Қар астында қалған қалалар: әлемнің түкпір-түкпірінде түсірілген 10 фото 

385
  • Тегеранда қалың қар жауғаннан кейінгі көшедегі кептеліс, Иран, 1972 жыл.
  • Солтүстік Дакотада ақ түтек бораннан кейін қар басып тұрған ер адам, 1966 жыл.
  • Нью-Йорктегі күшті боранның салдары, 1993 жыл.
  • 1978 жылдың ақпанында Массачусетсте қалың жауған қар салдарынан 128-ші шосседегі кептеліс.
  • Дакотада 1988 жылы болған аласапыран боран 235 адамның өмірін жалмады.
  • Токиода соңғы 13 жылда жауған қалың қар, 2014 жылдың ақпаны.
  • 1967 жылдың қаңтарында Чикагода жауған қалың қар.
  • Канададағы Ғасыр дауылының салдары, 1971 жыл.
  • Нью-Йоркте (Буффало) соққан бораннан кейінгі сәт, 1977 жыл.
  • Қытай жұмысшысы елде болған бораннан кейін қар тазалап жатыр, 2008 жыл.
Көктем жақындап, бәйшешек бүр жаратын мезгіл жақындаған сәтте Қазақстанның кей өңірінде ақпанның ақ түтек бораны қайта басталып кетті. Жалпы, қыс қаһары Қазақстанда ғана сезіліп қойған жоқ. Биыл қысы жанға жайлы бірқатар әлем елінде де қар қалың жауды

Биылғы жылы жауған қардың қалыңдығы бойынша ғаламшардың түрлі елінде рекорд жаңартылып жатыр. Тіпті жылы аймақтарды да ақ ұлпа қар басып қалды.

Мәселен, Солтүстік Америка мен Еуропаның кейбір мемлекетінде қалың қар жауды.

Өткен айда Испанияда ауа райы тосын мінез танытты.

Сол сияқты, Греция мен Түркияда да қар жауды.

АҚШ-тың Техас штаты да қар астында қалды.

Солтүстіктегі көршіміз – Ресейдің бас қаласында жауған қардың қалыңдығы 65 жыл бұрынғы рекордқа жетейін деп қалды. Сочиде жауған қар көлемі айлық нормадан 2,5 есе асып түсті.

Ал Қазақстанда боран мен қалың қар салдарынан тас жолдар жабылды. Тіпті қар сирек жауатын Атырау да ақ көрпеге оранды.

Тарихта әлемнің түрлі елінде жауған қалың қарды біздің суреттерден көре аласыз.

385
  • Тегеранда қалың қар жауғаннан кейінгі көшедегі кептеліс, Иран, 1972 жыл.
    © AP Photo

    Тегеранда қалың қар жауғаннан кейінгі көшедегі кептеліс, Иран, 1972 жыл.

  • Солтүстік Дакотада ақ түтек бораннан кейін қар басып тұрған ер адам, 1966 жыл.

    Солтүстік Дакотада ақ түтек бораннан кейін қар басып тұрған ер адам, 1966 жыл.

  • Нью-Йорктегі күшті боранның салдары, 1993 жыл.
    © AP Photo / Ron Frehm

    Janelle Jarous climbs a mound of packed snow in Larchmont, N.Y. on March 14, 1993 to get at a hard to reach spot on the roof of her car as she digs her car out after a storm that covered the Northeast with snow and ice. Over a foot of snow and heavy winds made the for one of the worst winter storms of the century.

  • 1978 жылдың ақпанында Массачусетсте қалың жауған қар салдарынан 128-ші шосседегі кептеліс.
    © AP Photo

    1978 жылдың ақпанында Массачусетсте қалың жауған қар салдарынан 128-ші шосседегі кептеліс.

  • Дакотада 1988 жылы болған аласапыран боран 235 адамның өмірін жалмады.

    Дакотада 1988 жылы болған аласапыран боран 235 адамның өмірін жалмады.

  • Токиода соңғы 13 жылда жауған қалың қар, 2014 жылдың ақпаны.
    © AP Photo / Shizuo Kambayashi

    Токиода соңғы 13 жылда жауған қалың қар, 2014 жылдың ақпаны.

  • 1967 жылдың қаңтарында Чикагода жауған қалың қар.

    1967 жылдың қаңтарында Чикагода жауған қалың қар.

  • Канададағы Ғасыр дауылының салдары, 1971 жыл.

    Eastern Canadian blizzard of March 1971 (the "storm of the century") in Duvernay, Laval, Quebec.

  • Нью-Йоркте (Буффало) соққан бораннан кейінгі сәт, 1977 жыл.
    © Photo : Public domain

    Нью-Йоркте (Буффало) соққан бораннан кейінгі сәт, 1977 жыл.

