қырғызстандағы әріптестері - Насрулло Махмудзода, Әсет Исекешев, Марат Иманқұлов Ауғанстандағы жағдайға байланысты қауіпсіздік мәселелерін және ҰҚШҰ мен ШЫҰ (құрамына Қытай, Ресей, Қазақстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Үндістан, Пәкістан кіреді) аясында өзара іс-қимыл жоспарларын талқылады. Біраз бұрын РФ қорғаныс министрі Сергей Шойгу де орталық азиялық әріптестерімен кездескен болатын. Ресей мен Өзбекстанның қорғаныс ведомстволары 2021-2025 жылдарға арналған әскери саладағы стратегиялық ынтымақтастық бағдарламасын әзірледі.

Ресей Ауғанстандағы оқиғалардың кез-келген бағытта өрбуіне, соның ішінде азаматтық соғыстың жаңа кезеңіне және терроризмнің солтүстікке қарай ығысуына да дайын. ҰҚШҰ ұйым мүшелерінің қорғаныс қабілетін арттыру үшін қолдан келгеннің бәрін жасайды. Оған қоса, Ауғанстанмен шекаралас барлық мемлекет, соның ішінде Пәкістан мен Иран бар Шанхай ынтымақтастық ұйымының әлеуетін пайдалану қажет. Ресейдің қорғаныс министрі Сергей Шойгу 23 маусымда Мәскеудегі халықаралық қауіпсіздік конференциясында Исламабад және Тегеранның араласуынсыз "ауған түйінін" шешу мүмкін емес екенін мәлімдеді.

Ауғанстанның сыртқы істер министрі Мұхаммед Ханиф Атмар 22 маусымда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында "Екі аптадан кейін шетелдік әскерді елден шығару процесі аяқталады да, халықаралық қауымдастық "Талибан"* Дохадағы келісімдердің ешқандай тармағын орындамағанына көз жеткізеді" деп мәлімдеді. Жалпы бұл құпия емес болатын.

Ауғанстан Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Пәкістан, Қытай, Иран, Үндістанмен шекаралас жатқан ел. Сондықтан кейбір сарапшылар НАТО мен АҚШ әскерінің Ауғанстан аумағынан кетуі Батыстың геосаяси қарсыластары үшін әдейі жасалып отырған шара деген пікір айтып отыр. Егер ақиқат осы болса, онда Пентагон Орталық Азия елдерінен "қосалқы аэродром" іздемес еді.

Ауғанстан Ислам Республикасының экс-президенті 21 маусымда Associated Press агенттігіне берген сұхбатында "Халықаралық қауымдастық ауған жеріне 20 жыл бұрын экстремизмге қарсы күресу жүргізу және тұрақтылықты қамтамасыз ету сынды айқын мақсатпен келген болатын. Алайда елдегі экстремизм әлі де өршіп тұр, ал коалиция күштері елді тастап кетіп барады" деп ашық мәлімдеді.

Осы 20 жылдың ішінде АҚШ-ты бейбітшілікке мәжбүрлеген "Талибан" бір ғана елдегі биліктен әлдеқайда көпті көксеуі мүмкін. Себебі олар "ислам эмираты" жобасынан бас тартып отырған жоқ. Елде "Әл-Каида", "Ислам мемлекеті" сынды деструктивті күштер және тағы басқа 30-ға жуық террористік топ әрекет етуде.

Еске салсақ, тәлібтер 1996 жылы Ауғанстандағы билікті соғыс арқылы тартып алып, шариғаттың ең қатаң талаптарын енгізді: тіпті елеусіз заңбұзушылық үшін де халық алдында өлім жазасына кесу және аяқ-қолды шабу, әйелдерді қоғам өмірінен толық оқшаулау, кино, теледидар, музыкаға түбегейлі тыйым салу. Ер адамдарды сақал қоюға, әйелдерді бастан-аяқ жабынып киінуге мәжбүрледі. Сонымен қатар "Талибан"* елде "Әл-Каида"* көшбасшыларының паналауына рұқсат берді.

