Археологтар. Архивтегі фото

Министр ескерткіштерді бүлдіретін "қара археологтармен" мықтап күреспек

56
(Жаңартылды 17:19 02.10.2018)
Мәжілісте "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы"заң жобасы таныстырылды

АСТАНА, 1 қазан – Sputnik. Қазақстанда "қара археологияға" қарсы күрес күшейтіледі. Бұл туралы бүгін мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы мәлімдеді, деп хабарлайды тілшісі. 

Бүгін мәжілісте мәдениет министрі "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" және "ҚР кейбір заңнамалық актілеріне тарихи-мәдени мұра мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобаларын таныстырды. Құжатта тарихи-мәдени мұра нысандарына едәуір зиянын тигізетін "қара археологтармен" күрес мәселесі көтерілген. 

"Тарихи-мәдени мұра нысандарында жүргізілетін археологиялық, реставрациялық жұмыстарды реттеу мәселесі де қайта қарауды талап етеді. Біздің бірегей ескерткіштеріміз немесе әлі зерттелмеген нысандарымыз көбінесе "қара археологтар" тарапынан іздестіру мен қазба жұмыстарына ұшырап жатқаны құпия емес. Олардан кейін ескерткіштер ашық қалып, ішінара немесе толықтай жойылуда", — деді министр. 

Сондай-ақ, Мұхамедиұлының айтуынша, тарихи-мәдени мұра нысандарына іргелес аумақта жүргізілетін қарқынды құрылыс жұмыстары да ескерткіштердің тарихи тұтастығына мен сақталуына елеулі зиян тигізіп, теріс жағдайларға әкеп соғып жатыр. 

"Тұтастай алғанда, құқықтық салада нақты реттеуді талап ететін тарихи-мәдени мұра нысандарын қорғау және пайдалану үшін қолайлы жағдай жасауды қажет ететін міндеттерді күшейту қажеттілігі сөзсіз. Осы орайда, заңнамалық деңгейде тарихи-мәдени мұра объектілерін анықтау және есепке алу, сондай-ақ олардың жағдайын мониторингтеу тәртібін бекіту; тарихи-мәдени мұра объектілерін түпкілікті тарихи келбетте сақтау мен пайдаланудың сапалы жаңа механизмдерін енгізу;  археологиялық жұмыстарды жүргізу және "қара археологияға" қарсы күрес ережелері мен шарттарын бекіту; қорғау аймақтарында жер учаскелерін пайдаланудың құқықтық режимін, тарих және мәдениет ескерткіштерінің құрылысты салуды реттеу, табиғи ландшафт аймақтарын пайдаланудың құқықтық режимін анықтау ұсынылады", — деді ол. 

Заң жобасын әзірлеу кезінде халықаралық тәжірибе зерделеніп, ескерілген.

"Мәселен, Ресей заңнамасында заңсыз археологиялық ізденістерді жүргізу, археологиялық заттарды жымқыру, артефактілерді мемлекетке өткізуден жалтару және тағы басқа үшін "қара археологияға" қарсы тұру шаралары енгізілген, қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Италия, Франция, Израиль мен Ұлыбтритания елдерінде қазба жұмыстары мен ғылыми-реттеу жұмыстары толығымен қатаң түрде заңда бекітілген", —деді министр.

56
Кілт сөздер:
Қазақстан, Арыстанбек Мұхамедиұлы, археология, ескерткіш
Тақырып бойынша
Мәдениет министрлігі Роза Рымбаеваның мәлімдемесіне қатысты жауап берді
Мәдениет министрі: Назарбаевтың президент болып қала бергенін тілейміз
Мәдениет министрі атышулы Байзақованың жазбаларын оқи ма?
Арыстанбек Мұхамедиұлы жұртты тағы қалай таңғалдырып жүр?
Мұхамедиұлы: бес жыл бойы демалыс алған жоқпын
Мұхамедиұлы: бүгінгі басқосу – өнер мен мәдениеттің мерекесі
Мұхамедиұлы театр әртістерінің қанша алатынын айтты
Көрермен, кинотеатр

