Теңге

Халықтық IPO: қарапайым қазақстандықтарға ұлттық байлықтан үлес тие ме?

716
(Жаңартылды 20:09 11.02.2021)
Құнды қағаздарды сатып алмас бұрын компанияны бүге-шігесіне дейін зерттеп, кірісін, қарызын анықтап алу керек, дейді мамандар

НҰР-СҰЛТАН, 11 ақпан – Sputnik. Жуырда президент Қасым-Жомарт Тоқаев "Халықтық IPO" арқылы ірі компанияларды жекешелендіруді жандандыруды тапсырды. Мемлекет басшысы әрбір қазақстандық ұлттық байлықтың бір бөлігін иеленуге құқылы деп санайды. "Халықтық IPO" бағдарламасының көздеген мақсаты қандай? Қазақстанның қарапайым тұрғыны мемлекеттік компаниялардан үлес алып, инвестор атана ала ма? 2011 жылы қолға алынған бастаманың арты неге сиырқұйымшақтанып кетті? Sputnik Қазақстан осы және өзге де сауалдардың жауабын іздеп көрді.

Жеті рет өлшеп, бір рет кес

Мәжілісмен Азат Перуашевтің пікірінше, "Халықтық IPO" арқасында қазақстандықтар ірі компаниялардың акционері болып кетуі әбден мүмкін. Өйткені бағдарламаның басты мақсаты – нарықтық экономиканың жемісін ірі бизнесмендерге ғана емес, қарапайым халыққа да көрсету. Алайда депутат бір жылға созылған пандемия отандастардың қалтасын жұқартқанын да естен шығармау керектігін айтты.

"Карантинде шағын және орта кәсіпкерлер жұмысын тоқтатқанын білесіздер. Қазір көбі қызметкерлеріне жалақы төлейтін ақша таба алмай жүр. Десе де олар тығырықтан шығудың жолын іздестіріп, азаматтарға қолдау көрсетуге тырысуда. Сондықтан "Халықтық IPO" қажет және оны халықтың тұрмысы мен табысын арттыратын бағдарламалармен ұштастыру керек", - деп санайды Перуашев.

IPO-ға шығарылған компаниялардың акциясын сатып алған адамдарға қосымша кіріс түсіп отырады. Ол дивиденд деп аталады. Яғни, компанияға ақша құйған әр азамат оған түскен табыстан өз үлесін алады.

Сол себепті қор биржасына қаржылық жағынан табысты компанияларды ғана шығару қажет, деп жалғады сөзін халық қалаулысы.

"ІРО өткізудің белгілі бір форматы бар. Оған қатысатын компаниялар акционерлер құрамын, табатын табысын, шығындар мен түрлі есеп-қисабын міндетті түрде жария етіп, ашық көрсетуі тиіс. Осы ретте біздегі компаниялар мұндай қадамға дайын ба, жоқ па деген сұрақ туындайды. Халықтың қаржылық сауаттылығы өте маңызды. Құнды қағаздарды сатып алмас бұрын компанияны бүге-шігесіне дейін зерттеген жөн. Кірістілігі, қарызы қанша дегендей. Жинаған ақшаңды көзді жұмып бере салуға болмайды", - деп кеңес берді ол.

IPO-ға түсетін компаниялар – эмитент, ал эмитент шығаратын құнды қағаздарды сатып алушы инвестор саналады. Инвесторлардың көбеюі ел экономикасына да оң әсер етеді.

"Халық артық ақшасын экономикаға құйса, бұл компанияға қосымша инвестиция, жаңа мүмкіндіктерге жол ашады", - деді Перуашев.

IPO барысында компания акцияларының бір қолға шоғырлану қаупі де жоқ емес. Мәжілісмен жекешелендіру кезінде монополиялық әрекеттерге тыйым салу керек екенін айтты.

