Абай мұрасы бізге қалай жетті - фото

2572
(Жаңартылды 18:26 04.11.2019)
  • Абай Құнанбаев
  • Абай Құнанбаев
  • Абай Құнанбаев
  • Абай Құнанбаев
  • Абай Құнанбаев
  • Абай Құнанбаев
  • Абай
  • Абай
  • Абай
  • Абай
  • Абай
  • Абай
  • Абай
Бүкіл әлемдегі ең танымал қазақ - Абай Құнанбаев. Ұлы ақын әрі ойшылдың мұраға не қалдырғанын Sputnik Қазақстан фотолентасынан көріңіздер

Абай Құнанбаевтың есімі қала, көше, музей мен театрларға берілген. Ұлы ойшылдың шығармалары әлі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан жоқ. Дегенмен ақын туралы тарихта ақтаңдақтар көп. Sputnik Қазақстан тілшісі қазақтың ұлы ақынының туған жерінде болып, Абай мұрасының ұрпақтан-ұрпаққа тарап, бүгінгі күнге қалай жеткенін біліп қайтты.

Абай мен оның айналасындағылар жеке күнделік жүргізбеген. Сондықтан біз ақын өмірі туралы абайтанушылар Көкбай Жанатаев, Ахмет Байтұрсынов, Мұхтар Әуезов пен Қайым Мұхамедхановтың еңбектерінен ғана біле аламыз. Дегенмен Абай мұрасының сақталуына оның жер аударылған достары да көп үлес қосты.

Тағы оқыңыз: Абай ма, әлде Ленин бе? - Ақмола облысындағы атышулы ескерткіштің тарихы

Абай Құнанбаев Семей (бұрынғы Семипалатинск) қаласына алғаш рет он бір жасында келді. Ол сол кезде Ахмет Риза медресесіне оқуға түсті. Құнанбаев ол жерде араб, парсы, шағатай тілдерін оқыды. Бұдан кейін ол орыс мектебіне барып, көпшілік кітапханада білімін шыңдады. Саяси жер аударылған орыс азаматтары - Михаэлис, Долгополов, Гросс, Коншин және Лобановскиймен танысты. Революционер-демократтар Абайға орыс тілін үйретсе, ақын өз достарына қазақ халқының тұрмысы мен мәдениетін таныстырды.

1885 жылы Абай өз үйінен 60-қа жуық экспонатты Семипалатинск қаласының өлкетану музейіне демократ досы Нифонт Долгополов арқылы беріп жібереді. Қазір 17 ең құнды экспонат Семей музейінде тұр, қалғандары Жидебайдағы (Семейден 180 км) Абайдың музей-үйіне тапсырылды.

Тағы оқыңыз: Тоқаев әл-Фараби мен Абайдың мерейтойларына қатысты тапсырма берді

Ақынның сақталып қалған заттарының арасында – жеке жазу үстелі, кітаптарға арналған стеллаж, үш ішекті тұмар домбыра, сол кездегі қазақтардың тұрмыстық заттары мен отбасылық құнды бұйымдар бар.

Бір қызығы, бізге Абайдың екі түпнұсқа суреті ғана жеткен. Екеуі де Абай Құнанбаевтың егде жасында – 51 және 56 жасында жасалған. Бұған қоса, 1885 жылғы жазда Абай жазған заңдар жинағы бағалы артефакт саналады. Ол сол кезде төтенше съезде бас судья болған. Дәл сол уақытта патша мен дала заңдары арасында ымыралы құжат қабылданған еді. Абай ауданының тұрғындары сол құжатпен өмір сүрген болатын.

Тағы оқыңыз: Джеки Чан Абайдың өлеңін қытайша оқыды - видео

Жидебайдағы музей-үй – Абай кезінде өзі нобайын жасаған үйдің реконструкциясы. Ол осы үйде өмірінің соңғы он жылында тұрған. Бес бөлмесі, ет сақтауға арналған жеке бөлмесі мен екі дәлізі бар бір қабатты ғимарат сол кезде іргелі құрылыс санатына жатқан.

Музейге жақын жерде Абай, оның інісі Оспан және немере інісі Шәкірім Құдайбердіұлы жерленген мазар орналасқан. Бұл жерге адамдар бүкіл әлемнен келеді. Киелі жерге келген жұрт ұлы ата-бабаларынан көмек сұрап, армандарының орындалуын тілейді. Әрине, бұндай қасиетті жерде әр арманның орындалатынына күмән жоқ.

2572
  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абай Құнанбаев туып-өсіп, білім алып, шығармашылықпен айналысқан Абай ауданының картасы.

  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абай әрдайым музыкаға жақын болған. Бізге оның халық сүйетін 28 әні жеткен. Дәстүрлі қазақ домбырасы екі ішекті болса, Абайдың тұмар домбырасының үш ішегі бар.

