Теңге, ақша

Банктер мемлекеттің көмегінсіз бизнесті кредиттеуге құлықсыз депутат

944
(Жаңартылды 11:57 04.12.2020)
Депутаттар карантиннен шығынға батқан әр саланы жеке-дара зерделеп, талдау жасап, соның негізінде экономиканың зардап шеккен секторларының тізімін өзектендіру қажет деп санайды

НҰР-СҰЛТАН, 4 желтоқсан – Sputnik. Сенат депутаты Дәурен Әділбеков шағын және орта бизнестің дамуына кедергі келтіріп отырған жүйелі проблемаларға тоқталды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі. 

Айтуынша, ең бірінші себеп – екінші деңгейлі банктердің ШОБ субъектілерін несиемен қамту көрсеткішінің төмендігі. Ал бұған кредиттердің проценттік мөлшерлемесі жоғары болуы себеп. 

"Банктер ШОБ-тың 30 мыңға жуық қарыз алушысына қызмет көрсетеді, бұл шағын және орта кәсіпкерліктің жұмыс істеп тұрған субъектілерінің небәрі 2,5%-і ғана. Банк секторы мемлекеттің қатысуынсыз шағын және орта бизнесті мүлде кредиттемейді десе де болады. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, екінші деңгейлі банктердің мемлекеттің көмегінсіз ШОБ-ты кредиттеу үлесі биыл небәрі 19%-ті құраған", - деді депутат сенаттағы парламенттік тыңдауда. 

Банктерге жеңілдікпен несиелеу мемлекеттік бағдарламаларына қатысу тиімді болып отыр. Олар шағын және орта бизнесті өз бетінше несиелеуге құлықсыз, дейді ол.

Екіншіден, айтуынша, отандық кәсіпкерлерге банктер ұсынған шарттармен кредит алу тиімсіз. Себебі оларда кредитті төлеу мерзімін кейінге шегеру тетігі жоқ. Сенатор кез келген бизнес жобаны жүзеге асыру үшін белгілі бір уақыт қажет екенін атап өтті, ал кредитті алғаннан кейін бір айдан соң төлеу қажет. 

"Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, Қытайды үлгі етуге болады. Онда шағын бизнесті несиелеу төлемді бес жылға кейінге шегеру арқылы жүзеге асырылады. Ал біз әзірге "тұйық шеңберде" жүрміз. Бизнеске кредит қажет. Ол үшін Ұлттық банк базалық ставканы төмендетуі керек. Алайда, Ұлттық банк бұл инфляцияның өсуіне әкеп соғады деп санайды", - деді Әділбеков.  

Депутаттың айтуынша, инфляцияның қазіргі деңгейін төмендету үшін Ұлттық банк үкіметке экономиканы әртараптандырып, импортты алмастыруды ұсынады. Бірақ  бұл үшін тағы да қолжетімді несие қажет. Сол себепті үкімет пен Ұлттық банк осы шеңберден шығудың сындарлы шараларын әзірлеуі керек.

ШОБ-тың дамуын тежеп отырған тағы бір проблема – проценттік ставкасы субсидияланатын кредитті барлық субъектінің ала алмауы. Бұл қолдау шарасы тек экономиканың зардап шеккен салаларына ғана көрсетіледі. 

Депутаттар карантиннен шығынға батқан әр саланы жеке-дара зерделеп, талдау жасап, соның негізінде экономиканың зардап шеккен секторларының тізімін өзектендіру қажет деп санайды. 

Қазіргі таңда республикада 1 347 791 ШОБ субъектісі жұмыс істеп тұр.