Халықтық IPO-ның "жемісін" көріп отырған отбасы

"Халықтық IPO" қазақстандықтарға бұрыннан таныс. Бағдарлама алғаш рет он жыл бұрын қабылданып, 2011-2022 жылдарға есептелген еді. Бастапқыда  биржаға он ірі мемлекеттік кәсіпорынды шығару жоспарланды. Алайда ақыр соңында нарыққа тек екі – магистральды мұнай құбыры бойынша ұлттық оператор "ҚазТрансОйл" мен KEGOC электр желілерін басқару компаниясы шығарылды. 

Жаңаөзен тұрғыны Жадыра Нұрсатова – сол жылдары ұлттық компанияның акцияларын иеленген тұрғындардың бірі. 33 жастағы келіншек 2014 жылы "ҚазТрансОйл"-дың 100 акциясын сатып алған.

"Бір күні қайным қоңырау шалып, "компанияның акциялары сатылып жатыр екен, алсайшы, олар күймейді ғой" деді. Сөйтіп сол кісінің кеңесіне құлақ асып, 72 500 теңгеге 100 акция алдым. Басында 10 мың теңге пайда түсетін, қазір 11 мыңнан асады. 300 теңге комиссия ұстап қалады. Дивиденд жылына бір рет, қазан-қараша айларында түседі", - деді Нұрсатова Sputnik Қазақстан тілшісіне.

Айтуынша, ол "көктен" түсетін ақшаны балаларының тамағына жұмсайды.

"Көп те емес қой өзі, былай тартсаң, былай жетпейді. Әйтеуір, ақшадан қатты қысылған кезде, бір қажетімізге жарап жатады", - деп күлді жаңаөзендік келіншек.

"ҚазТрансОйл" компаниясының құнды қағаздарын  таныстарының көбі сатып алған, кейін біразы сатып жіберген.

Жадыра "Халықтық IPO" бағдарламасы жанданса, сенімді компаниялармен үлестес болуға қарсы емес екенін жеткізді.

Шенеуніктер IPO өткізуге неге құлықсыз

Белгілі экономист Марат Қайырленов "Халықтық IPO" бағдарламасының толыққанды іске асатынына күмәнмен қарайды.

"Біздің билік бағдарлама жарияласа, ол міндетті түрде жүзеге асады дегенді білдірмейді. Өйткені кез келген компанияны IPO-ға шығара алмайсың. Соңғы рет нарыққа шығатын компаниялардың тізімі 2015 жылы жасалып, IPO-ға қатысады деп жар салды. Арада екі-үш жыл өтті, тым-тырыс. Назарбаев та талай рет ұрсып, сынаған еді, бірақ еш нәтиже болмады. Неге дейсіз ғой? Себебі бұл шенеуніктерге қажет емес. Компанияның IPO-ға шығуы қоғамдық бақылаудың күшеюі деген сөз. Оның үстіне, акционерлер жеке тұлғалар емес, жауапкершілігі мол, өз ісіне адал, жұмысқа қатаң қарайтын шетелдік заңды тұлғалар болуы да мүмкін. Сондықтан бұл жерде бәрі күрделі", - деді сарапшы.

Ол елдегі сыбайлас жемқорлықты ескерсек, ІРО мемлекеттік компанияларды жекешелендірудің салыстырмалы түрде әділ жолы деп есептейді.

"Бізге мемлекеттің экономикадағы үлесін барынша азайту қажет. Сол себепті жекешелендіруді жүргізген жөн. Әйтпесе мемлекеттің басымдығы ел экономикасын өте қатты тежеп отыр. Экономикамыз бәсекеге қабілетті, тартымды емес", - дейді экономист.

Сарапшы халықтық ІРО-ға тек қазақстандықтар ғана емес, шетелдіктер де қатысуы керек деген пікірде. Біріншіден, ел экономикасына шетелден қосымша ақша құйылады. Екіншіден, акцияларға халықаралық инвесторлар иелік етсе, компанияның топ-менеджерлері заң бұзудан қорқады. Себебі олар заңбұзушылықтарға көз жұмбайды, бірден сотқа береді.

