теңге, ақша

2021 жылы теңге бағамы қандай болады сарапшылар болжамы

1290
(Жаңартылды 15:31 11.02.2021)
Мұнайдың қымбаттауы 2021 жылы теңге бағамына қалай әсер етеді, Қазақстан экономикасы нендей күйде болады және ұлттық валютаның нығаюы неліктен бюджет кірістерінің өсімін тежейтіні жайлы Sputnik Қазақстан материалынан оқыңыз

НҰР-СҰЛТАН, 11 ақпан — Sputnik. Соңғы күндері мұнай бағасы өсіп жатыр. Сәрсенбі, 10 ақпан күні, түстен кейін Brent маркалы солтүстік теңіз мұнайының сәуір фьючерстеріндегі бағасы барреліне 61,36 долларға дейін, WTI үшін наурыздағы фьючерстердің бағасы барреліне 58,56 долларға дейін қымбаттады. 2021жылы теңгенің тағдыры не болмақ? Мұнайдың қымбаттауы ұлттық валютаның нығаюына ықпал ете ме? Осы сұрақтарды Sputnik Қазақстан тілшісі экономистерге қойды.

Доллар бағасы 400 теңгеден түсе ме

Халықаралық Tickmill брокер тобының сарапшысы Арман Бейсембаевтың айтуынша, теңгенің қазіргі нығаюы тек мұнайдың қымбаттауына байланысты емес.

"Пандемия кезінде бізде валюта түсімдерін экспорттаушылар сатты, үкімет оларды нарықта сатуға міндеттеді. Бұл да теңге бағамын ұстап тұр. Шетел валютасын ұсыну мәселесінде ешқандай проблема болмайды және болмауы керек. Бұл қаулы күшінде тұрса, оның теңгеге пайдасы бола береді", - деді ол.

Сарапшы Қазақстанның бюджеті валюталық түсімдердің есебінен қалыптасатынын және бұл экспорттық кірісті теңгеге айырбастау керек екенін түсіндірді. Оның болжауынша, алдағы бір жылда ұлттық валюта бағамы 400 теңгеден төмен түспейді.

"Бұл жетуіміз қажет психологиялық белгі секілді. Одан соң теңгені нығайтамыз ба, жоқ па - ол үлкен мәселе. Бұл жалпыға ортақ жағдайдың қалай өрбитініне байланысты болады", - деп нақтылады Арман Бейсембаев.

Қазақстан қазір мұнай өндіру бойынша шығынсыздық нүктесіне өте жақын, бұл жоғарғы шекті ұсап тұруға ықпал етеді.

"Қазақстандық мұнайдың бағасы барреліне 60-тан 70 долларға дейін жетуі мүмкін. Егер, мұнай тағы қымбаттаса, біз үстеме пайда көре бастаймыз. Бірақ мұнай бағасы 40 доллардан жоғары болғанның өзінде бюджетті қамтамасыз етеді. Сондықтан ұлттық валюта 430 теңгеден жоғары әлсіремейді деп ойлаймын. Дегенмен, 400 теңгеден төмен арзандайды деп күтудің қажеті де жоқ", - деп атап өтті ол.

Ұлттық валютаның нығаюына ресейлік рубльдің жағдайы да әсер етуі мүмкін.

"Егер санкциялық шектеулерге байланысты рубль әлсірейтін болса, бұл теңгенің құлдырауына алып келмейді. Жоқ дегенде, теңге сол қалпында қалуы керек, - дейді Арман Бейсембаев. – Егер, нарықты тұрақсыздандыратын қандай да бір елеулі оқиға болмаса, осы жылы теңгенің әлсіреуден гөрі нығаюға мүмкіндігі көбірек", - деді ол.

Теңгені әлсірететін факторлар көп

Ал "Қазақстан қаржы қызметтерін тұтынушылар одағы" қоғамдық бірлестігінің басқарма төрағасы, экономист Айдар Әлібаев пікірі бұған кереғар. Ол мұнай бағасының көтерілуі теңге бағамына аса әсер ете қоймады деп санайды.