  • Қытай жұмысшысы елде болған бораннан кейін қар тазалап жатыр, 2008 жыл.
    © AFP 2019 / Mark Ralston

    Қытай жұмысшысы елде болған бораннан кейін қар тазалап жатыр, 2008 жыл.

Кілт сөздер:
фото, қар

Әйгілі Ниагара сарқырамасы мұзға айналды фото

109
  • Ниагараның сарқыраған суы фантастикалық мұз мүсіндерге айналды.
  • Мұзға айналған Ниагара сарқырамасына туристер үлкен қызығушылық танытып жатыр.
  • Сарқырама биігіндегі айналаны шолу орындарын да мұз басып қалған.
  • Ниагара сарқырамасының етегіндегі су бетінде мұзды құймақтар қалқып жүр
  • Туристер сарқыраманың үстіңгі жағында пайда болған кемпірқосаққа сүйсіне қарап тұр.
  • Катерлердің біріндегі палубада қажетті жабдықтар қалың мұз астында қалып қойған.
  • Әдетте су басып жататын аймақтың қарлы және мұзды қалашыққа айналғанына балалар дән риза.
  • Ниагара сарқырамасының жанындағы ағаштардың бұтасын мұз басып, олар сыңғырлаған дыбыс шығаруда.
  • Адамдар Нью-Йорктегі Ниагара-Фолс қаласындағы сарқырама жанындағы саябақта серуендеп жүр.
  • Сарқыраманың мұзға айналмаған бөлігінде бу көтеріліп, ол мұзды кемпірқосаққа айналды.
Табиғаттың таңғажайып "туындысы" саналатын әйгілі Ниагара сарқырамасы мұз құрсауында қалды. Сирек болатын бұл таңғажайып құбылысты көруге туристер ағылуда

Ақпан айындағы қалыптан тыс төмен температура мен күшті қарлы боран Ниагара сарқырамасын жып-жылтыр айсбергке айналдырды.

Американың кейбір штаттарында ауа температурасы минус 20-30°C-ге дейін, кей жерлерде тіпті минус 40°C-ге дейін төмендеді.

Оқи отырыңыз: Өзбекстанда сарқырама қатып қалды 

Туристер сирек болатын бұл құбылысты көзбен көруге құмартып, Нью-Йоркке қарай ағылуда.

Күн шыққан кезде сарқыраманың етек жағында кемпірқосақ пайда болады.

Соңғы рет Ниагара сарқырамасы 2019 жылы ішінара мұз боп қатса, 1848 жылы толық мұзға айналған болатын. Ол кезде сарқырама тоқтап қалып, жергілікті тұрғындарды әбігерге салды.

109
  • Ниагараның сарқыраған суы фантастикалық мұз мүсіндерге айналды.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Ниагараның сарқыраған суы фантастикалық мұз мүсіндерге айналды.

  • Мұзға айналған Ниагара сарқырамасына туристер үлкен қызығушылық танытып жатыр.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Мұзға айналған Ниагара сарқырамасына туристер үлкен қызығушылық танытып жатыр.

  • Сарқырама биігіндегі айналаны шолу орындарын да мұз басып қалған.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Сарқырама биігіндегі айналаны шолу орындарын да мұз басып қалған.

  • Ниагара сарқырамасының етегіндегі су бетінде мұзды құймақтар қалқып жүр
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Ниагара сарқырамасының етегіндегі су бетінде мұзды "құймақтар" қалқып жүр

  • Туристер сарқыраманың үстіңгі жағында пайда болған кемпірқосаққа сүйсіне қарап тұр.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Туристер сарқыраманың үстіңгі жағында пайда болған кемпірқосаққа сүйсіне қарап тұр.

  • Катерлердің біріндегі палубада қажетті жабдықтар қалың мұз астында қалып қойған.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Катерлердің біріндегі палубада қажетті жабдықтар қалың мұз астында қалып қойған.

  • Әдетте су басып жататын аймақтың қарлы және мұзды қалашыққа айналғанына балалар дән риза.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Әдетте су басып жататын аймақтың қарлы және мұзды қалашыққа айналғанына балалар дән риза.

  • Ниагара сарқырамасының жанындағы ағаштардың бұтасын мұз басып, олар сыңғырлаған дыбыс шығаруда.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Ниагара сарқырамасының жанындағы ағаштардың бұтасын мұз басып, олар сыңғырлаған дыбыс шығаруда.

  • Адамдар Нью-Йорктегі Ниагара-Фолс қаласындағы сарқырама жанындағы саябақта серуендеп жүр.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Адамдар Нью-Йорктегі Ниагара-Фолс қаласындағы сарқырама жанындағы саябақта серуендеп жүр.