Кейбір қазақстандықтар ІРО кезінде ұлттық компаниялар толығымен шетелдіктердің қолына өтіп кетпей ме деп те алаңдайды. Қайырленов бұл күмәнді сейілтті.

"Халық банк ІРО-ға шықты емес пе. Оның акциялары Лондон қор биржасында саудаланады. Көріп тұрғандай, ешкім оны сатып алған жоқ. Оның үстіне акциялардың тек 15-20%-і ғана саудаға қойылады. Бұл бір. Ал екіншіден, шетелдіктер де ақымақ емес. Олар ең алдымен бақылайды: құнды қағаздарға өз азаматтары қызығушылық танытпаса, онда мұнда бір кілтипан бар деп ойлайды", - дейді ол.

Оқи отырыңыз: Әрбір қазақстандық ұлттық байлықтың бір бөлігін иеленуі қажет – Тоқаев 

Экономист халыққа сатылатын акциялардың бағасын қою үшін отандық және шетелдік қаржы консультанттары бірігіп бағалау жүргізуі тиіс деп санайды. Айтуынша, әдетте бір акцияның құны – 100 долларға дейін, 10-15 доллар да болуы мүмкін.

Сондай-ақ, экономист үкіметтің жұмысын сынға алды.

"Биылдан бастап зейнетақы жинағын шешіп алып, оны қаржы компанияларына басқаруға беруге рұқсат етті. Бір жағынан, халықтық ІРО өткіземіз деп жатыр. Әу баста осы екеуін біріктіруі керек еді. Сонда 700 мың зейнетақы салымшысы ірі компаниялардың акцияларын сатып алар еді", - дейді Қайырленов.

"Халықтық ІРО" деген не?

IPO немесе Initial Public Offering  – қандай бір компанияның өз акцияларын көпшілікке сатып алуға алғаш рет ұсынуы.

Бұл терминге "халықтық" деген сөз қосылса, ІРО кезінде акциялар бірінші кезекте сол мемлекеттің тұрғылықты халқына ұсынылатынын білдіреді. Әдетте, "Халықтық ІРО-ға" акциялардың толық немесе бақылау пакетін мемлекет иеленетін кәсіпорындар шығарылады.

Халықтық IPO азаматтарға ірі компаниялардың акцияларын сатып алып, қосымша табыс алуға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, адамдар мемлекеттік кәсіпорындарды басқаруға қатыса алады.

Биыл 29 қаңтарда президент Қасым-Жомарт Тоқаев "Халықтық IPO" бағдарламасын қайта жаңғыртуды тапсырды. Мемлекет басшысы  акцияларды, ең алдымен, жеке тұлғаларға, яғни, Қазақстан азаматтарына сату керек екенін айтты.

Мемлекеттік кәсіпорындарды IPO жолымен жекешелендіру науқаны 2011 жылы басталған еді. Алайда нысандардың басым бөлігін жекешелендіру мерзімі шегеріліп, кейбірі тіпті, іске аспай қалды.

716
Тақырып бойынша
"Мойындау керек": Тоқаев басты қауіпті атады
Есімов Назарбаевқа сыртқы қарыз 5,1 миллиард долларға азайғанын хабарлады
Air Astana мен "ҚазМұнайГаз" 2022 жылы IPO-ға шығарылады 
Зейнетақы жинағын қалай көбейтуге болады?
Мемлекет басшысы Ахметжан Есімовті қабылдады
Ақша, теңге, доллар

ОПЕК+ келісімі теңге бағамына әсер етті ме

48
(Жаңартылды 17:30 05.03.2021)
Бүгінгі сауда сессиясында ұлттық валютаның аз да болса нығаюы сыртқы факторларға байланысты болды

НҰР-СҰЛТАН, 5 наурыз — Sputnik. Ұлттық банктің монетарлық операциялар департаментінің директоры Нұржан Тұрсынханов сыртқы нарықтағы оқиғалар мен осы факторлардың теңгеге ықпал етуі туралы айтып берді. 

