Афганские ополченцы охраняют заставу, патрулируя боевиков Талибана в районе Танге-Фархар в Талокане на севере провинции Тахар 6 ​​июля 2021 года.

Тәлібтер мен түріктер арасындағы текетірес қарулы қақтығысқа ұласуы мүмкін бе?

68
Тәлібтердің қарсылық танытқанына қарамастан Түркия Кабул халықаралық әуежайын күзету үшін 31 тамыздан кейін Ауғанстанда қалуды ұйғарды

АҚШ пен НАТО-ның материалдық-техникалық қолдауымен түрік әскері және "Талибан"* арасындағы ықтимал қақтығыс ауған территориясын Ауғанстан Ислам Республикасы мен "Ислам эмираты" ықпал ететін аумақтарға бөлуге әкеп соғуы мүмкін.

Түріктердің қорғаныс министрі Хулуси Акар сейсенбі журналистерге ауған жоспары туралы айтты: "Біздің мақсатымыз – ауған бауырларымыздың қауіпсіздігі, бейбіт өмірі мен өркениеті үшін үлес қосуды жалғастыру". Сонымен қатар министр Кабулдағы Хамид Карзай атындағы халықаралық әуежайды пайдалану және оның қауіпсіздігі жайлы сұрақтарға жауап берді. Негізгі тезистерге тоқталсақ.

Хулуси Акар Түркия 20 жыл бойы ауған серіктестерінің мүддесі үшін Ауғанстан Ислам Республикасында әрекет етіп жатқанын және бұл әрекеттер ешқандай соғыс қимылын қамтымайтынын еске салды. Консультациялар, техникалық қызмет көрсету мен жөндеу шараларының қатарында әуежайды пайдалану да бар. Егер әуе көліктерінің тұрағы дұрыс жұмыс істемесе, Ағанстан оқшауланған мемлекетке айналып, халықаралық қарым-қатынаста проблемалар туындайды.

Тәлібтердің артып жатқан ықпалы проблемаға айналған жоқ және түрік тарабы Ауғанстандағы жағдай мен Тәжікстан және Өзбекстан шекарасындағы қауіпсіздік деңгейін мұқият бақылап отыр. Ауғанстандағы әскери-саяси жағдайды есепке ала отырып, Түркия мен АҚШ арасында "конструктивті және позитивті келіссөздер" жалғасып жатыр.

Акар АҚШ пен "Талибан"* арасындағы Доха келісімінен қашқақтайды. Себебі егер Түркия альянстың соғыс әрекеттеріне қатыспаған болса, тек техникалық қызмет көрсету және жөндеу, әуежайды күзетуді қамтамасыз етсе, 31 тамыздан кейін бұл іс-қимылды жалғастыра беруге ешқандай кедергі жоқ.

Бірақ тәлібтер мұнымен келіспей отыр және НАТО елдерінің, соның ішінде Түркияның да бөлімшелерін "жихад" нысандары деп санайды. Әйтсе де ауған елордасы әзірше үкіметтік күштің бақылауында тұр.

Түрік әскерінің Кабул әуежайында қалуы қазіргі ауған үкіметі мен "Талибан"* арасында ымыраға қол жеткен жағдайда ғана дұрыс болады. Алайда тәлібтермен мәмілеге келу екіталай. Сондай күн туып, келісім жүзеге асқан жағдайда да, Кабулдағы түрік бөлімшелеріне АҚШ пен НАТО-дағы серіктестер материалдық-техникалық көмек көрсететіні анық. Яғни миссия халықаралық сипатқа ие болады.

"Кабул әуежайы" миссиясына қолдау көрсетуді америкалық және түрік президенттері маусымда талқылаған болатын. 31 тамыздан кейін АҚШ пен НАТО-ның әскери ықпалын ұзарту айқын көрініп тұр. Сондықтан "Талибан"* Ауғанстан аумағындағы түрік әскері АҚШ-пен келісімді, елдің егемендігі мен аумақтық бүтіндігін бұзып отыр деп ашық жариялап, бұл Түркия үшін қиындықтар, тіпті жихадқа алып келетінін жеткізді.

"Талибан"* содырлары шілденің ортасында ауылдық аймақтағы бірқатар территорияны басып алып, Иран, Түрікменстан, Өзбекстан және Пәкістанмен шекарадағы бақылау-өткізу пункттерін өз бақылауына алды. 12 шілдеде қозғалыстың "саяси кеңсесі" Ауғанстан территориясының 85%-і тәлібтердің бақылауында екенін хабарлады. Әкімшілік өлшем бойынша бұл елдегі 398 ауданның жартысынан көбін құрайды. Тәлібтер Кабулды басып алу уақыттың еншісінде екенін айтты.