  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абай музей-үйіндегі экспонаттар арасында ақынның тіс протезі де бар.

  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абайдың жазу үстелі. Ойшылдың жеке заттары Абайдың көрегендігі мен оның жер аударылған достарының арқасында бізге жеткен. Ақын түрлі жылдары достарына жиһаз бен тұрмыстық заттарын жіберіп отырған. Ал олар өз кезегінде заттарды музейлерге жөнелткен.

  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Ұлы ақынның музей-үйі Семейден 180 километр қашықтықта, Абай ауданы Жидебай ауылында орналасқан. Бұнда ойшылдың қыстағы мен үйі орналасқан. Ақын дәуіріндегі құнды жәдігерлер мен отбасылық заттар осы жерде жинақталған.

  • Абай Құнанбаев
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    ЮНЕСКО бастамасымен Абайдың 150-жылдығына орай Жидебайда "Еуразия құрлығының орталығы" ескерткіш белгісі орнатылды. Ол қазақ ақыны әрі философ мұрасының дүниежүзілік маңызына назар аударту үшін қойылды. Ал негізі құрлықтың ортасы бұл белгіден 150 километр жерде, Шығыс Қазақстан аумағында орналасқан.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абайдың қасында оның інісі Оспан жерленген.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Екі ұлы қазақ – Абай Құнанбаев пен Шәкәрім Құдайбердіұлы жерленген Жидебайдағы мемориалдық кешен.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Бүгінге дейін Абай Құнанбаевтың екі суреті ғана жеткен. Екеуінде де ұлы ойшыл егде жасында жақындарымен бірге түскен. Бұл солардың бірі. Бұнда ол ұлдары Ақылбай және Тұрағұлмен бірге түскен.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Екінші фото 1903 жылы қайғылы оқиғалар кезінде жасалған. "НКВД" комиссарлары ақынның үйін тінтіп, Жидебайдағы Құнанбаевтар үйінде болғандардың бәрін суретке түсіріп алған.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    1869 жылы Абайдың өз ұлы Мағауияға жазған хаты. Хатта отбасылық жағдай жайлы айтылған.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абай талантты ақын ғана болған жоқ. 1885 жылы жазда ол төтенше съезде бас судья болды. Сол кезде қазақ ойшылы құрастырған заңдар жинағы қабылданды. 73 баптан тұратын жинақ патша мен дала заңдары арасындағы ымыралы құжатқа айналды.

  • Абай
    © Sputnik / Жания Уранкаева.

    Абай Семипалатинск қаласында тұратын жер аударылған көптеген орыспен дос болды. Әсіресе, ақын Чернышевскийдің шәкірті – Евгений Михаэлиспен жақсы қарым-қатынаста болды. Олардың достығы Әуезовтың "Абай жолы" романында да суреттелген. Бұл шығармада Михаэлис Михайлов деген кейіпкер боп жазылған.

Кілт сөздер:
фото, Абай Құнанбайұлы, ақын, мәдени мұра
Тақырып:
Абайдың 175 жылдығы (61)
Тақырып бойынша
Абай жазған заң: Ғалымдар "Қарамола жарғысының" түпнұсқасын тапты
Абай өлеңін оқып тұрып, шаш қиған Алматы тұрғыны танымал болып шыға келді
"Қазақтанып барасыңдар деп күлді": Абай тілін меңгерген мәскеулік арулардың әңгімесі
Назарбаевтың кенже қызы Абай атындағы мектепке сый жасады – фото

Түркиядағы көлде тұз қалай өндіріледі таңғажайып суреттер

220
  • Тұз өндіретін Коюнджу зауытының жұмысшысы әйгілі Тұз көлінде тұздың үлкен үйіндісін жинап жатыр. Көлде өндірілген тұз 60-тан астам елге экспортталады. Тұз – көлемі жағынан Түркиядағы екінші үлкен көл.
  • Коюнджу зауытының тұз өндіруге арналған машинасы астық жинайтын комбайнға ұқсайды. Ол көл түбінен тұз қабатын ойып алып, оны жүк көлігіне тиейді.
  • Ежелде Фригия теңізі деп аталған бұл көлде Түркияда тұтынылатын тұздың шамамен үштен екісі өндіріледі, ал өндіріс желісінде бұл өнімнің үш түрі бар.
  • Көл түбінен көтерілген орасан тұз үйіндісі су қоймасында кептіріледі.
  • Бұл жерде тұз Осман империясы кезеңінен бастап өндіріліп келеді, ал қазір Тұз көлі елдегі ең ірі тұз кен орны саналады.
  • Жылдың ыстық мезгілінде көл түбіндегі тұз қабаты 30 сантиметрден асады.
  • Тұз өндіретін Коюнджу зауытының экскаваторы жүк көлігін тұзбен толтырып жатыр.
  • Былтыр көл кенеттен түсін өзгертіп, қызғылт түске боялып, су қоймасын мекендейтін сирек кездесетін қоқиқаз түсіне ұқсады
Ежелгі гректер оны Фригия теңізі деп атаған. Ол ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра нысандарының тізіміне енген. Көлемі жағынан Түркиядағы екінші үлкен  көл – Тұз елдің орта тұсында, Анкарадан 150 шақырым жерде, Анадолының орталығында орналасқан