Теңгенің әлсіреуінен кейін аптаның ортасында бағамның нығаюы мен тұрақтануы байқалады. Тұрсынхановтың айтуынша, бүгінгі сауда сессиясында ұлттық валютаның шамалы нығаюы сыртқы негізгі факторларға тікелей байланысты болды.

"Ең алдымен теңгенің нығаюына мұнай бағасының өсуі ықпал етті. Brent маркалы мұнай бағасы жұма күні алдыңғы жоғары деңгейге қайта көтерілді. Ол бейсенбі күні таңертеңгі бағамен салыстырғанда 5%-ке артты" – деді ол. 

Жұма күндіз Лондондағы ICE биржасында Brent маркалы мұнайдың бағасы 2020 жылдың қаңтарынан бері алғаш рет 68 доллардан жоғары көтерілді.

Тұрсынханов мұнай нарығындағы қазіргі жағдайға ОПЕК + ұйымының сәуір айындағы мұнай өндірісі көлемін өзгеріссіз қалдыру туралы күтпеген шешімі туралы жаңалықтар ықпал еткенін айтты. Сонымен қатар, Сауд Арабиясы да өз еркімен өндірісті тәулігіне миллион баррельге қысқартуды сақтайтынын мәлімдеді.

Еске салсақ, ОПЕК + мұнай картелі министрлерінің кездесуі 4 наурызда өтті. Бұл кездесудің қорытындысы бойынша ұйымға мүше мемлекеттер өндірісті тәулігіне жарты миллион баррельге арттырады деп болжанған болатын.

АҚШ долларының нығаюы

Ұлттық банк өкілі айтқандай, алайда, АҚШ доллары бірқатар валюталарға қатысты нығайғаны байқалды. 

"Федералды резервті жүйе жұмыспен қамту саласы және инфляцияда айтарлықтай ілгерілеуге дейін ынталандырушы монетарлық саясатты ұстап тұруды көздейтініне қарамастан, Пауэлл кеше Wall Street Journal басылымына берген сұқбатында жыл басынан бері облигациялар кірісінің өсуіне қатысты алаңдаушылық танытпады", - деді Нұржан Тұрсынханов. 

Ол ФРЖ басшысының сұқбаты АҚШ-тың мемлекеттік бағалы қағаздарының табысы біршама өсуіне ықпал еткенін атап өтті. 10 жылдық қазынашылық облигация кірісі 2020 жылдың ақпан айының ортасынан бастап алғаш рет 1,57%-ке жетті.

"ФРЖ басшысының мәлімдемелері АҚШ долларының әлемдік валюталарға, оның ішінде дамушы елдердің валюталарына қатысты нығаюына ықпал етті. Оңтүстік Африка ранді бейсенбі күні таңертеңнен жұмаға дейін 1,5%-ке әлсіреді, бразилиялық реал - 0,9%, мексикалық песо - 0,8%-ке бәсеңдеді", - деді Тұрсынханов.


48
Тақырып бойынша
Тұрымов ОПЕК+ келісімі мұнай өндірісіне қалай әсер еткенін айтты
"100 мың теңге жоғалтасыз": зейнетақы қоры ескерту жасады
"Әрбір бала үшін 4,2 млн теңге": депутаттар үкіметке ұсыныс жолдады
Қазақстаннан көшіп кеткен кәсіпкер туған ауылына 30 мың доллардың дәрісін жіберді
Қазнетте доллар бағамы күрт өзгеретіні туралы тараған ақпарат рас па
Тағайындау, жаңа қызмет

Руслан Бекетаев жаңа қызметке тағайындалды

856
(Жаңартылды 16:52 05.03.2021)
Бұған дейін бұл қызметті Тимур Жақсылықов атқарған. Ақпан айында ол ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары қызметіне тағайындалған болатын

НҰР-СҰЛТАН, 5 наурыз – Sputnik. Руслан Бекетаев Еуразиялық экономикалық комиссияның экономика және қаржы саясаты жөніндегі министрі қызметіне тағайындалды, деп хабарлады қаржы министрлігінің баспасөз қызметі.