944
Кілт сөздер:
шағын және орта бизнес, депутат, кредит, банктер
Тақырып бойынша
Министр кредит алатындарға қатысты жақсы жаңалықты бөлісті
2021 жылы зейнетақы қорының сыйақы мөлшері қанша болатыны жарияланды
Тұрақты жұмыс орнын ашатын кәсіпкерлерге кредит беріледі
"Айына 100 миллион табады": карантин пайдасын кімдер көріп отыр
Петропавлдық бірер минут ішінде депозитіндегі қомақты қаржыдан қағылды
тауарлы поезд

Қазақстан, Ресей және Өзбекстан агроөнім тасымалдайтын "жасыл дәліз" құрады

30
Агроэкспресс пойыздар кешікпей, жылдам жүруі керек. Бұл тез бұзылатын өнімдерді жеткізу үшін аса маңызды

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде — Sputnik. Қазақстан мен Ресей агроөнімдерді тасымалдауға арналған "жасыл дәліз" құру жайын талқылап жатыр.

"Ресей – Өзбекстан" агрологистикалық дәлізі үшжақты болуы керек. Себебі тауарлардың жүк ағыны Қазақстан аумағы арқылы өтіп жатыр", - деді "Ресей экспорт орталығы" АҚ бас директоры Вероника Никишина.

Ол бұл туралы сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаевпен кездесу кезінде мәлімдеді, деп хабарлады министрлік.

"Пойыздар кешігусіз, жылдам жүруі үшін бақылаушы органдардың жұмысын үйлестіру керек болады. Себебі бұл жылдам бұзылатын тауарларды жеткізу үшін аса маңызды. Осылайша біз үш елдің бизнесіне бәсекелестік артықшылық ұсынып, мемлекеттер арасындағы тауар айналымын айтарлықтай ұлғайта аламыз", – деді Вероника Никишина.

Өз кезегінде қазақстандық вице-министр екі ел де оңтүстіктен тауар жеткізуді толыққанды қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргізіп жатқанын айтты.

"Бізге осы жұмысты үйлестіріп, біріздендіру керек. Оның ішінде Ресейден Ауғанстанға дейінгі дәліз бойынша тиімді транзиттік тарифтер қалыптастыру мәселесі де бар", - деді Қайрат Төребаев.

Тараптар Орталық Азия – Қазақстан – Ресей тауарлар ағыны мен Еуразиялық тауар өткізуші жүйе қалыптастырудағы екі ел ынтымақтастығының келешегін талқылады.

Сонымен қатар "Қорғас" және "Орталық Азия" сауда-экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық шекара маңындағы орталықтар базасында өнеркәсіптік кооперация бойынша бірлескен жобаларды жүзеге асыру жайы қаралды. Оның ішінде Орталық және Оңтүстік Азия мен Қытай сынды үшінші елдің нарығына бірлесіп дайындалған өнімді шығару мәселесі де бар.

Осы аталған мәселелер бойынша жұмысты үйлестіру және тәжірибе алмасу мақсатында тараптар жақын уақытта "Qaztrade" Сауда саясатын дамыту орталығы" АҚ мен "Ресей экспорт орталығы" АҚ арасында әріптестік туралы келісім жасау жөніндегі мәмілеге келді.

Бұл кездесу вице-министр Қайрат Төребаевтың "Ресей – Ислам әлемі: KazanSummit 2021" ХІІ Халықаралық экономикалық саммитінің жұмысына қатысуы аясында өті. Саммит шеңберінде Қазақстанның сауда-экономикалық миссиясы мен Қазақстан-Ресей бизнес-форумы да өтіп жатыр.

Оқи отырыңыз: Лавров Ресей – Еуроодақ саммитін өткізуге не кедергі екенін айтты

30
Кілт сөздер:
Өзбекстан, Ресей, Қазақстан
Тақырып бойынша
Досаев Тоқаевқа экономика өсімін 3,9% деңгейде жақсарту туралы айтты
Қазақстан халықаралық көрмеде алғашқы отандық дронды таныстырды
Мерзімі өтіп кеткен қандай азық-түлік өнімдерін жеуге болады
Қазақстанның ұлттық валютасы

Ұлттық банк базалық мөлшерлемені өсірді: баға мен теңге жайы не болмақ

4147
Экономиканың қалыпқа келу қарқынын тоқтатпай инфляцияға тойтарыс беру мүмкін бе? Сарапшылар бұл Ұлттық банк шешуге тиісті негізгі мәселе деп санайды

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде — Sputnik. Осы аптада Ұлттық банк алғаш рет базалық мөлшерлемені 25 проценттік тармаққа – 9,25 процентке дейін көтерді, яғни ұлттық валютаны бірмаша қымбаттатты.