Көлдің ұзындығы 80 шақырымды алып жатыр, ал ені 50 шақырым, тереңдігі 1-2 метр ғана. Оның ауданы 1665 шаршы шақырымды құрайды. Қыста тұзды қабаттың жоғары жағына су жиналады, судың тереңдігі бірнеше сантиметрден аспайды. Сол себепті бұл жер бір қарағанда таңғажайып үлкен айна іспетті көрінеді.

Су қоймасының мөлшері айтарлықтай өзгеріп тұрады. Ол екі арық пен жерасты бұлағынан нәр алады. Жылдың ыстық мезгілінде судың едәуір бөлігі буланады, ал көл беті көздің жауын аларлықтай ақ тұзды қабықпен көмкеріледі. Ол арнайы комбайндардың көмегімен өндіріледі.

Көлде үш тұзды шахта орналасқан, олар белсенді түрде тұз өндіреді. Осман империясы тұсында бұл көл ішкі тұтыну мөлшеріне толықтай жауап беретін ең үлкен тұз қайнарына айналды. Қазір Түркияда тұтынылатын барлық тұздың шамамен үштен екісі осы жерде өндіріледі.

Ондаған жыл бойы елде тұтынылатын тұздың негізгі жеткізушісі болып саналған айтарлықтай терең емес табиғи су қоймасы 2001 жылы ерекше қорғалатын аймаққа кірді. Өйткені оның жағалаулары мен аралдарында қоқиқаз, ақмаңдайлы қаз және дала қарақұйрығы ұя салады.

220
  • Тұз өндіретін Коюнджу зауытының жұмысшысы әйгілі Тұз көлінде тұздың үлкен үйіндісін жинап жатыр. Көлде өндірілген тұз 60-тан астам елге экспортталады. Тұз – көлемі жағынан Түркиядағы екінші үлкен көл.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Тұз өндіретін Коюнджу зауытының жұмысшысы әйгілі Тұз көлінде тұздың үлкен үйіндісін жинап жатыр. Көлде өндірілген тұз 60-тан астам елге экспортталады. Тұз – көлемі жағынан Түркиядағы екінші үлкен көл.

  • Коюнджу зауытының тұз өндіруге арналған машинасы астық жинайтын комбайнға ұқсайды. Ол көл түбінен тұз қабатын ойып алып, оны жүк көлігіне тиейді.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Коюнджу зауытының тұз өндіруге арналған машинасы астық жинайтын комбайнға ұқсайды. Ол көл түбінен тұз қабатын ойып алып, оны жүк көлігіне тиейді.

  • Ежелде Фригия теңізі деп аталған бұл көлде Түркияда тұтынылатын тұздың шамамен үштен екісі өндіріледі, ал өндіріс желісінде бұл өнімнің үш түрі бар.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Ежелде Фригия теңізі деп аталған бұл көлде Түркияда тұтынылатын тұздың шамамен үштен екісі өндіріледі, ал өндіріс желісінде бұл өнімнің үш түрі бар.

  • Көл түбінен көтерілген орасан тұз үйіндісі су қоймасында кептіріледі.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Көл түбінен көтерілген орасан тұз үйіндісі су қоймасында кептіріледі.

  • Бұл жерде тұз Осман империясы кезеңінен бастап өндіріліп келеді, ал қазір Тұз көлі елдегі ең ірі тұз кен орны саналады.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Бұл жерде тұз Осман империясы кезеңінен бастап өндіріліп келеді, ал қазір Тұз көлі елдегі ең ірі тұз кен орны саналады.

  • Жылдың ыстық мезгілінде көл түбіндегі тұз қабаты 30 сантиметрден асады.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Жылдың ыстық мезгілінде көл түбіндегі тұз қабаты 30 сантиметрден асады.

  • Тұз өндіретін Коюнджу зауытының экскаваторы жүк көлігін тұзбен толтырып жатыр.
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Тұз өндіретін Коюнджу зауытының экскаваторы жүк көлігін тұзбен толтырып жатыр.