"Жоғарғы Еуразиялық экономикалық кеңесінің шешімімен Руслан Бекетаев 5 наурыздан бастап Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының жаңа мүшесі (министрі) болып тағайындалды", - делінген ресми хабарламада. 

Оның құзіретіне Еуразиялық экономикалық одақтағы кәсіпкерлік қызметті дамыту, қаржы саясаты, еңбек көші-қоны мен әлеуметтік қорғау мәселелері кіреді.

Руслан Бекетаев
Служба центральных коммуникаций
Руслан Бекетаев Еуразиялық экономикалық комиссияның экономика және қаржы саясаты жөніндегі министрі қызметіне тағайындалды

Айта кетейік, бұған дейін осы қызметті Тимур Жақсылықов атқарған. Ақпан айында ол ұлттық экономика министрінің бірінші орынбасары қызметіне тағайындалған болатын. Ал Руслан Бекетаев қаржы министрлігінде жұмыс істеді. Қаржы мониторингі комитеті төрағасының орынбасары, қазынашылық комитеті төрағасы болды.

856
Кілт сөздер:
қаржы нарығы, жаңа қызмет
Тақырып бойынша
Тоқаев сегіз лауазымды тұлғаны қызметінен босатты
Ринат Зайытов лауазымды қызметке тағайындалды
Президент өзінің көмекшісін лауазымынан босатып, басқа қызметке тағайындады
Президент Құспанды қызметінен босатты
Танымал қазақ актері басшылық қызметке тағайындалды
Көпбалалы ана Раушан Үсейінова

"Копилкаға" ақша жинаған: сегіз баланың анасы астанадан екі пәтерді қалай алғанын айтты 

0
(Жаңартылды 15:08 07.03.2021)
Sputnik Қазақстан тілшілері 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні қарсаңында 8 баласы бар батыр анамен кездесіп,  көпбалалы отбасының күнделікті өмірімен танысып қайтты. Олардың нарық заманына қалай бейімделгенін де білді 

НҰР-СҰЛТАН, 5 наурыз – Sputnik. Астаналық Раушан Үсейінова 26 жасында көпбалалы ана атанды. Ал төрт жылдан кейін "Алтын алқамен" марапатталған. Жолдасы екеуі сан алуан қиындықтарға қарамастан, баспана мәселесін шешті, бизнес ашты. Жақында тағы бір үйді рәсімдеп алды. Осылайша, өз күшімен біраз жетістікке жетті. Ал, ең бастысы, бала тәрбиесіне баса мән беріп келеді.

Көпбалалы ананың күн тәртібі

Раушанның күн тәртібі қызметтегі адамның жұмысынан кем түспейді. Тіпті, одан асып кетеді деуге болады. Соған қарамастан, көпбалалы ана бәріне үлгеруге тырысады. Осы жолы сұқбат беруге де уақыт тапты. 

Дүйсекеевтер отбасы
© Photo : Раушан Үсейінованың жеке архивінен
Дүйсекеевтер отбасы

"Біз таңғы сағат 6:30-да тұрамыз. Балаларды оятып, тамағын береміз де, шығып кетеміз. Калиманды - балабақшаға, Абдулраян мен Аяланы - мектепке, екеуінің сабағы 8:00-де басталады. Жолдасым ары қарай жұмысқа кетеді. 11:15-те екі баламды алып келемін де, 13:15-де Жанзерені мектепке апарамын. Одан кейін 14:00-де Мейірім деген қызымызды мектепке жіберу керек. Ол түскі асын ішіп алып, өзі барады. 16:15-те Жанзере сабақтан шығады. Оны үлкен ұлым – Қаршыға алып келеді. Оған дейін олар Нұршуақ екеуі үйден онлайн оқиды. Ал кенжеміз қолымнан түспейді" – деп бастады өз әңгімесін Раушан.