* – Қазақстан Республикасында және басқа да бірқатар мемлекетте тыйым салынған террористік ұйым

91
 Бейбіт миссия - 2021 командалық-штабтық оқу-жаттығулары, архив

"Бейбіт миссия-2021": Орталық Азия террористерге төтеп бере ала ма

30
(Жаңартылды 12:53 22.09.2021)
Ауғанстандағы террористер Орталық Азияға лап беруі ықтимал. Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің қарулы күштері "Бейбіт миссия - 2021" командалық-штабтық оқу-жаттығулары кезінде ондай қауіпке төтеп бере алатынын көрсетті

20 қыркүйекте Орынбор облысының Донгуз полигонында ШЫҰ-ның бірлескен терроризмге қарсы оқу-жаттығулары басталды. Оған Беларусь, Ресей, Қытай, Үндістан, Қазақстан, Қырғызстан, Пәкістан, Тәжікстан мен Өзбекстанның 5 500 сарбазы қатысып жатыр. Полигонға 1 200 әскери техника жеткізілді. Айта кетер жайт, Беларусь ШЫҰ-ға бақылаушы ретінде кіреді. Ал осы елдің қарулы күштері "Бейбіт миссияға" алғаш рет келді.

Қазақстаннан Орынбор облысына "Батыс" өңірлік қолбасшылығының барлау-шабуылдаушы ротасы бронетранспортерлерге мініп келді. Сондай-ақ, танкілері мен пилотсыз ұшу аппараттары бар. Бірлескен оқу-жаттығуларға Қазақстанның әскери-әуе күштерінің Су-25 ұшақтары да қатысып жатыр.

Ал Ресей Федерациясы орталық әскери округтің құрылымдарын, арнайы жасақ пен бес аймақтың жазғы экипаждарын шығарды. Бұдан бөлек, Қырғызстандағы "Кант" бірлескен әскери базасының сарбаздары тартылды. Ал 30 ұшақ пен тікұшақтың ішінде Су-34 жойғыш бомбалаушылар, барлаушы мен шабуылдаушы Су-24МР, Ми-24, Ми-8 және Ил-76 әскери-көлік ұшағы бар.

Биылғы "Бейбіт миссияның" негізгі мақсаты – Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің қарулы күштері кіретін коалициялық топты басқару жүйесін жетілдіру, террористердің жаңа тактикалық әдіс-тәсілдеріне тойтарыс беру бойынша өзара тәжірибе алмасу.

Командалық-штабтық оқу-жаттығулары кезінде әскерилер заңсыз қарулы жасақтардың шабуылын тоқтатады, одан кейін қарсы шабуылға шығып, жаудың көзін жоюға тиіс. Бұдан бөлек, олар пилотсыз ұшу аппараттарын атып түсіруді, диверсиялық топатарды жоюды, химиялық және биологиялық қарумен шабуыл жасау әрекеттерін тоқтатуды үйренеді.

Ресей мен Қытай неге алаңдап отыр?

АҚШ пен НАТО әскері ауған жерінен кеткеннен кейін көрші елдердің алаңдаушылығы күшейе түсті. Себебі тәлібтердің келуімен Орталық Азияға террористердің өтіп кету қаупі туындады. Ресей, Қытай, Пәкістан мен Иран да алаңдап отыр. Бүгінде көші-қон дағдарысы былай тұрсын, Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттерге сан алуан террористік топтар қауіп төндіреді. Оларда АҚШ әскері тастап кеткен қару-жарақ пен оқ-дәрілер бар. Соның арқасында ауған жерінде өз ықпалын күшейтіп жатыр. 

Ресейдің орталық әскери округінің қолбасшысы Александр Лапиннің айтуынша, билікке тәлібтер келгесін басқа да халықаралық террористік ұйымдардың қаупі артып отыр.  

"Ауғанстандағы билікті тәлібтер жаулап алғаннан кейін ИМ* және тағы басқа халықаралық террористік ұйымдардың  күшейіп кетуі ерекше алаңдаушылық туғызып жатыр. Олар көрші тұрған елдердің шекаралас аймақтарына өтіп кетуі мүмкін", - деді Лапин "Бейбіт миссия-2021" оқу-жаттығуларының ашылу салтанатында.

Ауғанстанмен шекаралас Тәжікстан елінің әскерилері де бірлескен командалық-штабтық оқу-жаттығуларының маңыздылығын ерекше атап өтті. Құрлықтағы әскер қолбасшысының орынбасары Фатхулло Идоятуллозоданың айтуынша, "Бейбіт миссияның" арқасында аймақтық қауіпсіздікті күшейтіп қана қоймай, бауырлас халықтарды жақындастыруға мүмкіндік бар.  

Ал Ресейдің қорғаныс министрі Сергей Шойгудың сөзіне қарағанда, бірлескен оқу-жаттығулары кезінде Сириядағы әскери іс-қимылдың тәжірибесі ескеріледі. 

Мәселен, бүгін Қазақстан мен Ресей ұшқыштары авиациялық барлау жасап, колоннамен жүрген "террористерді" және олардың зеңбіректерін жою шараларын жетілдірді. Қазақстанның Су-25 шабуылдаушы ұшақтары жаудың артиллериялық бекіністеріне зымыранмен соққы жасады. ВСМ-1 миналау жүйесі бар Ми-8 тікұшақтары қорғаныс шебінде шұғыл мина орнату шараларын атқарып шықты.

Ал жердегі әскери топтардың құрамында заманауи ГМЗ-3 шынжыр табанды мина бөгеуші бар. Ресейлік әскерилер жарылғыш заттың көмегімен танкіге қарсы екі шақырымдық ор жасады. Ол үшін 20 тонна жарылғыш зат қажет. Коалициялық топқа жол ашып отыратын ИМР-3 бөгет бұзатын машиналар да қолданылады.

"Бейбіт миссияның" аясы кеңейіп келеді

Шанхай ынтымақтастық ұйымы құрылғалы бері оған мүше мемлекеттер терроризмге қарсы "Бейбіт миссияны" талай рет өткізді. Алғашқы оқу-жаттығулар 2003 жылы Қазақстан мен Қытай жерінде ұйымдастырылды. Оған Өзбекстаннан басқа ұйымға мүше барлық ел қатысқан.

Ал 2005 жылы бірлескен оқу-жаттығуларға 10 мың әскери қатысты. Сол кезде Ресей мен Қытайдың стратегиялық авиациясы, сондай-ақ әскери кемелері де тартылған.

Уақыт өте келе, ұйымға мүше мемлекеттер көбейді. "Бейбіт миссияның" аясы да кеңейе түсті. Бүгінде Шанхай ынтымақтастық ұйымына Үндістан, Қазақстан, Ресей, Қытай, Қырғызстан, Пәкістан, Тәжікстан, Иран мен Өзбекстан кіреді. Ал бақылаушы мемлекеттер - Беларусь, Ауғанстан мен Моңғолия ұйым отырыстарына қатысып, күн тәртібін талқылай алады. Алайда шешім қабылдауға құқығы жоқ.

Бұдан бөлек, ШЫҰ-ның әріптес елдері де бар. Олар: Әзербайжан, Армения, Түркия, Камбоджа, Непал мен Шри-Ланка. Осы елдердің бәрі Шанхай ынтымақтастық ұйымы аясындағы әскери-саяси ынтымақтастықты дамытудың маңызды резерві бола алады.

*"Ислам мемлекеті" (ИГ) - Қазақстанда және басқа бірқатар елде тыйым салынған террористік ұйым

30
тиындар

Қымбатшылық қысып тұр: Еуропа елдерінің жағдайы не болып жатыр