"Мұнай бойынша негізгі мәмілелер Қазақстан аумағынан тыс жасалады. Мұнай компаниялары мұнайды шетелдегі еншілес кәсіпорындарына сатады, ал олар өз кезегінде отынды жоғарырақ бағамен сатып отыр", - дейді Әлібаев.

Теңгеге әсер ететін негізгі фактор - өзіндік өндірістің болмауы, деп санайды сарапшы. Бұдан басқа, ұлттық валютаға мұнай және алтын бағасы, рубльге қатысты жағдай және тағы басқа факторлар ықпал етеді.

"Біз азық-түлік тауарларының 40-60%-ін шетелден жеткіземіз, ал кейбір позициялар бойынша бұл көрсеткіш 80% немесе одан да көп. Сонымен қатар, өткен жылы пандемияға байланысты 12 мың шағын және орта бизнес кәсіпорны жабылды немесе қысқарды", - деді Айдар Әлібаев.

Ол Қазақстанның сыртқы ғана емес, ішкі қарызы да, атап айтқанда, БЖЗҚ қаражаты бойынша берешегі өсіп жатқанын мәлімдеді. Ал АҚШ-ың Ресейге қарсы санкциялары рубльге әсер етсе, бұл өз кезегінде теңгеге ықпал етпей қоймайды.

Оның пікірінше, қазір ұлттық валютаның бағамын күшейтетін факторларға қарағанда теңгенің құлдырауына әсер ететін факторлар көп.

Инвесторлар әлем коронавирусты жеңетініне сенімді

Wall Street Invest Partners мекемесінің аналитигі Данияр Жұмекенов теңге бағамы соңғы бірнеше айда айтарлықтай нығая түскенін және қазір былтырғы шілдедегі көрсеткішке жақындағанын айтты.

"Оған басты себеп - әлемдік нарықтардағы жағдайдың өзгеруі. Еуро сияқты дамыған елдердің валюталарының шығыны көп болды. Бірақ теңге де бұл жағдайдан қашып құтыла алмады: алдыңғы айда доллар үш теңгеге қымбаттады", - деп еске салды Жұмекенов.

Ол қазір нарықтағы инвесторлар болашаққа оптимистік көзқараспен қарап отырғанын айтты. Олар негативке мән бермей, жақын уақытта коронавирусты жеңу мүмкін болатынына сеніп отыр. Осы себепті табысы жоғары, бірақ, тәуекелі көп активтерге деген қызығушылық артуда. Бұл дамушы және шикізаттық валюталардың құнына әсер етеді.

"Бұл қарқынды мұнай нарығынан айқын көруге болады: жыл басынан бері Brent мұнайының баррелі 20%-ке өсіп, 61,36 долларды құрады, ал қазір оның бағасы 2019 жылдағы мәннен 10%-ке ғана арзан. Бұл жерде біз ОПЕК + елдерінің нарықты тепе-теңдікке келтіруге ықпал еткен іс-қимылының оң әсерін де естен шығармауымыз керек", - деді Wall Street Invest Partners маманы.

Теңгенің қымбаттауы Қазақстан үшін неге тиімсіз

Данияр Жұмекеновтің пайымдауынша, 2020 жылғы арзан мұнай (қаңтардан сәуірге дейінгі кезеңде оның бағасы 70%-ке құлдырады) бюджет кірістерінің төмендеуіне алып келді. Дағдарысқа қарсы шараларға жұмсалған шығындардың артуымен қоса алғанда бұл бюджет тапшылығының 3,5%-ке дейін өсуіне әсер етті. Сонымен бірге, Қазақстан Ұлттық қордың қаражатын белсенді жұмсағанын және қарыз міндеттемелерін (оның ішінде Мәскеу биржасынан) алғанын еске салды.

"Қазақстан экономикасының қалпына келуі көбінесе мұнай нарығының қарқынына байланысты болады. Өйткені, ЖІӨ-нің жартысына жуығы мұнай саласына қызмет көрсететін шикізаттық компаниялар мен фирмалардың үлесінде тұр. 2021 жылы мұнайдың орташа жылдық бағасы барреліне 55 доллар болған жағдайда, елдегі ЖІӨ 3,5%-ке өсуі мүмкін"¸ - деп санайды сарапшы.