Ол әрбір баласының сабақ кестесін жатқа біледі. Қазір ата-аналардың бас ауруына айналған "ТЖБ" мен "БЖБ" да басталып кеткен. Ал жиынтық бағалау кезінде жұмыс көбейеді. Сабақты бақылауды күшейту керек. Раушан балалардың есімдерін де шатастырмайды, бәрін жіті қадағалап отырады. 

"Мүлде шатастырмаймын. Мен оларды әрбір қылығына дейін білемін. Бір бала екіншісіне ұқсамайды ғой, негізі. Мінезі, қылығы, болмысы...Соның бәрін жатқа білемін. Енді, болашақта шатастырмасам, әзірше, есімдерін шатастырмаймын (күлді)", - дейді ол.

"Мемлекеттік бағдарламадан екі рет өттік"

2008 жылы Раушанның жолдасы Жандос астанаға көшуге шешім қабылдайды. Бірақ алдымен өзі барып, жұмыс іздейді. Ал екі айдан кейін Шорнақ ауылынан екі баласымен бірге келіншегі де келеді.

"Қиыншылық көп болды... Бірақ, Аллаға шүкір, екеулеп жеңдік", - деп еске алады Раушан.

Екі жылдан кейін үшінші баласы Мейірім дүниеге келді. Сол кезде Раушан мен Жандос жас отбасы ретінде мемлекеттік бағдарламаның алғашқы кезеңінен өтіп, екі бөлмелі пәтерге жолдама алған. Ендігі кезекте банктен өту керек. Жас жұбайлар үшінші баланың туғанын жасыруға шешім қабылдайды.

"Мико бір айлық болса да, "метрке" алған жоқпыз. Өйткені банкте бала саны көп болған сайын шығыстың көлемі де артады деген есеп бар. Соның бәрін табыстан шегергеннен кейін адамның төлем қабілеттілігі төмендейді екен. Ал Жандостың жалақысы 18 мың теңге ғана болған. Содан қызымыздың дүниеге келгенін жасыруға тура келді", - дейді Раушан.

Жастар "екі баласы бар" деген анықтамамен банктің тексерісінен сәтті өтті. Алайда тағы бір сынаққа тап болды. Бұрынғы кредиттің бұзылған тарихы шығып қалды. Қарыз жабылса да, "қара тізімнен" шығармапты. Сол кезде жас жұбайлардың қуанышы су сепкендей басылды. Бірақ олар үмітін үзген жоқ. 

Тағы оқыңыз: "Әрбір бала үшін 4,2 млн теңге": депутаттар үкіметке ұсыныс жолдады

"2011 жылы біз қайтадан қатысуға шешім қабылдадық. Әлі есімде, жеке куәлігімнің мерзімі өтіп кеткен. Мен болсам, оны байқамаппын. Содан жеке куәлікті жылдам жасатып, соңғы күн қалғанда үш бөлмелі пәтерге құжат тапсырғанбыз ғой. Аяла да дүниеге келген, төрт баламыз бар. Сөйтіп, мемлекеттік бағдарламадан тағы өтіп кеттік", - деді Раушан.

Жас жұбайлар осы жолы да банкпен проблема болатынын біліп, баспананы толығымен сатып алуға шешім қабылдайды. Құрылысшылардың тұрғын үйді кешіктіріп тапсырғанын пайдаланып, қажетті соманы жинап алады да, төрт жылдан кейін астанадағы алғашқы пәтеріне кіреді.  

"Әрине, ол кезде жалғыз жалақымен ақша жинай алмайсың. Жандостың қосымша табысы болды. Тоймен айналысатын, артынан тамада болып көрді. Оның жанында мен де жүрдім", - деп еске алды Раушан. 

"Копилканың" ақшасына дүкен аштық

Бала саны көбейген сайын табыстың мөлшерін арттыру қажет. Жандос пен Раушан осыны әбден түсінді. Кешке қарай балаларды жатқызғаннан кейін екеуі ұзақ уақыт ақылдасатын. Бизнес ашуды ойластырды. 