Сарапшылар ақша нарығын реттеуші базалық мөлшерлемені баяу көтеру арқылы ішкі нарықтағы сұранысқа кедергі келтірмей инфляцияны тоқтатуға тырысып жатыр және үкімет назарын бюджеттің шығын бөлігіне аударуда деп санайды.

Азық-түлік пен бірінші қажеттіліктегі заттардың қымбаттауы атқарушы билікке ішкі нарықтағы бағаны бақылауда ұстауды тапсырған президент пен халықты ғана емес, Ұлттық банкті де алаңдатып отыр. Қаңтарда Ұлттық банк алдағы 12 айда инфляция деңгейі 4-6% шегінде қалады деп сендірген болатын. Алайда инфляциялық ралли 2009 жылдан бергі ең жоғарғы мәнге жетіп, бағаның жылдық өсімі 7,9% деңгейінде болды.

Экономикалық теория негізінде инфляцияның ауытқуы ішкі сұраныс түрлі сала бойынша өндірісті кеңейту мүмкіндігінен асып түскенін білдіреді. Осы жағдайда кәсіпорындарға ұлғайып кеткен шығынды бағаға көшіру оңай болады.

"2020 жылғы инфляцияның артуы жағдайынан кейін жаздағы маусымдылық пен жалпы трендті есепке алсақ, соңғы рет инфляцияның күшеюі күтпеген жағдай болды. Сондықтан инфляцияны ақырын көтеру бұл қарқынды реттеу үшін жеткіліксіз болуы мүмкін", - дейді АКРА дербес рейтингтер мен макроэкономикалық анализдер тобы директорының орынбасары Жаннұр Әшіғали.

Оның ойынша, сол себепті монетарлық биліктің шешімі басымды түрде ішкі нарыққа бағытталған салалардағы экономиканың қалпына келуін ұстап тұрудың факторына айналуы мүмкін.

Елдегі беделді қаржы аналитиктерінің бірі Расул Рысмағамбетов базалық мөлшерлемені 0,25 процентке арттыру жеткіліксіз деп санайды. Ол Ұлттық банктің мұндай жартылай шешім қабылдауының себебі неде екенін айтты. Оның пікірінше, базалық мөлшерлемені арттыру инфляцияны сәл ғана тежей алады. Бұл шара Ұлттық банкке жалпы жағдайды бағалауға мүмкіндік береді. Ал инфляцияның үдеуіне 9,5% деңгейіндегі мөлшерлеме тойтарыс бере алар еді.

"Қыркүйекте Ұлттық банк осындай шешім қабылдауы мүмкін. Алайда базалық мөлшерлемені арттыру экономика өсімін, жалпы ішкі өнім өсімін тоқтататынын түсіну керек. Сондықтан әркез Ұлттық банк алдында экономика өсімін тежеместен инфляцияны бәсеңдету міндеті тұр", - деді сарапшы.

Біздің елімізде Ұлттық банктің ақшалай-кредиттік саясаты таргеттелген инфляцияны қамтиды. Тarget сөзі ағылшын тілінен аударғанда "мақсат" дегенді білдіреді. Ұлттық банктің мақсаты – жылдық деңгейі 6%-тен асатын инфляция.

Ұлттық банк осындай өсім жағдайында адамдар мен компаниялар кедейлікке тап болмай, қор жинап тіршілік ете алады деп санайды. Алайда Ұлттық банк қалай болғанда да осы мақсатқа қол жеткізуге тырыспайды. Ол елде өндіріс өсіміне арналған қолайлы жағдай мен қаржы нарығында тұрақтылық болуы үшін жұмыс істеп отыр.