Жалпы, сарапшы теңгенің нығаю әлеуеті шектеулі екенін де ескерді: экспорттаушыларға да, үкіметке де қымбат ұлттық валюта қажет емес. Себебі, бұл кірістің өсуі мен экономиканың қалпына келуін тежейді.

Оның пікірінше, қысқа мерзім ішінде доллар бағамы 413 теңгеге төмендесе де, ұзақ мерзімді келешекте ол өседі.

Биыл Қазақстан экономикасының өсімі қанша болады

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (ҚҚҚ) жетекші сарапшысы Мерей Исабеков мұнай котировкасы қаңтар айының соңынан бастап өсіп жатыр деп санайды. Себебі, Сауд Арабиясы мен ОПЕК+ басқа бірқатар мемлекеті 2021 жылдың ақпан-наурыз айларында мұнай өндірісін тәулігіне 1,4 миллион баррельге қысқартты.

"Бұл тенденция әлемдік экономиканың қалпына келу кезеңіне аяқ басқанын көрсетеді. Ол алдағы уақытта дамушы нарықтардың активтеріне әрі қарай да қолдау болады", - деді Исабеков.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы ай сайын қаржы нарығының кәсіби қатысушылары арасында экономиканың негізгі индикаторлары бойынша сауалнама жүргізеді. Қаңтардағы сауалнамаға сәйкес, 2021 жылы Қазақстан экономикасының өсімі 2,7% деңгейінде болады деп болжанып отыр.

Мұнай бағасы 100 долларға дейін қымбаттауы мүмкін

Арман Бейсембаев алдағы бір-екі айда мұнай бағасына байланысты бірқатар өзгеріс болуы мүмкін екенін атап өтті.

"Бұл өзгеріс мұнай баррелі үшін 50-55 доллар болуы мүмкін. Шамамен бір-екі ай ғана. Одан кейін өсу қарқынына ораламыз. Бұл пандемияға қатысты дағдарыс аяқталып, экономикалар қалпына келеді дегенді білдіреді. Іскерлік белсенділіктің қалпына келуі мұнай тұтынудың артуына алып келеді және ұзақ мерзімді келешекте мұнай өндірісінің төмендеуіне байланысты мұнай бағасын тұрақты болады", - деді ол.

Бейсембаевтың сөзінше,  5-6 жыл ішінде мұнай бағасы барреліне 100 доллар, тіпті одан да жоғары болуы әбден мүмкін.

1290
Кілт сөздер:
2021 жыл, болжам, сарапшылар, теңге
Автокөлік

Армениядан әкелінген көліктерді тіркеу мерзімі ұзартылды

6067
Ішкі істер министрлігінің хабарлауынша, карантинге байланысты мыңнан астам адам өз көлігін тіркеуге немесе елден шығаруға  үлгермеген

НҰР-СҰЛТАН, 27 ақпан – Sputnik. Армениядан әкелінген көліктерді тіркеу мерзімі 2022 жылдың бірінші наурызына дейін ұзартылды.

ІІМ баспасөз қызметінің ақпаратына сүйенсек, Арменияның уәкілетті органдарында Қазақстан азаматтарына тіркелген және 2020 жылдың 1 ақпанына дейін елге әкелінген көліктерді тіркеу бойынша жұмыс жүргізілуде. Қазіргі уақытта тіркеу шарттарына сәйкес 20 мыңнан астам автомобиль есепке қойылған.

"Ал 1 мыңнан астам автокөлік иелеріне өз көлігін  тіркеуге немесе оларды елден тыс жерге әкетуге мүмкіндік бермеген бірқатар объективті себеп бар. Осы проблемаларды ескере отырып, үкімет биылғы жылдың 27 ақпанында осындай автомобильдерді тіркеу мерзімін 2022 жылдың 1 наурызына дейін ұзарту туралы шешім қабылдады. Осылайша, Арменияда тіркелген және біздің елге 2020 жылдың 1 ақпанына дейін әкелінген көліктердің иелеріне өз көлігін есепке қою мәселесін шешу үшін қосымша уақыт берілді", - деп хабарлады ішкі істер министрлігі.