Тәлібтер 7 000 сотталған содырды босатып, БҰҰ "қара тізімінен" шығарған жағдайда ғана үш айлық бейбітшілік орнатуға келісті. Алайда америкалықтардың бастамашылық етуімен 5 000 тәлібті азат етуі көктемде соғыс әрекеттерінің ушығуына алып келгені әлі де көптің есінде. Сондықтан бостандыққа шыққан содырлардың террористіктен бас тартуы екіұдай.

Ауған мәселесінде Қытайдың экономикалық және әскери-саяси ықпалын асыра бағалау мүмкін емес. Қытай "Талибанмен"* дипломатиялық қарым-қатынасты арттыруды көздеп отыр. Бейжің өзара тиімді ынтымақтастық орнату үшін тәлібтерге ұйғырлардың "Шығыс Түркістанның ислам қозғалысымен" әріптестіктен бас тартуды ұсынды. Қос тарап келісімге келді. Сондықтан Кабул әуежайындағы түрік әскері қытайлардың да көңілінен шыға қоймас.

Сонымен қатар Бейжің Орталық Азия бағытында да белсенді. ҚХР сыртқы істер министрі Ван И 12-16 шілдеде Ауғанстанмен шекаралас Түрікменстан, Тәжікстан және Өзбекстан елдеріне іссапармен барып, тиісті ведомство басшыларымен ауған еліндегі жағдайды талқылады.

13 шілдеде Ашхабадта Ван И түрікмен тарапына ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қытайдың "қауіпсіздік саласындағы дәстүрлі және дәстүрлі емес ынтымақтастықты нығайтуға" дайын екенін атап өтті. Үш елдің астанасында да қытайлардың "сыртқы күштердің араласуына жол бермеу" туралы ұсынысы әртүрлі формада басым болды.

Өңірде ішкі күштерге қатысты мәселені түріктердің араласуынсыз-ақ реттей алады. Мысалы, Ресей "Талибанға"* ескерту жасады - Орталық Азиядағы одақтастарының шекарасы мен қауіпсіздігіне қатер төнген жағдайда "орны толмас шығын" болуы мүмкін. Сонымен қатар Ресей, Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан тамыз-қыркүйек айларында Ауғанстан шекарасы маңында арнайы күштердің бірлескен бірнеше оқу-жаттығуын өткізеді.

Ауғанстанның солтүстігінде маршал Абдул-Рашид Дустум мен Ахамд Шах Масудтың ұлы халықты "Талибанға"* қарсы күреске дайындап жатыр. Оның үстіне АҚШ өз әскерін ауған жерінен шығару процесін 95%-ке аяқтады. Сол себепті жағдай түріктер мен тәлібтердің арасында қарулы қақтығысқа дейін жетуі екіталай.

* – Қазақстанда, Ресейде және бірқатар елде тыйым салынған террористік ұйым

68
Автомат в руках афганского ополченца в Мазари-Шарифе

ҰҚШҰ тәлібтердің шабуылына төтеп беруге дайындалып жатыр

57
Орталық Азия елдері мен Ресей Ауғанстанмен тату көршілік қарым-қатынасты нығайтуды көздегенімен ауған жеріндегі ондаған террористік топ бар екенін ұмытып отырған жоқ

Ресей мен Өзбекстан әскерінің бірлескен оқу-жаттығулары 2 тамызда өзбектердің Ауғанстанмен шекаралас Термез тау полигонында басталды. Әскери топтар Өзбекстанның аймақтық бүтіндігін қамтамасыз ету және қорғау бойынша әрекеттерді пысықтап жатыр. Оқу-жаттығу барысында құрлықтағы күш, соққы жасау авиациясы, заманауи барлау және нысанды анықтау жүйелері қолданылды.

Маневрлерге 1500 сарбаз бен офицер, 200 әскери техника, ресейлік Кант авиабазасындағы Су-25СМ шабуылдаушылар тобы тартылды. Ұшқыштар әуеден жасалған соққы арқылы бірлескен әскердің әрекеттеріне қолдау көрсетеді.

ҰҚШҰ күштері де тыс қалған жоқ. Ресейдің Кант біріккен әскери авиабазасы – жедел әрекет ету бойынша ұжымдық күштердің авиациялық компоненті. Кант авиабазасы ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің территориясы мен әуе кеңістігінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

1 тамызда 200-ге жуық өзбек әскери қызметкері Ауғанстанмен шекаралас Харб-Майдон тәжік полигонына келді. Мұнда 5-10 тамыз аралығында Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстан әскерінің бірлескен оқу-жаттығуы өтеді. Ол әрекеттер осы үш мемлекеттің бірлескен әскери топтарының соғыс кезіндегі үйлесімділігінен басталады. Жалпы Термез бен Харб*-Майдон полигондарындағы шекаралық оқу-жаттығулар Ресей, Өзбекстан мен Тәжікстанның бірлескен операциясына айналғаны байқалады. Бір ескеретін жайт, Өзбекстан ҰҚШҰ құрамына кірмейді. Алайда ол өңірлік қауіпсіздікті қамтамасыз етуде бірлесіп әрекет ету қажеттілігін түсініп отыр.