  • Сарқыраманың мұзға айналмаған бөлігінде бу көтеріліп, ол мұзды кемпірқосаққа айналды.
    © REUTERS / Lindsay DeDario

    Сарқыраманың мұзға айналмаған бөлігінде бу көтеріліп, ол мұзды кемпірқосаққа айналды.

Өткенге үңілу - өнегелі іс: Нұр-Сұлтан ғимараттарындағы мозаикалар фото

24
  • Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті
  • Степан Кубрин көшесіндегі 23-ші үйдің жанындағы саябақтағы трансформаторлы шағын станцияның бетіндегі кескіндеме
  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Баспа мозаикалық панносы.
  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Баспа мозаикалық панносы.
  • Ескі теміржол вокзалының ғимаратындағы мозаикалық панно.
  • Кенесары мен Бейсекбаев көшелерінің қиылысында орналасқан №16 мектептің қасбетіндегі мозикалық панно.
  • Бараев көшесіндегі тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы сграффито.
  • Казахсельмаш зауытының ғимаратындағы мозикалық панно.
  • №32 мектеп-гимназиясы
  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Ғарыш мозаикалық панносы.
  • Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті.
  • Кеңес кезіндегі қасбет
  • Абылай хан даңғылындағы тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы мозаика.
  • мозаика фрагменті
  •  Нұр-Сұлтандағы Ресейдің ғылым мен мәдениет орталығы ғимаратының витражы
  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің кіреберіс беті.
  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.
  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.
Қазақстан астанасында онға жуық кеңестік мозаика сақталған. Сондай-ақ, бас қалада құйылмалы витраж, кескіндеме және рельеф техникасында әзірленген кеңестік монументалды өнердің он шақты үлгісі бар

Кеңестік Целиноград кезіндегі көптеген қызықты монументалды жұмыстардың көзі жойылған. Бұл жөнінде Sputnik Қазақстанға "Fading.TSE: Астана ретроспективасы" жобасының жетекшісі Теміртас Ысқақов әңгімелеп берді.

"Целиноград электр-құрылыс желісі" ғимаратындағы, музыкалық мектептегі пошта үйіндегі мозаикалар Михаил Антонюктікі. Соңғы жұмысты ол Василий Товтинмен бірге әзірлеген. Сол сияқты қалалық алаң мен "Жастар" сарайының жанындағы смальтадан жасалған мозаика мен рельефті фонтандарды Юрий Александров салған. 2000 жылы бұзылған Салтанат сарайының интерьеріндегі ағаш мозаикалар Василий Товтинның маркетриі", - деді Ысқақов.

Салтанат сарайы Республика–Иманов көшелерінің қиылысында орналасқан болатын. Маманның айтуынша, ол өнер синтезінің айқын үлгісі еді.

Целиноградский Дворец торжественных обрядов. 1982 год
© Photo : предоставлено Темиртасом Искаковым
Целиноград салтанатты рәсімдер сарайы, 1982 жыл

"Қала тұрғындары бой көтергеніне небәрі 18 жыл болған ғимаратты бұзудың не қажеттілігі болғанын әлі де түсінбейді. Енді қиратқан сарайдың орнына сауда ойын-сауық сарайын салып біте алмай жатқандарына 20 жылдан асты", - деді Ысқақов.

Тек бір мозаика ғана заңмен қорғалады

Ысқақовтың айтуынша, елорадада жұрт назарына ие және үлкен қызығушылық тудыратын онға жуық кеңестік мозаика бар. Сол сияқты тек сәндік мақсатта қолданылатын бірнеше мозаика сақтаулы.

"Өкінішке қарай, мозаикаларды сақтап қалумен мақсатты түрде қалада ешкім айналыспайды, бұл бекер. Себебі, олар тарихи-мәдени, технологиялық, білім мен көркем өнер көзқарасынан да, ұжымдық құрмет нысаны ретінде де өте бағалы артефактар бола алады. Заңмен қорғалатын, ресми түрде ескерткіштер қатарына жатқызылған, яғни, жергілікті маңызда тарихи және мәдени ескерткіштердің мемлекеттік тізіміне кіретін жалғыз мозаика бар. Ол – Бейбітшілік даңғылындағы "Өркен" бизнес-ортлығының қасбетіндегі екі мозаикалық панно", - деп атап өтті Ысқақов.

Оның айтуынша, басқа мозаикалар бүлініп жатыр. Себебі, оларға күтім жасалып жатқан жоқ.

"Оларға демонтаж жүргізуге, сырлап тастауға немесе қаптауға болады. Яғни, барлық мозаикалық панно мен басқа да монументалды жұмыстардың тағдыры ғимарат иесінің қолында тұр", - деді Ысқақов.