Маман дубляж жайлы: қазақша фильмге көрермен бармайды деген пікірмен келіспеймін

153
(Жаңартылды 17:06 22.09.2021)
2022 жылдан бастап кинематографияда міндетті дубляж немесе фильмнің қазақ тіліндегі түпнұсқасы талап етіледі. Соған байланысты мамандар фильм мен балалар киносының қазақшалануы көпшіліктің тілге көзқарасын өзгертетініне сенімді

АЛМАТЫ, 22 қыркүйек — Sputnik. Мәдениет және спорт министрлігі "Кинематография туралы" заңға өзгеріс енгізуді жоспарлап отыр. Ол міндетті дубляж немесе фильмнің қазақ тіліндегі түпнұсқасын талап етуге бағытталған. Заң жобасы үкіметте биыл қазанда қаралады. 2022 жылы қабылдау жоспарланған. Демек, келешекте кинотеатрдағы фильмнің барлығын қазақ тілінде көруге болады. Алайда бұл салада фильмнің қазақ тіліне аударылуы және дубляждалуы қалай жүзеге асатыны туралы сұрақ туындайды. Соған байланысты Sputnik Қазақстан тілшісі бірқатар фильмді қазақша сөйлеткен аудармашы мен киносыншы пікірін білді.

Субтитр – қазақтілді көрерменді алдарқату

Соңғы жылдары аударылып жатқан фильмдер сапасына аудармашы Динара Мәзеннің көңілі толады.

"Қазір теледидар көруге уақыт тапшы, фильм, сериалды сирек көремін. Арасында байқағаным, қазақ тілінде түсіріліп жатқан сериалдарға қарағанда аударма фильмдер жатық естіледі. "Қазақстан" телеарнасынан берілетін түрік, үнді фильмдері біршама жақсы аударылған, дубляжы да жақсы. Оларды іздеп көретін өз көрермені бар. Фильмнің жақсы шығуы аудармамен қоса дубляжға, мәтінді оқыған актер шеберлігіне де байланысты. Екеуі үйлескенде сапалы, көңілге қонымды дүние шығады", - дейді ол.

Айтуынша, ол осыдан бірнеше жыл бұрын телеарналардың бірінде фильмдерді орысшадан қазақшаға аударған. Сол кезде дубляждың сәтті шығуы бірнеше факторға байланысты екенін байқаған.

"Кейде фильм мәтінін жаныңды салып, жақсы аударасың, редактор да барынша өңдеп түзейді. Бірақ эфирге шыққанда актердің дұрыс оқи алмауынан, шеберлігі жетпеуінен солғын болып, қарның ашып қалады. Сондықтан дубляждың сәтті шығуы бірнеше жайтқа байланысты", - дейді Динара.

Қазір кинотеатрларда орыстілді фильмдерде қазақ тілінде субтитр жүреді. Аудармашы соған байланысты да ойын айтты.

"Субтитр аударма, соның ішінде қазақ тілін тек субтитрға қою қазақтілді көрерменді алдарқату деп санаймын. Осы кезге дейін шетелдік фильмді орысша аударып немесе орыс тілінде түсіріп, қазақшасын субтитр арқылы беріп, алалау болып келді. Сондықтан қазақша дубляж дегенге қуанамыз және қолдаймыз. Дубляжды міндеттеу жайлы заң жобасы қазақ тілінде контентті көбейтуге үлес қосады, бірақ ол контент сапалы болуға тиіс", - дейді маман.

Мәдениет министрлігі дубляжды міндеттеу барысында сөздердің орфографиялық нормалары мен сөз тәртібінің сақталуын, олардың дұрыс құрастырылуы мен айтылуын қамтамасыз ету үшін тиісті нормалар қабылданатынын мәлімдеді. Сол себепті аударма саласындағы олқылықтар жайлы маманның өзінен сұрадық.

"Фильм болсын, кітап болсын, ғылыми немесе техникалық аударма болсын, әр жобаны аударудың қалыптасқан нормасы не ережесі әлі жоқ. Мысалы бір ғылыми кітапты аударуға кіріскен топ, яғни аудармашы, редактор, корректор терминдерін өзара ақылдасып бекітеді. Соған ұқсас бір еңбекті басқа бір топ өзінше бекітіп, аударады. Терминком бекіткен сөздікті қарап, соны ұстанып жүрген аудармашыны сирек көремін. Бір жағынан мәселе контекстіге байланысты, екінші жағынан терминкомның көп термині көңілімізден шықпайды және жиі өзгеріп жатады. Оның кесірі сол сала мамандарына тиеді, олар әрқилы қазақша терминді іс жүзінде қолдануға қиынсынып, орысша нұсқасын айтып жүре береді", - дейді Динара Мәзен аудармадағы бірізділіктің жоқ екеніне назар аудартып.