Жүргізушілер қандай қиындыққа тап болды

Күрделі эпидемиологиялық жағдайға және карантиннің ұзаққа созылуына байланысты мемлекеттік шекараны кесіп өтуге шектеу қойылғандықтан автокөлікті Арменияға кері әкету мәселесі туындады.

Сондай-ақ, карантинге және аккредиттелген зертханалардың барлық өңірде болмауына байланысты кейбір жүргізушілер қайта жабдықталған автомобильдерді уақтылы сынақтан өткізе алмады.

"Қаржы пирамидалары" бойынша қылмыстық істерді тергеуге байланысты бірқатар көлікті (олар ломбардтардағы, микрокредиттік ұйымдардағы кепілдік мүлік болып табылады) пайдалану шектелді.

Оқи отырыңыз: Полицейлер құжатсыз жолға шыққан жүргізушілерді қамауға алуы мүмкін

Бұдан бөлек, қазіргі уақытта Қазақстанда тіркеуден өткен көліктердің иелерін Армениядағы салық міндеттемелерінен босату туралы үкіметаралық келісім ішкі және мемлекетаралық рәсімдерден өтуде. Бұл жұмыс автокөлік иелерін (Армения мен Қазақстанда) “қосарланған” салықтан босатуға бағытталған.

6067
Кілт сөздер:
көлік
Газ құю бекеті, архивтегі сурет

Қазақстанда сұйылтылған газ бағасын уақытша реттеудің күші жойылады

145
(Жаңартылды 13:40 26.02.2021)
Сұйылтылған мұнай газын сатудың уақытша бағасын мемлекеттік реттеу пандемия кезінде өткен жылдың көктемінде енгізілген болатын

НҰР-СҰЛТАН, 26 ақпан – Sputnik. Қазақстанда 1 наурыздан бастап сұйылтылған газ бағасын уақытша реттеудің күші жойылады, деп хабарлады энергетика министрлігі.

Өткен жылдың көктемінде президент Тоқаев автокөліктерге жанармай құю станцияларында сұйылтылған мұнай газын сатудың уақытша бағасын мемлекеттік реттеу енгізу туралы тапсырма берген болатын. Сәйкес бұйрық 2020 жылдың сәуір айында күшіне енді.

"Атамекен" ҰКП мен салалық қауымдастықтар кәсіпкерлерге қолдау көрсету мақсатында бұл бұйрықтың әрекет ету мерзімін анықтау бойынша мемлекеттік органдарға ұсыныстар жолдады. Егер бұйрық ұзартылған болса, онда кәсіпкерлер жұмысшыларды қысқартуға мәжбүр болар еді.

Оқи отырыңыз: "Сапасыз жанармай ұлттық қауіпсіздікке қатер төндіреді": Тоқаев ҰҚК-ға тапсырма берді

Қалай десек те, 23 ақпанда энергетика министрінің сәйкес бұйрығы әділет органдарында қабылданып, тіркелді. Бұл құжат бойынша 2020 жылдың 3 сәуіріндегі "Автокөліктерге жанармай құю станцияларында автокөліктердің толтыруына арналған сұйылтылған мұнай газының бөлшек саудасының шекті бағасын белгілеу туралы" энергетика мен ұлттық экономика министрлерінің бірлескен бұйрығына өзгертулер енгізіледі.

Ал осы бұйрықтың мерзімі 2021 жылдың 1 наурызында аяқталады.