Азаматтық соғыспен әуре болып жатқан тәлібтер Орталық Азия елдеріне басып кіруді жоспарлап отырған жоқ. Әйтсе де ҰҚШҰ шекарасындағы жағдай алаңдауға тұрарлықтай. Шілденің басында "Талибан"* Ауғанстанның бес ел – Иран, Түрікменстарн, Тәжікстан, Қытай және Пәкістанмен және Кашмир аумағымен шекарасын бақылауға алды. Мәскеу Ауғанстандағы биліктің тәлібтердің қолына өтуіне және түрлі сценарийге дайын. Бұл туралы күні кеше президенттің Ауғанстан бойынша арнайы өкілі, Азия СІМ екінші департамент директоры Замир Кабулов мәлімдеді.

Ауғанстанмен 1344 километрге созылып жатқан ортақ шекарасы бар Тәжікстанның жайы қатты алаңдатып отыр. Ресей "Талибан"* мен басқа да террористік ұйымдарға өз одақтастарын қорғауға дайын екені туралы ескертті. Қажет болған жағдайда ресейлік 201-ші әскери база Тәжікстанға жедел көмек көрсетеді. Осы тұста Орталық әскери округтің жауынгерлік әлеуетінің нығаю мүмкіндіктерін де ескерген жөн. Ауғанстандағы жағдай шиеленіскен соң 201-ші база айтарлықтай нығайтылып, бирагадалықтан дивизиялық штатқа ауыстырылды және жаңа соғыс техникасымен қамтамасыз етілді.

Ресей шекарашылары тәжік-ауған шекарасын күзетуге қатыспайды. Бірақ Тәжікстанға Ресей федералды қауіпсіздік қызметіне қарасты шекара кеңесшілер тобы көмектеседі. Мемлекеттік шекараның беріктігінде соғыс авиациясының рөлі маңызды. Сондықтан Пянж өзеніне жақын жерде, Гиссар аэродромына ресейлік Су-25 шабуылдаушы ұшақтары орналастырылды.

Ауғанстанның түрлі провинциясында қақтығыстар жалғасып жатыр. Нангархар, Пактия, Пактика, Логар, Кандагар, Герат, Фарьяб, Джаузджан, Балх, Саманган, Гильменд, Тахар, Кундуз, Баглан және Каписа провинцияларында соғыс белең алды.

1 тамызға қараған түні тәлібтер Кандагар әуежайына зымыранмен шабуыл жасап, осыдан кейін барлық рейс тоқтатылды. Гератта содырлар БҰҰ кеңсесіне шабуыл жасады. Яғни кешенге кіреберіске гранатомет пен пулеметтен оқ атылып, адамдар мерт болды.

Ауғанстан президенті Ашраф Гани бүгін парламенттің төтенше отырысын жариялап, үкімет ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың алты айлық жоспарын іске асыруға кіріскенін мәлімдеді.

Біраз бұрын "Талибанның"* баспасөз хатшысы Twitter-аккаунтында әскери-діни қозғалыс содырларының суреттерін жариялады. Олар америкалық арнайы жасақтан еш кем түспейтіндей деңгейде жабдықталған.

АҚШ елден кеткеннен кейін ауған қарулы күштерінің болашағы күдікке толды. Бұл ең алдымен жанармай жеткізетін сенімді көздің болмауына қатысты. Ауғанстанды қалыпқа келтіру бойынша арнайы бас инспектордың жаңа есебіне сәйкес, Пентагон соңғы 10 жылда ауған қауіпсіздік күштеріне жанармай жеткізу үшін 3,74 миллиард доллар жұмсады және 2025 жылға қарай тағы 1,45 миллиард доллар жұмсауы қажет.

Мұнда басты проблема логистика болып отыр. Ауғанстан мен Түркия әскери ведомстволарының басшылары Бисмилла Хан Мохаммади мен Хулуси Акар 31 шілдеде телефон арқылы Кабул әуежайының қауіпсіздігін талқылады. Соған қарағанда бензин мен дизель отынын авиатанкерлер арқылы жеткізудің жолы қарастырылмақ.

НАТО-ның әскери нұсқаушылары Түркияда ауған арнайы жасағын даярлауды бастады. Сонымен қатар 200 ауған аудармашысынан тұратын бірінші топ АҚШ-қа, Вирджиниядағы Форт Ли базасына қоныс аударды.

* – Қазақстан Республикасында тыйым салынған террористік ұйым

57
 Уран-6 кешені

Әскери роботтардың болашағы қандай