Аудармашылар келешекте бұл мәселе де бір ізге түседі деп сенеді.

"Техникалық аудармада көп терминнің аудармасы түсініктеме болып кеткен. Көркем аудармаға келсек, қазақ тілі ол жағынан кенде емес, кез келген оралым, тіркесті майын тамызып аударатын бай тіліміз бар. Бұл жерде аудармашының тілдің табиғатын сезінуі, иірімдерін байқап, дәл беруі маңызды. Фильмді аударғанда сол шығарманы түсірген елдің ұлттық ерекшелігі, мәдениет өзгешелігі болады, сол тұсын ескеру керек. Сол фильмді оқитын актерлерге де көп салмақ түседі, ағылшын тілінің түрлі акценті бар, фильмде соны беру маңызды", - дейді Динара.

Қазақ тілінің аясы кеңейеді

Мамандар киноны қазақ тілінде дубляждау тек кинематографияны ғана емес, аударма, сондай-ақ қазақ тілінің аясын кеңейтуге ықпал етеді деп санайды.

Аудармашы Динара Мәзен осы тұста тек фильмдерді ғана емес, балалар көп көретін хостингтер тілі де қазақшалануы қажет екенін айтты.

"Youtube платформасындағы миллиондаған видеоны қазақша аударып отыру мүмкін емес, өзіміз сондай қызықты шағын видеоларды қазақ тілінде түсіріп үйренуіміз керек. Бұл процесс те ақырын басталған сияқты. Қазір балабақша жасындағы сәбидің бәрі үйде орысша және ағылшын тілін араластырып сөйлеп жүр. Менің кіші ұлым орысша сөйлейді, түрлі видеоны орыс тілінде көріп, оған сол тіл жақын болып кеткен. Бұл әрине өкінішті, біздің тіл үрдіске ілесе алмай жатыр. Мультимедиа тілі қазақшаланса тілімізді сақтап қалатын шығармыз. Қазақша кітап шығаруда сең қозғалды, жақсы үрдіс басталды. Енді фильмдер де жаппай қазақша болса тілді сақтап қалуға тағы бір қадам болар еді. Фильмдерді дубляждағанда тілі жатық, қазақша ойлайтын аудармашы, редакторлар, қазақы сөйлейтін актерлерді тартса екен деймін", - дейді ол.

Аудармашының бұл пікірімен киносыншы Дана Әмірбекованың ойы бір жерден шықты. Киносыншы жас ұрпақты ата-әжесі, ата-анасы емес, экран тәрбиелеп отырған заманда дубляжға мән беру үлкен қадам екенін алға тартты.

"Кішкентай бала киноны қай тілде көрсе, сол тілде қабылдайды. Тілі де сол тілде шығады. Бұл – айқын дүние. Осы тұрғыда кинотеатрлардың дубляж жасаудың орнына субтитр қосып отырғаны көңілімізге кірбең ұялатып жүрген болатын. 100% дубляж жасалу біздегі кино сапасының өсуіне, сонымен қатар қазақ тілінің мәртебесінің көтерілуіне жасалған үлкен қадам болмақ. Ал бұған дейін кинодағы субтитр сын көтермейтін. Оны филолог мамандардан бөлек, қарапайым көрерменнің өзі байқады. Техникалық және грамматикалық қателік көп болды. Кейде қазақ тілінде қолданылмайтын тікелей аударманы пайдаланды. Сапалы дубляж – көрерменге деген құрмет", - дейді Әмірбекова.

Сонымен қатар бұл салаға ден қою дубляж саласында жұмыс істейтін актер мен өзге де мамандарды жұмыспен қамтиды.