"Енді, бала өсіп келе жатыр. Оның тамағы бар, киімі бар, үйірмесі бар. Екеуіміз күнде кешке қарай отырып ақылдасамыз. Мен болсам, астанаға келген бойда маған бірдеңе ашып берші деп, ылғи айтып жүрдім. Жандос "Қайтесің, шаршайсың ғой, үйде балаларды бағып отырсаң, сол жетеді" дейтін. Бірақ мен қайтқан жоқпын. Жандос тапқан ақшаның 5-10 мың теңгесін "копилкаға" жинап жүрдік. Соған бірінші бизнесімізді ашайықшы дедім. Сөйтіп, дүкенді де аштық", - деді көпбалалы ана.

Бас кезінде Раушан үйдің астында ашқан дүкенде кеңсе заттарын сатты, ксерокспен көшірме жасады. Артынан азық-түлік сата бастады. Сол кезде жетінші баласы үш айлық нәресте еді.

Тағы оқыңыз: "Жаман сөздің бәрін біз естиміз": Нұр-Сұлтанда автобус айдайтын көпбалалы ананың әңгімесі

"Шынын айту керек, өте қиын болды. Жандос қатты көмектесті, ылғи жанымда болды, негізгі жұмысынан кейін дүкеннің шаруасына да кірісіп кететін. Оның қолдауы болмаса, істей алмайтын едім. "Әр кәсіпте нәсіп бар" дейді ғой. Жаман болған жоқпыз", - деп әңгімеледі Раушан.   

Жас кәсіпкерлер дүкеннен түскен табыстың бір бөлігін қайырымдылыққа да жұмсады. Ай сайын екі отбасыны қант, күріш, май, макарон және тағы басқа қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етті. Ал әр жұма сайын дүкенде мұқтаж адамдарға нан тегін таратылды.

"Қазір кейбіреулер дүкенде ішімдіксіз пайда түспейді" деп айтады. Олай емес. Біз арақ-шарап сатқан жоқпыз. Темекі саттық. Бірақ ішімдіксіз де пайда түсті, жақсы болды", - дейді әйел.

Көпбалалы ана дүкеннен түскен табыстың бір бөлігін тұрғын үй жинағына да салып отырды. Сөйтіп, 50 процентін жинап, жақында тағы бір үйді рәсімдеп алды.

"Сондықтан барлығына айтарым, "жилстройдан" есепшот ашыңдар. Соған табыстың 10 процентін болмаса да, 5 процентін салыңдар, сосын кәсіп бастаңдар. Қазір сегізінші балам бір жасқа келді. Қолым босайды. "Бизнес Бастауға" қатысып, грант алып көретін шығармын. Сондай бір мақсат бар", - деді Раушан.   

Көпбалалы ана болу қиын ба?

"Көпбалалы ана болу оңай десем, өтірік болады ғой. Қиындығы мен қызығы бірге жүреді. Бірақ менде бала туғанда "Осыны қалай асыраймын? Қалай жеткіземін?" деген қорқыныш болған жоқ. Алла тағала берді, шүкір. "Әрекетке-берекет" дейді ғой, әрбір баланың несібесі бар. Сондықтан әрекет ету керек. Балалардың болашағы біздің қолымызда ғой. Біріншіден, тәрбие. Одан кейін білім. Осы екеуін қатар ұстаса, бала өз жолын табады", - деп атап өтті батыр ана.

Сегіз баланың анасы Раушан Үсейінова
© Photo : Раушан Үсейінованың жеке архивінен
Көпбалалы ана 21 жасында тұрмысқа шыққанына еш өкінбейді

Ал бала тәрбиесінде жолдасы екеуі "арбаның алдыңғы доңғалағы қалай жүрсе, соңғы доңғалағы да солай жүреді" деген нақыл сөзді басшылыққа алған. Бар күш-жігерін тұңғышына салды.  