145
Кілт сөздер:
баға, газ
Тақырып бойынша
Ақтөбеде жанармай бекетінде кассир әйел қарулы қарақшыға қарсы тұрды – видео
Газ орнына су құйған: Ақтауда жанармай бекетінің қулығы әшкере болды
Нұр-Сұлтан әкімі газ бағасы қанша теңгеден болатынын айтты
Есікте жанармай құю бекетінде жарылыс болды
Елордада үйге газ кіргізу бағасы 37,5 процентке дейін арзандады
Қызылордада газ құю станциясына белгісіз біреу баса-көктеп кірді
Архивтегі фото

"Үй арзандаса, сапасы нашарлайды": экономист баспаналы болғысы келетіндерге кеңес берді

0
Әлеуметтік желіде Dauletten деген атпен таныс экономист Дәулет Мұқаев баспана алу, кәсіп бастау үшін де алдымен сенім қажет дейді

АЛМАТЫ, 28 ақпан –  Sputnik. Экономист, тұрғын үй саласындағы сарапшы Дәулет Мұқаев үй алу кезінде тиімді бағдарламалар мен жылдық процентті төмендетуге көмектесетін бағалау көрсеткішін түсіндірді. Ол Sputnik Қазақстан тілшісімен әңгіме барысында тұрғын үй бағасының шарықтауына, ақша жинау жолдарына тоқталды.

Тиімді-тиімсіз бағдарламалар

Әлеуметтік желіде Dauletten деген атпен таныс экономист баспана алу үшін де, кәсіп бастау үшін де ең алдымен сенім қажет дейді.

"Адам өз болашағына сеніп, негативті жинай бермегені жөн. Барлығы қолымнан келеді, істей аламын деп, үй алатынына сенуі керек. Жалпы алғанда үй алуға, әрекет етуге ниет пен сенім қажет. Екінші кезекте табыс табуға ұмтылуы керек. Себебі тегін үй жоқ. Ешкім нарықтық экономикада тегін үй бере салмайды. Соны да ескеруіміз керек. Үнемі әрекетке берекет деп айтып жүремін. Табыс тауып, табысты молайту керек", - дейді Дәулет.

Оқи отырыңыз: Қазақстанда процентсіз ипотека алуға болады: жалақы қанша болу керек

Дей тұрғанмен ақшаны жинаумен қатар тиімді бағдарламаны таңдау да маңызды. Осы тұста Дәулет Мұқаев халық "Отбасы банк", "7-20-25", "Баспана хиттен" хабардар екенін айтып, "Орда" бағдарламасының тиімді тұстарына тоқталды.

"Кейінгі кезде айтылып жүрген "Орда" ипотекалық бағдарламасының бір тиімді тұсы бар. Атыңызда үй болса, соны кепілге қойып, бастапқы жарнасыз да үй алуға мүмкіндік береді. Бірақ ол жерде банктің проценті – 12-14%. Процент табыс деңгейін растау бойынша белгіленеді. Десе де бір артықшылығы, үйді кепілге қойып, жаңа үй алуға болады", - дейді экономист.

Ал халыққа тиімсіз бағдарламалар жылдық проценттің жоғары болуымен өлшенеді.

"Банктің ішкі стандарт бағдарламалары болады. Ол жерде жылдық процент 16%-тен асады. Тіпті 25-28%-ке дейін жоғары болып кетеді. Бұл жерде 12 миллион теңге тұратын үйдің бағасы сатып алушыға 28 миллионға түседі. Бұл бағдарламалар туралы жазбаймын. Себебі өте тиімсіз", - дейді ол.

"Отбасы" банкте ақша жинау

Экономист Дәулет Төлеутай әлеуметтік желідегі парақшасында "ОП (оценочный показатель) түсінбеген опық жейді" деген тіркесті жиі қолданады. Бұл жердегі ОП – бағалау көрсеткіші. "Отбасы банкте" ақша жинайтындарға арналған көрсеткіш.

"Бағалау көрсеткіші өскен сайын банкке төлейтін ақша азая береді. "Отбасы банк" бағалау көрсеткішін өсіру үшін кемі үш жыл бойы ақша жина дейді. Сол үш жыл жинаған кезде бағалау көрсеткіші 16-ға жетсе, табыс көзін растамай, бірден 5%-пен үй алуға болады", - дейді ол.

Экономист мысал ретінде 12 миллион теңге тұратын үйді "Отбасы банк" арқылы алу жолын есептеп берді.