"Дубляж жасауда қазақстандық мамандар әлем бойынша ешкімнен кем түспейді. Кәсіби тұрғыдан, техникалық тұрғыдан алса да солай. Алайда бәрі алдымен заңға, екінші қаржыға тіреледі. Заңда дубляж міндеттелмегендіктен және бұл жұмыс көп қаржы талап еткендіктен көп маман мұны айналып өтіп, субтитрмен шектелді. Дубляж жасалған күнде де толыққанды дубляжға бара алмады, өйткені ол қымбат тұрады. Мемлекет тұрғысынан қолдау көрсетіліп, қаржы құйылса, бұған дейін сапасыз болған аударманың өзі түзелер деп ойлаймын", - дейді маман.

Әлеуметтік желіден алынған сурет
© Photo : Әлеуметтік желіден алынған сурет
2019 жылы субтитры қазақ тіліне сапасыз аударылған "Мумбаи отелі: Тайталас" фильмінің прокат куәлігі қайтарылып алынды

Ал бірнеше жылда қолға алынатын бұл саланың сапалы өнім беруі киногерлердің өз ісіне салғырт қарамауына байланысты болмақ.

"Дубляж сынға ұшырамай, халық қазақ тіліндегі фильмді сүйіспеншілікпен көруі мамандардың өз ісіне жауапкершілікпен қарауына тікелей байланысты. Қазақ тіліндегі фильмдерге көрермен бармайды деген пікірмен мүлде келіспеймін. "Неге бармады" деп сұраса, "ұсыныс болмады" деп жауап беремін. Алайда сұраныс бар. Ауылдан көптеген көрермен қазақ тіліндегі фильмді көрсем деп аңсап келеді. Өкінішке қарай, ол кісілерді кинотеатрға апарсаңыз, бірде-бір қазақша туынды таба алмайсыз. Аудармасы қате фильмге көрермен апаруға ұяласың", - дейді ол.

Мамандар фильм мен балалар киносының қазақ тілінде сөйлеуі олардың тілге деген көзқарасын өзгертетініне сенімді. Тіпті қазір кино тілі ретінде кенже қалып жатқан қазақ тілінің мәртебесін осылай арттыруға болады. Ал бұл тұста экранның міндеті мен мазмұны айрықша. Қазір жастар қай тілде сөйлесе, ертең ел сол тілде сөйлейді.

153
Кілт сөздер:
фильм, қазақ тілі
Тақырып бойынша
"Баламнің қызба бар": министр жұрттың ашуына тиген аудармаға қатысты түсініктеме берді
"Томиристің" қазақшасы қайда?": Ақан Сатаев халықтан кешірім сұрады
2022 жылдан бастап фильмдерді қазақ тілінде дубляждау міндеттеледі
Стивен Кингтің "Жасыл миль" кітабы қазақ тілінде жарық көрді
Білім министрі қазақ тілінде сабақ беретін мектептерге сұраныс артқанын айтты
қалам

Қазақстан жазушылар одағы қаралы хабар жеткізді - Ниязбеков қайтыс болды

28991
(Жаңартылды 17:21 20.09.2021)
Ол халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының, "Ерен еңбегі үшін" және Ресей Жазушылар одағының Сергей Есенин алтын медалінің иегері

НҰР-СҰЛТАН, 20 қыркүйек – Sputnik. Ақын, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Рафаэль Ниязбеков өмірден өтті. Қаралы хабар туралы Қазақстан жазушылар одағы хабарлады.

"79 жасқа қараған шағында көрнекті ақын, жазушы, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, "Парасат" орденінің иегері, Шешенстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Рафаэль Ниязбеков дүниеден озды", -делінген Қазақстан жазушылар одағының Facebook-тегі парақшасында.

Рафаэль Ниязбеков 1943 жылы 24 наурызда Жамбыл облысы, Талас ауданының қазіргі Тамабек ауылында дүниеге келген. 1978 жылы Қазақ Ұлттық университетінің филология факультетін тәмамдаған. Қазақ радиосының әдебиет редакциясында, "Жұлдыз" журналында, "Жазушы" баспасында қызмет атқарған.

Оның әр жылдары көптеген жыр жинақтары, повестері, шығармалар жинағының 9 томдығы жарық көрген. Дінмұхамед Қонаев туралы өлең-роман жазған. Шығармалары орыс, украин, шешен, түрік тілдеріне аударылған.

Ол Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының, "Ерен еңбегі үшін" және Ресей Жазушылар одағының Сергей Есенин алтын медалінің, Д.Қонаев орденінің иегері. Қонаев атындағы университеттің құрметті профессоры.

"Шешендер" жинағы үшін авторға Шешен Республикасының ең жоғары мемлекеттік "Ұлт намысы" ордені беріліп, мемлекеттік сыйлығы қоса тапсырылған.

"Қазақ руханиятында өшпес із, өлмес мұра қалдырған қаламгердің жарқын бейнесі мәңгі жадымызда сақталады", - делінген хабарламада. 

Оқи отырыңыз: 

  • Ілияс Есенберлиннің кеңес үкіметі кезінде тыйым салынған романы жарық көрді
  • "Өзімнен жерідім де, жаза бастағанымды тастап кеттім": Тахауи Ахтанов туралы не білеміз
  • Аягүл Мантайдың өліміне қатысты қылмыстық іс қозғалды

 

28991
Кілт сөздер:
жазушы, ақын
Тақырып бойынша
"Үкіметке өкпем жоқ": жазушы Мұхтар Мағауин Қазақстаннан неге кетті
Әйгілі жазушы Сәбит Мұқанов өмірінің соңында қайда тұрды – фото
"Мемлекеттік қызметте жүру қиын болды": жазушы Төлен Әбдік жайлы қызық деректер
"Байыған соң қызын бергісі келмей қалды": жазушы Ғабиден Мұстафин жайлы деректер
Жайық өзені, архивтегі фото

Қазақстан мен Ресей трансшекаралық өзендерде зерттеу жүргізіп жатыр

0
Бұл жұмыс гидрологиялық режимді және трансшекаралық өзендердің экологиялық жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді

АЛМАТЫ, 28 қыркүйек – Sputnik. Қазақстан мен Ресейде өзен су тасқыны параметрлерін және ағынның өзгеру тенденциясын анықтау үшін трансшекаралық өзендер бойынша гидрологиялық және гидрохимиялық мәліметтерді жинау басталды.

Экология министрлігінің трансшекаралық өзендер департаментінің директоры Арсен Жақанбаевтың айтуынша, 2020 жылдың қазанында бекітілген ірі өзендердің бассейндерінде зерттеу жүргізу бойынша ынтымақтастықты кеңейту жол картасы аясында су объектілері зерттеліп жатыр.

"Экология және жасыл даму саласындағы ынтымақтастық" деген тақырыпта өткен Қазақстан мен Ресейдің XVII аймақаралық ынтымақтастық форумы аясындағы "Трансшекаралық су объектілері" панельдік сессиясында Жақанбаев Қазақстан мен Ресей арасындағы ынтымақтастықтың 29 жылдық тәжірибесі   мемлекетаралық су бөлу мен су қоры ресурстарының күрделі мәселелерін табысты шешуге мүмкіндік бергенін айтты.  

Оның пікірінше, Жайық өзені суының азаю мәселесін бірлесіп шешу жемісті ынтымақтастықтың дәлелі болмақ. Соңғы жылдары Жайық трансшекаралық өзені ағынының азаюы мен су ресурстары және экожүйелер жай-күйінің нашарлау тенденциясы алаңдаушылық туғызып отыр, деп толықтырды спикер.

"Ірі өзендердің бассейндеріндегі бірлескен зерттеулер нәтижесінде трансшекаралық өзендердің гидрологиялық режимі мен экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізілетініне сенімдімін", - деп атап өтті спикер.

Қазақстан Ресей Федерациясымен алты негізгі трансшекаралық бассейн бойынша ынтымақтасады: Жайық, Ертіс, Есіл, Тобыл, Қараөзен мен Сарыөзен, Қиғаш, деп нақтылады Жақанбаев.

Тараптар 2000-2015 жылдар аралығында бұрынғы Павлодар қаласының солтүстік өнеркәсіптік аумағындағы сынаппен ластану ошағындағы жер асты және жер үсті суларына бірлескен мониторинг жүргізді. Орындалған жұмыстардың нәтижесінде "топырақтағы қабырға" әдісімен жылыстауға қарсы перденің құрылысы аяқталды, ластану ошағынан Ертіс өзенінің шетіне дейін 30 бақылау ұңғымасы бұрғыланды.

Аймақаралық ынтымақтастық форумы 28-30 қыркүйекте онлайн режимінде өтеді.  

0