"Біз Қаршығаға көп көңіл бөлдік. Әрбір тапсырмасын жіті бақылап, оны орындамайынша ешқайда жібермейтінбіз. Оған бар күш-жігерімізді салдық. Қазір соның жемісін көріп жатырмыз. Тұңғышымыз өз күшімен "Білім-инновация" лицейіне түсіп кетті", - дейді Раушан.

Өмірдегі ең қуанышты сәт...

Көпбалалы ана 21 жасында тұрмысқа шыққанына еш өкінбейді. Қазіргі басты мақсаты – әрбір баланың тұлға болып қалыптасуы.

"Жандос екеуімізді құрбым таныстырған. Онымен үш-ақ рет кездестік. Сөйтіп, Жандостың туған күніне үйіне барғанда мені алып қалған. Тұрмысқа ерте шыққаныма еш өкінбеймін. Енді, балаларымды жеткізсек, әрбіреуі білікті маман иесі атанса, бұдан артық арман жоқ. Сол кезде шетелге де барамыз, елді де көреміз. Бәрі болады", - дейді Раушан.

Оның енесі кеңес заманында 14 баламен "Алтын алқа" алған. Ал Раушан 7 баладан кейін алтыннан алқа тақты. Осы орайда ол көпбалалы ана болудан қорықпау қажет дейді.  

"Көпбалалы болудан қорықпау керек. Балалар бір-бірін сүйреп әкетеді. Көмекші болады. Ашығын айту керек, қазір тамағын істеп, кірін жуғаным болмаса, қалғаны Қаршыға мен Миконың мойнында. Өздерінен кейінгі іні-қарындастарының сабағын да оқытуға көмектеседі", - дейді елорда тұрғыны. 

Ол үшін ең қуанышты сәт – кешкі ас. Сол кезде бәрі жиналады. Балалары сабақтан, жолдасы жұмыстан келеді.

"Балалар әкесі келгенде қатты қуанады, үйге бір патша келгендей болады. Менің әкем алты айлық нәресте кезімде қайтыс болған ғой. Балаларыма қарап, бір жағынан қызығамын, бір жағынан қатты қуанамын...", - дейді Раушан.

Жандос екеуі қазірден бастап балаларына нарық негіздерін де үйретіп отырады. Бизнес-жоспар жасауға тапсырма береді. Балалар да оған қатты қызығады. Кешке қарай жиналып, барлығы у-шу болады. Бизнес-жоспарларын қорғайды.

8 наурыздың есте қалған сыйлығы

Раушан жыл сайын 8 наурызда балаларынан сан алуан сыйлық алады. Кішкентайлар сурет салады, үлкендер сыйлықты өз қолымен жасайды. Сосын барлығы жиналып, концерт қояды. Жолдасы да тосын сый жасаудан шаршамайды. Бірақ көпбалалы ана Жандостың бір сыйлығын ешқашан ұмытпаймын дейді. 

"2008 жылы алғаш рет келгенде астананың суығына үйрене алмадық. Балалар ауырды. Сонда мен екі баланы алып, үлкен үйге қайттым. Ал бірнеше айдан кейін 8 наурызда Жандос бізге айтпай, өзі келді. Қолында анасы екеуіміздің суреті және оған өзі шығарған бір шумақ өлең жазыпты. Осыны ешқашан ұмытпаймын. Жалпы, Жандостың тосын сыйы таусылмайды ғой (күлді)", - дейді Раушан.

Осы орайда көпбалалы әйел өз анасына жасаған бір сыйлықты да еске алды.

"Студент кезімде анама 8 наурыз күні бір шаш қыстырғыш алып берген едім. Сапасы да мықты. Бірінші курста оқығанда 300 теңгеге сатып алғанмын. Соны анам әлі күнге дейін тағады. 18 жыл болды. "Осыны сен алып бергенсің" деп, тастамай жүр. Сондықтан ана үшін баласы берген кез келген сыйлықтың орны бөлек", - деді 8 баласы бар ана.

0
Кілт сөздер:
Халықаралық әйелдер мерекесі, көпбалалы отбасы