"12 миллион теңге тұратын үйді "Отбасы банк" арқылы алатын болсаңыз, үш жыл ішінде ол соманың тең жартысын – 50%-ін жинайсыз. Бағалау көрсеткіші 16 болған кезде ипотека 6 жылға 5%-пен беріледі. Ол кезде 12 миллион теңгенің үйіне артық төлем 957 000 теңге болады. Бір миллион теңгеге жетер-жетпес баға. Ай сайынғы төлем 96 630 теңге. Алматы, Нұр-Сұлтан секілді қалаларда 12 миллион теңгеге бір бөлмелі үй алған тиімді деп санаймын. Себебі адамдар пәтерді жалдап тұрғанда да сол ақшаны төлейді", - дейді Мұқаев.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Даулет Мукаев (@dauletten)

Бағалау көрсеткіші өсу үшін ақша салу керек, дейді ол. Сондай-ақ, ақша жинаудың жолдары туралы да айтты.

"Ақша санағанды жақсы көреді. Есеп-қисапты жақсы көреді. Бірақ басқаның емес, өз ақшамызды санауымыз керек. Қарапайым өмірде өзгенің ақшасын көп санап кетеміз. Ең бірінші кезекте дәптер алып, өз ақшамызды санап, соны көбейту жолдарын қарастырсақ жақсы болар еді. 50 мың теңге тапсаңыз да, бес мың теңге жинап үйрену керек. Той мен беталды ақша жаратуды қысқарту керек", - дейді ол.

Банкке ақша салатындар арасында банктің банкрот болып қалу-қалмауы туралы сұрақ қоятындар көп.

"Ақша жинаған адамда мұндай сұрақ болуы орынды әрі заңды. Бізде kdif.kz деген сайт бар. Бұл – Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қорының ресми сайты. Қазақстанда бірінші деңгейлі бір ғана банк бар, ол – Ұлттық банк. Одан кейін екінші деңгейлі банкке Халық банк, Форте банк, Каспий банк, Сбербанк, т.б. банктер жатады. Оның ішіне "Отбасы" банк те кіреді", - дейді Мұқаев.

Айтуынша, Ұлттық банк ешкімге кредит бермейді. Екінші деңгейлі банктерді қадағалайды.

Сондай-ақ, Қазақстанның депозиттеріне кепілдік беру қоры азаматтардың депозитіндегі сомаға жауап береді. Егер екінші деңгейлі банк банкрот болып қалса, қор кісі басына 15 миллион теңгеге дейінгі соманы қайтаруға кепілдік береді.

Пәтер бағасы арзандай ма?

Экономистің айтуынша, қазір шарықтап тұрған баспана бағасы арзандамауы мүмкін. Мұндай жағдайда үйдің сапасы да сын көтермейтін болады.

"Сұраныс бар жерде баға да өседі. Бұл – экономика заңдылығы. Қазір баспана бағасы шарықтап тұр. Бұл баға тұрақтауы мүмкін, бірақ арзандап кетуі екіталай. Оған тек бағдарламалардың талаптары ғана емес, доллардың өсімі, құрылыс материалдарының қымбаттауы, жұмыс күшінің айлығы әсер етеді", - дейді ол.

Мысалы, осыдан бес жыл бұрын құрылысшы 100 мың теңге алса, қазір сол жұмысқа 150-160 мың теңге сұрайды. Бәрі бір-біріне байланысты. Үйдің бағасы арзандап кетсе, оның сапасы да құлдырап кетеді. Нарықтық экономика заңдылығына сәйкес, соған көну керек, соған сай жұмыс істеу керек, дейді ол.

Айта кетейік, мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында баспана бағасын арзандатудың жолын ұсынды. Президент құрылыс компанияларымен алдын ала сатып алу келісімін жасасуды ұсынды. Соның нәтижесінде тұрғын үйлер "Нұрлы жер" бағдарламасындағы бағамен сатылады.

0
Кілт сөздер:
баспана
Тақырып бойынша
Тоқаевтың тапсырмасы: Пәтер жалдау ақысының 80 процентін мемлекет төлейді
Қазақстанда тұрғын үй құрылысының бірыңғай операторы іске қосылады
Қазақстандықтардың мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасына қатысуына шектеу енгізілді
Депутат шенеуніктер былығы кесірінен кейбір отбасы үйсіз жүргенін айтты