Төмен баға мен жалпы ішкі өсім арасындағы теңгерім базалық мөлшерлеме есебінен болады. Ұлттық банк бұл мөлшерлемені көтерген кезде экономикадағы ақша қымбаттайды да, банктер тез арада депозиттер мен кредиттер құнын ұлғайтып жібереді. Бұл жағдайда адамдар сатып алудан (қарыз алудан) бас тартып, көбіне қор жинауға тырысады. Соның салдарынан тауарлар мен қызметтерге деген сұраныс төмендеп, баға өсімі тоқтайды, нәтижесінде инфляция баяулайды.

"Мөлшерлемені қазіргі еселеу инфляцияға әсер етпеуі ықтимал. Мұнда басқа механизмдер жұмыс істейді. Азық-түлік бағасы базалық мөлшерлеме төмен болғандықтан қымбаттап жатқан жоқ. Оған нарықта ұсыныс тапшылығы әсер етіп отыр. Тамыз бен қыркүйекте негізгі азық-түлік бағасы жаз маусымына байланысты арзандайды деп үміттенеміз", - дейді CA Cronos агенттігінің сарапшысы Сергей Полыгалов.

Ол негізінен импорт арқылы жеткізілетін азық-түлік емес тауарлардың бағасы мүлде басқа мәселе екенін айтты. 2021 жылы теңгенің долларға қатысты бағамы қатты өспесе, онда жағдай біршама тұрақты сипатта болатынын болжауға болады.

"Ал импорт қымбаттауы жалғасып жатыр. Мұнда экспорттаушылардың өткен жылғы шығындардың орнын толтыруға және қандай да бір себеппен доллар күрт қымбаттап кеткен жағдайда өздерін сақтандырып отырғаны да рөл ойнауда", - деп санайды Полыгалов.

Сарапшы ұлттық валюта бағамының салыстырмалы тұрақтылығы мұнай бағасының қымбат болуына байланысты екеніне сенімді. Маусымда Brent маркалы мұнайдың орташа айлық бағасы бір баррелі үшін 70,3-76,2 доллар көлемінде болды.

"Егер мұнай күрт арзандайтын болса, онда базалық мөлшерлемені арттыру қазақстандық теңге бағамын ұстап тұра алмайды", - дейді Полыгалов.

Ал АКРА дербес рейтингтер мен макроэкономикалық анализдер тобы директорының орынбасары бұл пікірмен келіспейтінін жеткізді. Ол әдетте Қазақстанда доллар бағамы қымбаттайтынын еске салды.

"Негізгі факторлар болмаған жағдайда мөлшерлемені арттыру нарықтағы ынталандыруларға елеусіз әсер етеді. Алайда теңгеге деген сұраныстың өсімі артуы байқалатын болады. Бұл тиімді шара болмақ. Себебі әдетте жыл ортасында теңгеге деген сұраныс төмендейді", - дейді Жаннұр Әшіғали.

Инфляцияны ыдырататын тағы бір фактор – үкімет шығындары.

"Базалық мөлшерлеме төмен болған кезде теңге арзандап, кредиттер мөлшерлемесі төмендеп қана қоймай, сондай-ақ қор нарығындағы қарыздар да арзандайды. Бұл жағдайда қаржы министрлігі мен квазимемлекеттік секторға өз бағдарламаларының тиімділігі бойынша жұмыс істемей-ақ, нарықтан қарыз алу оңайырақ болады", - дейді сарапшы Расул Рысмағамбетов.

Қаржы ресурстарының қымбаттауы мемлекеттік институттарды тиімді жұмыс істеуге, бюджетті қайта қарастыруға, шығындарды аса мұқият жоспарлауға мәжбүрлейді. Тамызда республикалық бюджетті кезекті рет қарау жоспарланып отыр. Рысмамбетов үкімет бюджет есебінен трансферттерді ұлғайтудан аулақ болғаны дұрыс деп санайды: экономикада мемлекеттік қаражат онсыз да көп.

Оқи отырыңыз: Ұлттық банк теңге неге әлсірегенін түсіндірді

4147
Кілт сөздер:
баға, теңге, Ұлттық банк