Кабул базарындағы жасөспірім, көрнекі фото

Ауғанстанның солтүстігінде әскери босқындар саны артты

95
Тәлібтер Ауғанстанның шекарасы мен аумағын басып алып жатыр. Ауғанстан Ислам Республикасының қашқын әскерилерінің саны бірнеше мыңға жетті және алдағы уақытта Орталық Азия елдері босқындарға толуы мүмкін

НҰР-СҰЛТАН, 6 шілде – Sputnik. Ауғанстанның төрт провинциясында әскери тәлібтер мен үкімет күштері арасындағы қарулы қақтығыс жалғасып жатыр. Өткен тәулікте "Талибан"* Бадахшан провинциясындағы тоғыз уезді басып алды. Кабул басып кіруді жоспарлап отыр. Алайда жағдай мәз емес. АҚШ пен коалиция әскерінің Ауғанстан аумағынан шығарылуына байланысты маусымда содырлардың соғыс қимылдары күшейе түсті.

Тәжікстан Республикасының мемлекеттік ұлттық қауіпсіздік комитетінің мәліметі бойынша тәлібтер ауған-тәжік шекарасының (шамамен 910 километр) 70%-ін бақылауда ұстап отыр. Аталған шекараны 4-5 шілдеде Ағанстанның үкімет армиясының 1037 әскери қызметкері солтүстік бағытта кесіп өткен болатын. Тату көрші мен Ауғанстанның ішкі  ісіне араласпауды басшылыққа алған тәжік шекарашылары оларға өз елінің аумағына өтуге рұқсат етті.

Біраз бұрын тәлібтермен қақтығыс барысында Балх провинциясы мен Бадахшан облысынан 300-ден астам әскери Тәжікстан аумағына өтті. Ауғанстан Ислам Республикасындағы террористердің күшеюі және азаматтық соғыстың тағы қайталануы Орталық Азия елдері мен Ресей үшін ауыр салдарларға алып келуі мүмкін.

4 шілдеде Тәжікстан мен Ауғанстан президенттері Эмомали Рахмон мен Ашраф Гани әскери-саяси жағдайдың ушығуын телефон арқылы талқылады. Кабул мен Мәскеу ортақ қауіп-қатерге төтеп беру мақсатында барлау мәліметтерін алмасу ықтималдылығын талқылап  жатыр. Ауғанстанға Ресей әскерін жөнелту жайы әзірше сөз болған жоқ. Әйтсе де тәжік-ауған шекарасының маңында 201-ші ресейлік әскери базаның ауқымды әскери маневрлері өтті.

Сонымен қатар Ауғанстан аумағында "Ислам мемлекеті"* содырларының да белсенділігі артқаны Ресейді қатты алаңдатып отыр. РФ сыртқы істер министрі Сергей Лавров "даиштықтар ең алдымен Ауғанстанның солтүстігіндегі аумақты, яғни бізбен одақтас елдердің шекарасын басып алуда" дегенді айтты.

ҰҚШҰ инфрақұрылымы мен әскері ең алдымен осы тектес қауіптерге тойтарыс беру үшін құрылған. ҰҚШҰ Парламенттік ассамблеясының кеңесі 1 шілдеді Ауғанстандағы жағдайға қатысты мәлімдеме жасады. Ұйымның бас хатшысы Станислав Зась та одақтастар мен серіктестерді оңтүстік шекараны нығайту үшін Тәжікстанға көмектесуге шақырды.

Ауғанстан Ислам Республикасының үкіметі "Талибан"* елдің бүкіл аумағын соғыспен басып алу ойынан бас тартады деп үміттеніп отыр. Алайда мұндай үміт тууына негіз жоқ секілді көрінеді. НАТО әскері бекітілген кестеден ерте шығарылып жатыр. "Талибан"* провинцияларды бірінен кейін бірін басып алып, "Ислам эмиратының" болашақ үкіметін келіссөздер үстелінде қалыптастыруды қалап отырған жоқ. АҚШ пен Ұлыбританияның Ауғанстанда шектеулі көлемде әскер (сәйкесінше 650 + 100 арнайы жасақ) қалдыруға қатысты жоспары тәлібтердің ашуын келтіріп отыр. Содырлар жердің иесі ретінде шетелдік әскердің жылдам шығуын талап етіп, асықпағандарға қатысты шара қолдануға уәде етті.

АҚШ шет мемлекеттермен ынтымақтастық орнатқан 9-18 мың ауғанды Орталық Азия елдеріне қоныстандыруға тырысып жатыр. Себебі америкалықтар тәлібтер бұл отандастарына қарсы қандай амалға баратынын жақсы біліп отыр. "Жаңа тәртіпке" бағынбағандарды да ауыр жаза күтіп тұр. Сондықтан Тәжікстан мен Өзбекстанға бас сауғалап қашқан ауған әскерилері елін қорғау үшін Ауғанстанға қайтуы екіталай.

"Әскери босқындардың" артынша азаматтық босқындар легі басталуы ықтимал. Себебі Ауғанстан Ислам Республикасының миллиондаған халқының үштен бірі тәжіктер мен өзбектер. Бұл шамамен 10 миллион Ауғанстан азаматы. Осылардың оннан бірі ғана бас сауғалап солтүстікке қашса, мұның өзі де өңірдегі тұрақсыздық тудыруы мүмкін.

Ауғанстандағы жағдайдың ушығуына байланысты Мазари-Шариф қаласындағы Түркия, Пәкістан, Иран консулдықтарының жұмысы тоқтатылды. АҚШ Кабулдағы өз дипломаттарын толық эвакуациялауды ойластырып жатыр.

Егер "Талибан"* билікке келген соң Орталық Азия аумағы мен халқына өз ықпалын жүргізуге тырысатын болса, онда Ресей мен оның өңірлік одақтастарының алдында күрделі проблема туындайды.

* – Қазақстанда, Ресейде және бірқатар елде тыйым салынған террористік ұйым.

95
Кілт сөздер:
босқындар, Ауғанстан
Тақырып бойынша
Ауғанстаннан жеткізіп тұрған: ҰҚК арнайы операция жүргізді
Ауғанстанда тәлібтер шабуылы үдей түсті
Тәлібтер тәжік шекарасын бақылап отыр: әрі қарай не болмақ
Ауғанстандағы жағдай Орталық Азияға қандай қауіп төндіреді?
Пентагон "Баграм" авиабазасын Ауғанстанның үкіметтік армиясына тапсырады
Архивтегі фото

ШЫҰ қорғаныс министрлері шекараға жақындаған тәлібтер жайын талқылады

44
"Талибан"* жасақтары әзірге Кабулға басып кіріп, Ауғанстанның заңды үкіметін құлатуға қауқарлы емес

Алайда шекараны бақылауда ұстау тәлібтерге елде экономикалық  және энергетикалық блокада ұйымдастыруға мүмкіндік беріп отыр. Бұл Ислам республикасы үшін қырғи-қабақ соғыспен тең ауқымды залал келтіретіні анық. Сәрсенбіде Душанбеде Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы елдерінің қорғаныс министрлері ауған дағдарысын тоқтата алатын әскери-саяси шаралар іздестіріп көрді. Алайда іргелес жатқан елдердің мүдделері әр алуан болуы бұл мәселені тез әрі қарапайым жолмен шешуге кедергі келтіруде.

Ауғанстан президенті Ашраф Гани отставкаға кетсе, тәлібтер шабуылды тоқтатуға уәде етті. Бұл осыған дейін 7 мың қылмыскерді босатуды талап еткен содырлардың ақылға қонымсыз кезекті шарты болып отыр. Ауғанаралық бейбіт келісімдер құрдымға кетіп бара жатқандықтан, бүгінде "Талибанның"* уәдесіне ешкім сенбейді. Тәлібтердің саяси кеңседен айтылған мәлімдемелері шынайы болып жатқан оқиғалармен үйлеспей отыр. Саяси басшылық бас штаб ретінде саналатын қозғалыстың әскери комиссиясына бақылау жүргізбейді.

Соңғы екі айда содырлар өткен 20 жылдағыдан да көп аумақты басып алды. Енді тәлібтер Кандагар, Герат, Кундуз сынды ірі қалаларды нысанаға алды. Кабулдан 15 километр қашықтықта соғыс жүріп  жатыр. Сонымен қатар "Талибан"* Ауғанстан шекарасының барлық дерлік периметріне бақылау жүргізіп отыр. Ал бұл жағдай қазіргі үкімет проблемасын жеңілдетпейді.

Тәлібтердің бағаналарды жарып тастауына байланысты бас қалада электр жеткізу желісінің жұмысында ақау пайда болды. Шекара маңындағы кеден бекеттері де тәлібтердің қолында болғандықтан азық-түлік жеткізу қиындауы мүмкін. Ауғанстандағы әскери-гуманитарлық апат Орталық Азия елдеріне де қауіп төндіріп тұр.

Түрікменстан мен Өзбекстан содырлар үшін шекарадан кіру мүмкіндігін шектеді. Тәжікстан мен Қырғызстан бас сауғалаған ауған босқындарын әзірше қабылдап жатыр. БҰҰ мәліметі бойынша Тәжікстандағы ауған босқындарының саны екі есе артып, шілденің басында 3 000 адамға жеткен. Ауғанстандағы азаматтық соғыс салдарынан жүз мыңдаған босқынның қоныс аударуы басталып, халықаралық терроризм Орталық Азияға қарай ығысуы мүмкін.

Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы Ауғанстанның солтүстігіндегі жағдайдың ушығуына қатысты алаңдаушылық танытып отыр. 28 шілдеде Душанбеде Үндістан, Қазақстан, Қытай, Қырғызстан, Пәкістан, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан және Беларусьтің (бақылаушы ел) әскери делегацияларының қатысуымен ШЫҰ қорғаныс министрлерінің кеңесі өтті. Онда аталған елдердің мүдделері әр түрлі болып отыр.

Ресей "жихад" Ауғанстан аумағынан тыс етек жайған жағдайда ҰҚШҰ мүшелерін қорғауға дайын екенін тәлібтерге ескертті. Ал "Талибан"* Орталық Азия елдерінің шекарасына ешқандай қауіп төніп тұрмағанын жеткізді.

Көрші жатқан Ауғанстандағы жағдайға байланысты Тәжікстанның қауіпсіздігіне қатер төнетін болса, Ресейдің 201-ші базасы тәжік еліне әскери өмек көрсетеді. Бұл туралы Душанбеде РФ қорғаныс министрі Сергей Шойгу мәлімдеді.

Ауғанстандағы тұрақсыздық аясында Тәжікстан Республикасының жай-күйі қатты алаңдатып отыр. Ұзындығы 1 344 километр болатын тәжік-ауған шекарасы толыққанды техникалық күзет құралдарымен қамтылмағанын, оңтүстік аумағы шекараны бұзып өтуге қолайлы екенін де ескеру керек. Әрине, бұл аймақты террористердің Орталық Азияға өтуіне айқара ашылған қақпа демесек те, көңіл аударуға тұрарлықтай қауіп бар.

Жалпы Душанбе шекарасын нығайту үшін аянып жатқан жоқ. Бұл ретте Тәжікстанның Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына мүше екені, көрші елдердің әскери және әскери-техникалық көмегі де маңызды рөл атқарды. Әйтсе де Душанбе ауған жеріндегі жағдайдың ең нашар сценарий бойынша өрбуіне дайындалып жатыр. Сондықтан "Шекара-2021" оқу-жаттығулары форматында әскер дайындығын пысықтап, 1023 броньді техниканы, 3167 арнайы техниканы, 447 артиллериялық қондырғыны, 45 ұшақ пен тікұшақты, 234 әуедегі шабуылға қарсы қорғаныс құралын дайындықта ұстап отыр.

Сонымен қатар Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстан әскері 5-10 тамызда Хатлон облысында ықтимал қарсыластың көзін жою бойынша бірлескен операциялар жүргізеді. Тәжік шекарасына жақын Харб-Майдон полигонында 1 500 маман мен 300 әскери техниканы жұмылдыру арқылы Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстан әскерінің оқу-жаттығуы басталады.

Көрші елдер мен әріптестер Ауғанстанды тағдырдың тәлкегіне жалғыз қалдырып кетті деуге болмайды. Алайда түрлі бағытты ұстану Ауғанстан Ислам Республикасы үкіметіне тәлібтер және басқа да террористік топтармен күресте ауқымды нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік бермей отыр.

Ауғанстанның ұлттық әуе корпусы тәлібтерге қарсы күресте ресейлік өндірістің Ми-35 тікұшақтарын тиімді қолданып келеді. НАТО  бас хатшысы Йенс Столтенберг 27 шілдеде Ауғанстан президенті Ашраф Ганиге қаржыландыру, азаматтық қатысу және ауған қауіпсіздік күштерін даярлау бойынша қолдау көрсетуді жалғастыра беретінін жеткізді. Ақ үй ауған қауіпсіздік күштеріне қолдау көрсету мақсатында 2022 жылы Конгрестен 3,3 миллиард доллар қаражат бөлуді сұрады. Оның ішінде 2 миллиард доллар ауған әскерін жабдықтау және техникалық қызмет көрсетуге жұмсалуы керек.

Түркия тәлібтерді ықтимал қарсылас ретінде көреді. Себебі тәлібтер түріктердің Кабулдағы әуежайды күзетіп қалуына қатысты үлкен қарсылық танытты. Сондықтан Түркияның сыртқы істер министрлігі кеше Ауғанстан босқындарын қабылдамайтынын жеткізді: "Түркия Еуроодақ шекарашысына немесе босқындарды орналастыратын лагерьге айналмайды".

Қытай мейлінше бейтараптылықты ұстануға тырысып жатыр. Ол тәлібтерді "Әл-Каида"* және басқа да террористік топтармен байланысын үзуге шақырды. Бейжің шетелдік содырлар саны көп Бадахшандағы жағдайға шын алаңдаушылық танытты. Жалпы Бейжің елдің ішкі мәселесіне араласпауға және бейбітшілікті реттеуге атсалысуға уәде етті.

"Талибанға"* және Ауғанстандағы дүрбелеңге қолдау көрсетті деген күдікке ілінген Исламабадтың да тәлібтермен "ойыны" жақсы аяқталмауы ықтимал. The News International басылымы ауған тәлібтері Пәкістан территориясын трансшекаралық шабуылдар, қаражат жинау, жас азаматтарды өз қатарына қосуға үндеу және жараланған содырларды емдеу үшін қолданды деп жазды.

* – Қазақстан Республикасында тыйым салынған террористік ұйым

44
Автомат, архивтегі фото

Биыл Ауғанстандағы қақтығыстан 3 мыңнан астам бейбіт тұрғын жараланды БҰҰ