  • Былтыр көл кенеттен түсін өзгертіп, қызғылт түске боялып, су қоймасын мекендейтін сирек кездесетін қоқиқаз түсіне ұқсады
    © AFP 2019 / Adem Altan

    Былтыр көл кенеттен түсін өзгертіп, қызғылт түске боялып, су қоймасын мекендейтін сирек кездесетін қоқиқаз түсіне ұқсады

Жұлдызды аспан: жер шарының әр түкпірінен түсірілген 10 таңғажайып сурет

142
  • Тайвань орталығындағы Хэхуань тауының үстіндегі құс жолы.
  • Колумбиядағы Tatacoa шөлінің үстіндегі түнгі жұлдызды аспан.
  • Аризонадағы Петрифиед Форест ұлттық саябағы үстіндегі жұлдызды аспан.
  • Уэльстің солтүстігіндегі Сноудония ұлттық саябағы.
  • Монтанадағы Глейшер ұлттық саябағының үстіндегі құс жолы.
  • Валле-д'Аостадағы обсерватория, Италия.
  • Португалиядағы Алкева фрегезиясының үстіндегі жұлдызды аспан.
  • Испаниядағы Альбаррасин елді мекенінің үстіндегі жұлдызды аспан.
  • Жерорта теңізіндегі Менорка аралының үстіндегі жұлдызды аспан.
  • Ненев шөліндегі Рамон кратерінің үстіндегі құс жолы, Израиль.
Біздің топтамамыздан көктегі жұлдыздарды тамашалауға мүмкіндік беретін ғажайып жерлерді көруге болады. Ендеше Sputnik фототаспасын тамашалаңыздар

Қазан айының ортасы қазақстандықтар үшін жанға жайлы ауа райымен есте қалмақ.

Еліміздің басым бөлігінде жауын-шашын жаумайды, күн ашық болады. Демек, сіз жұлдызды аспан әлеміне үңіліп, оның әсем көрінісіне сүйсіне аласыз.

Күзде түнгі аспан ерекше әдемі болады!

Жылдың бұл мезгілінің қайталанбас құпиясы бар. Ондай кезде адамға өмірдің тылсым сыры туралы философиялық ойлар келеді. Жұлдыздардың таңғажайып әлеміне үңілген жандар кейде өздерін толғандырған сауалдарға жауап іздеуге тырысады.

Түнгі аспанды бақылау сізді, сөзсіз, шабыттандырады, ал қоңыр күз адам жанын тыныштандыратын өзгеше сезім сыйлайды.

Ендеше, жұлдызды аспанның керемет көрінісін бейнелейтін әдемі суреттерді бірге тамашалайық. Оларды әлемнің әр түкпіріндегі шебер фотографтар өз таспасына түсірген.

Жұлдызды аспан әр жерде әртүрлі көрінеді, бірақ ол адамды өз тартымдылығымен баурап, шексіз қиял әлеміне сүңгітеді!

142
Кілт сөздер:
сурет
Кісен

Қарағанды облысында ұйымдасқан қылмыстық топ ұсталды видео

4
Бес адамнан құралған ұйымдасқан қылмыстық топ екі жыл бойы Жезқазған мен Сәтпаевта ойын бизнесінен заңсыз пайда тапқан

НҰР-СҰЛТАН, 26 қазан – Sputnik. Қарағанды облысында заңсыз ойын бизнесін ұйымдастырған қылмыстық топтың жолы кесілді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Қаржы министрлігі қаржы мониторингі комитеті баспасөз қызметінің ақпаратынша, қылмыстық топты Қарағанды облысы экономикалық тергеу департаментінің қызметкерлері ұстаған.

"2018 жылдың қаңтары мен 2020 жылдың мамыры аралығында бес адамнан құралған ұйымдасқан қылмыстық топ Жезқазған мен Сәтпаевта 7 заңсыз ойын нүктесін ұйымдастырған. Алынған табыстың жалпы сомасы 16 миллион теңгеден асады. Жедел шаралар нәтижесінде заңсыз айналымнан 200 данаға жуық Lotomatic ойын терминалы тәркіленді", - деп мәлімдеді ведомстводан.

Бұл факті бойынша қылмыстық іс бекітілген айыптау актісімен сотқа жолданды.

Айта кетсек, Қазақстанда құмар ойындарын өткізуге тек екі өңірдегі арнайы орындарда – Қапшағай қаласы мен Бурабайда рұқсат етілген. Республиканың қалған аумағында ойын терминалдары бар залдар мен казино жұмысына үзілді-кесілді тыйым салынған.

4
Кілт сөздер:
құмар ойын, Қарағанды облысы
Тақырып бойынша
Алматылық 30 миллион теңгемен ұсталды – видео 
Павлодардағы колониядан қашқан сотталушы бір жылдан кейін астанада ұсталды
Республикалық ветеринарлық зертхана қызметінің бастығы ұсталды – видео
Шығыс Қазақстанда халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды