Афганский полицейский дежурит на заставе, установленной против боевиков Талибана в Каджаки

Тәлібтер түрік әскерінің ауған жерінде қалуына қарсылық танытты

97
Анкара мен Вашингтон түрік әскерилерін кабулдық әуежайды күзету үшін ауған жерінде қалдыруды көздеген болатын. Алайда бұл ой тәлібтерге ұнаған жоқ. Сондықтан "ислам эмиратының" содырлары әскери тұтқындарға, яғни өз елінің азаматтарына оқ атты

Ауғанстан құлдырауы жалғасып жатыр. "Талибан"* Ауғанстан аумағындағы түрік әскері АҚШ-пен келісімді, елдің егемендігі мен аумақтық бүтіндігін бұзып отыр деп ашық жариялап, бұл Түркия үшін қиындық алып келетінін жеткізді. Тәлібтер кез келген елдің әскерін басқыншылар ретінде қабылдап отыр: "Басқыншылармен 1422 һижра жылындағыдай (2001 жыл) күресетін боламыз. Ол шақта соңғы 20 жылдағы соғыс жихадқа айналды".

Біраз бұрын Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған 2021 жылдың 31 тамызынан кейін Кабулдағы әуежайды күзету бойынша АҚШ-пен келісімге келгенін мәлімдеді. АҚШ пен Альянс әскері Ауғанстаннан кеткеннен кейін НАТО елінің бірі өз әскерін Кабул әуежайындағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жөнелтетіні о баста іске аспайтындай көрінді.

Жалпы бұл нысан Кабулдың солтүстігінде орналасқан, қалалық құрылыс пен коммуникацияға біріктірілген. Автомобиль мен теміржол желісінің дамымағандығы Ауғанстаннан шет әлемге аттанғысы және ауған жеріне келгісі келетіндер үшін әуежайды бас "порталға" айналдырды. Сондықтан әуежайды басқару мұнда елді басқарумен тең.

Тәлібтер мұны жақсы түсініп отыр. Сондықтан өз жеріндегі билікті басқа елмен бөлісуге дайын емес. Содырлар Кабулды "тізе бүктіру" уақыт еншісінде екеніне сенімді. Бүгінде "Талибан"* елдегі 398 уездің 250-ге жуығын өз бақылауында ұстап отыр. Ал АҚШ өз әскерін елден шығару процесін 95%-ке аяқтады.

Ауғанстанның солтүстік бөлігінде үкіметтік күштер мен халық жасағының "Талибан"* содырларымен қиян-кесі соғысы әлі де жалғасып жатыр. Тәлібтердің көрші елдердің шекарасына қауіп төндірмеу туралы уәдесіне қарамастан, Орталық Азия қазір соғыс аласапыранының алдында тұр.

Өткен аптада Кундуз, Бадахшан, адгис және Герат провинцияларында соғыс әрекеттерінің қарқыны үдей түсіп, жүздеген әскери, тәліб және бейбіт тұрғын көз жұмды. Үкіметтік күштің 12 шілдеге қараған түні Логар провинциясында "Талибан"* барлау қызметінің басшысы Кари Шагасиді өлтіруі елеулі жетістік болды.

Алайда тәлібтердің де қатыгездігі басылар емес. Олар басып алған уездердегі әйелдермен күштеп некеге тұрып, "эмираттың" жаңа шектеулерімен халықтың наразылығын басып отыр және тұтқындарды қырып жатыр. CNN ақпараты бойынша Фарьяю провинциясындағы Давлат-Абад қаласында ауған әскерінің арнайы жасақ сарбаздары берілмек болғанда, содырлар 20-дан астам әскериді атып тастаған.

Орталық Азиядағы ең ұзын әрі қауіпті тәжік шекарасының оңтүстік бөлігі түгел дерлік тәлібтердің билігіне көшті. Ауғанстандағы Кундуз қаласынан 60 километр қашықтықтағы "Шерхан-Бандар" бақылау-өткізу пунктін тәлібтер басып алып, "кедендік алым" жинап отыр.

13-14 шілдеде Душанбеде Шанхай ынтымақтастық ұйымы сыртқы істер министрлерінің саммиті өтіп, ол шарада Ауғанстан мәселесі талқыланды. СІМ басшылары Ауғанстанның солтүстік бөлігінде жағдайдың ушығуына қатысты алаңдаушылық білдірді. Ресей, Үндістан, Қытай, Қазақстан, Қырғызстан, Пәкістан, Тәжікстан, Өзбекстан өкілдері терроризмге, сепаратизмге және экстремизмге қарсы іс-қимыл бойынша 2022-2024 жылдарға арналған ынтымақтастық бағдарламасын, 2018-2023 жылдарға арналған есірткіге қарсы стратегияның жұмыс жоспарын қарастырды.

"Талибан"* - деструктивтік, террористік ұйым екені анық және қазір Орталық және Оңтүстік Азия, Ресей Федерациясының араласуын қажет ететін жағдай қалыптасып отыр. Осы орайда ауған жеріндегі қақтығыс халықаралық аренада жиі талқыланып жатыр.

* – Қазақстанда және басқа бірқатар елде тыйым салынған террористік ұйым

97
Автомат, архивтегі фото

Биыл Ауғанстандағы қақтығыстан 3 мыңнан астам бейбіт тұрғын жараланды БҰҰ

23
Ауғанстан Ислам Республикасындағы ірі әскери-саяси қақтығыс салдарынан халық пен мемлекет зардап шегіп отыр

АҚШ-тың әскери-әуе күштері ауған қалаларын бомбалап, тәлібтер шабуылды үдетіп жатыр. Екі тараптың әрекетінен де зардап шегіп отырған бейбіт халық. Ауған босқындары Орталық Азияға қарай ығысып жатыр. Тәжікстан 100 мың адамды қабылдауға дайын екенін мәлімдеді. Ауқымды маневрлер сериясын жүргізу үшін Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан мен Ресей әскері Ауғанстан шекарасына қарай жақындады.

Дүйсенбіде Ауған армиясының әскери-әуе күштері Тәжікстан шекарасынан 46 километр қашықтықта орналасқан Талукан қаласының аумағындағы тәлібтерге соққы жасап, нәтижесінде 20-дан астам содырдың көзін жойды. Зардап шеккен бейбіт тұрғындар жайлы ақпарат жоқ. Алайда мұндай шабуылда қарапайым халықтың да құрбан болуы ықтимал.

БҰҰ (UNAMA) миссиясының мәліметінше, 2021 жылдың бірінші жартысында Ауғанстанда бейбіт халық арасындағы құрбандардың саны 5 183 адамға (1 659 мерт болған және 3 254 жараланған) жеткен. Бұл 2020 жылдың маусымындағы көрсеткіштен 47%-ке жоғары. Соның ішінде көз жұмғандар мен жараланғандардың 46%-і әйелдер мен балалар болса, құрбандардың 25%-і – үкімет күштерінің өкілдері.

АҚШ Әскери-әуе күштері Ауған армиясына қолдау ретінде авиасоққылар санын арттырды. Америкалық генерал Кеннет Маккензи алдағы аптада да әуеден жасалатын соққы еселене түсетінін мәлімдеді. Біраз бұрын Пентагон 21 және 22 шілдеде америкалықтар Ауғанстанда 4 әуе соққысын жасағанын хабарлады.

Ал тәлібтер АҚШ Әскери-әуе күштерінің бұл шабуылына қатысты наразылық танытып, Кандагар мен Гильмендтегі бомбалау салдарынан содырлар ғана емес, бейбіт тұрғындар да қаза тапқанын мәлімдеді. "Талибан"* "өз аумағын мейлінше қорғап", соғыс жалғасқан жағдайда шабуылдау операциясын қарқындатуды жоспарлап отыр.

Соғыстың аяқталатын түрі жоқ. Нангархар, Пактика, Логар, Газни, Кандагар, Герат, Балх, Джаузджан, Саманган, Сари-Пуль, Гильменд, Бадахшан, Кундуз бен Баглан провинцияларында соғыс қимылдары белсенді жүріп жатыр. Ауғанстан үкіметі содырлардың түнгі жорығына кедергі болу мақсатында 34 провинцияның 31-інде комендант сағатын жариялады.

Алайда Пәкістанның әскери қызметкерлері тәлібтердің бақылауында тұрған Ауғанстанның шекараға жақын аудандарында еркін қозғалып жүр. Нангархар шығыс провинциясының губернаторы Зия-уль-Хак Амархейль мерт болған содырлардың қатарында Пәкістаннан шыққан 39 азамат бар кенін айтты.

Тәлібтер өз бақылауындағы аумақты кеңейтіп жатыр. Жергілікті халыққа қысым көрсетіп, басып алған аудандардағы әйелдер мен балаларды күң мен құл деп санап отыр. Бейбіт тұрғындар енгізілген жаңа қатаң ережелер, күштеп некеге тұру, кәмелетке толмағандарды жихадшыға айналдыру фактілеріне қатысты алаңдаушылық танытуда.

Содырлар АҚШ-пен ынтымақтастық орнатқан "сатқындарды" іздеп тауып, олардың көзін жойып жатыр. Біраз бұрын Хост провинциясында тәлібтер 32 жастағы аудармашы Сухайля Пардистің басын шапты. Сондықтан 20 мың ауған аудармашысының иммиграцилық визаға өтініш жолдауы кездейсоқ емес.

22 шілдеде The Wall Street Journal газеті АҚШ 35 мың ауған аудармашысы мен олардың отбасыларын Катар мен Кувейттегі америкалық базаға орналастыруға дайын екенін жазды.

Ауған президенті Ашраф Гани тәлібтер "Әл-Каида", пәкістандық "Джаиш-е-Мұхаммед", "Лашкар-е-Тайба"* топтарымен тығыз байланыс орнатып, елді террористердің тұрағына айналдыруды көздеп отырғанын айтты. Расында да Ауғанстанда отызға жуық террористік топ бар. Ал "Әл-Каида"* 15 ауған провинциясында өз содырларын орналастырған. Бұл топтардың өзара қақтығысы мен үкімет күштеріне қарсы соғысы ауған жеріндегі соғыстың жақын болашақта аяқталмайтынын аңғартады. Себебі Ауғанстандағы халықаралық терроризм жайдан-жай жойыла қоймайды.

Осы жағдайдың барлығын есепке алсақ, ауған босқындарының саны арту қаупі жоғары болып отыр. Еске салсақ, 1996-2001 жылдары тәлібтердің бақылауынан тыс Панджшер провинциясында 500 мыңға жуық босқын бас сауғалады. Олар ас-судан тарылып, ашығып жатты. Егер "ислам эмираты" ығыстырған жүз мыңдаған ауған Орталық Азияға қарай ығысса, Тәжікстан, Өзбекстан мен Түрікменстандағы гуманитарлық дағдарыс шынайы қауіпке айналады.

Тәжікстан төтенше жағдайлар комитеті басшысының орынбасары Эмомали Иброхимзода республика 100 мыңнан астам ауған босқынын қабылдауға және Тәжікстан қорғаныс министрлігінің полигондарына орналастыруға дайын екенін мәлімдеді. Бірақ бұл нақты сан емес. Себебі 2021 жылдың соңына қарай ол көрсеткіш он есе көп болуы мүмкін. Ал бұл Орталық Азияның барлық еліне әсер етеді.

Тәлібтер іргелес жатқан елдердің шекарасын бұзбауға уәде етті, бірақ Ауғанстанның солтүстігіндегі жағдай өз бағытында өршіп, бәрібір Орталық Азия аумағына қарай ығысып жатыр. Сондықтан Ресей мен оның одақтастары бірқатар әскери шара қабылдап жатыр.

Ресей Қарулы күштерінің арнайы құралымдары тамыз және қыркүйекте Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан әскерімен бірлескен тоғыз маневр өткізеді. Ол ауқымы жағынан Ресейдің бірнеше дивизиялсы мен бригадасын 2021 жылы сәуірде Украина шекарасына орналастырумен тең болады. Бұл он мыңдаған әскери қызметші мен жүздеген әскери техниканы қамтиды.

2 шілдеде Ресей мен Тәжікстанның қорғаныс министрлері Сергей Шойгу мен Шерали Мирзо тәжік-ауған шекарасындағы жағдай мен бірлескен іс-шаралар жайын талқылады. 23 шілдеден бері Ташкент 230 мың әскери қызметшіні жұмылдыру арқылы оңтүстік бағытта оқу-жаттығулар өткізіп жатыр.

30 шілде - 10 тамыз аралығында Ресей мен Өзбекстанның бірлескен әскері өзбек жеріндегі Сурхандария облысында Ауғанстанмен шекаралас аумақта маневр жүргізеді. Тәжікстан Республикасының Хатлон облысындағы Харб-Майдон полигонында 5-10 тамыз аралығында Ресей, Өзбекстан және Тәжікстан әскерінің террористерге қарсы операциялардың элементтерін пысықтайтын бірлескен маневрлер өтеді. Осы секілді Оралық Азия елдерінің аумағына "Талибан"*, "Әл-Каида"*, ИМ* секілді террористік топ содырларының кіруіне төтеп беру операциясы жүргізіледі.

* – Қазақстан Республикасында жәнеи бірқатар мемлекетте тыйым салынған террористік ұйым

23
Ауғанстан, архивтегі фото

Ауғанстандағы әскери қимылдар Орталық Азияға қарай ығыса бастады