"Баспа үйіндегі" мозаика сыры

"Баспа" мозаикалық панносы бұрынғы полиграфиялық комбинат ғимаратының қасбетінде орналасқан. Авторлары – целиноградтық суретшілер Михаил Антонюк пен Василий Товтин. Олар ашық тұрған кітап бетінен кеңестік басылым атаулары жазылған парақтар ұшып жатқанын және оның жанында тұрған ұл мен қызды бейнелеген. Композициялық орталықтың оң және сол жағында ақындар мен жазушылардың бейнесі кескінделген.

Ысқақов бұл мозаиканың жұмбағын шешіп, қандай тұлғалар бейнеленгенін ішінара анықтау мүмкін болғанын айтты.

"Туындының авторы Михаил Антонюктің әріптестері және отбасымен сұқбаттасудың арқасында "Баспа" панносында тек танымал ақын-жазушылар ғана емес, мысалы, Кеңес Одағының батыры Мәншүк Мәметова, Тұмар патшайым, сондай-ақ, суретшілер өз әріптестері – архитектор Ерғали Нұрмағамбетов пен суретші Алексей Порунинді де бейнелегенін білдік. Қазір қайсысы кім екенін айту мүмкін емес шығар. Себебі, бүгінде панно авторлары арамызда жоқ", - деді Ысқақов.

Мозаичное панно Печать на фасаде здания бывшего полиграфического комбината (Бейбiтшiлiк 25)
© Sputnik / Абзал Калиев
Бұрынғы полиграфиялық комбинат ғимаратының қасбетіндегі "Баспа" мозаикалық панносы

Ол көрермен өзі қалаған адамның бейнесін көре алуы да бұл мозаикаға ерекшелік беретінін айтты.

"Оған ұзақ қарап тұрып, әркез жаңа бейнені көруге болады. Яғни, панноны бір көрген адам келесі жолы тіпті басқа адамды көз алдына елестетуі мүмкін. Менің ойымша, суретші дарынының нағыз сән-салтанаты да осында", - деді Ысқақов.

Ол "Fading.TSE: Астана ретроспективасы" жобасы жұмыстарды зерттеу кезінде Суретшілер одағы көрмелерінің каталогына, авторлардың өмірбаянына, архитектура анықтамалығына және өлкетану монографияларына сүйенетінін айтты.

"Егер, автордың кім екенін білсек, оның әріптестерімен, шәкірттерімен кеңесеміз. Қандай да бір өнер туындысы туралы қала тұрғындарының естеліктері де маңызды ақпаратқа толы. Мысалы, "Жастар" сарайының қабырғасында бейнеленген адамдардың арасында целиноградтық Жастар сарайының құрылысшылары да бар екен. Сол сияқты, №14 мектеп-гимназияның мозаикасында да автор мектеп мұғалімдері мен оқушыларын кейіпкер етіп таңдаған", - деді Ысқақов.

Мозаикалық панноны сақтауды маңызы неде

Walking Almaty және Monumental Kazakhstanжобаларының авторы және зерттеуші Дэннис Кин мозаикалық панноның өнегелік және тәрбиелік құндылығы бар екенін айтты. Ол көп жылдан бері Қазақстанның монументалды өнерін зерттеумен айналысады.

Мозаичное панно во дворе Жастар
© Photo : предоставлено Темиртасом Искаковым
"Жастар" сарайындағы мозаикалық панно

"Қазақстандағы монументалды өнердің басым бөлігінде идеологиялық астар болғанын түсіну керек. Яғни, коммунистік партия, Кеңес Одағы және тағы басқалардың бейнесі. Олар әдетте жалпы гуманистік тақырыптарға арналды: білім беру, денсаулық сақтау, бос уақытты өткізу, мәдениетті сақтау және тағы басқа. Бұл бағытта олар бүгінгі күні де өзекті. Екіншіден, туындылардың материалдық құндылығы бар. Себебі, оларды смальт сияқты сапалы және қымбат материалдарды қолдану арқылы талантты шеберлер дайындаған", - деді Дэннис Кин.

Ол барлық жұмыстар бірдей материалдық жағынан құнды емес екенін және көрермен үшін тартымды бола бермейтінін ескертті. Сондай-ақ, Киннің айтуынша, туындылардың өткен дәуірді еске салатын естелік нысаны ретінде де тарихи маңызы бар.

24
  • Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Елордада онға жуық кеңестік мозаика сақталған. Суретте: Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті.

  • Степан Кубрин көшесіндегі 23-ші үйдің жанындағы саябақтағы трансформаторлы шағын станцияның бетіндегі кескіндеме
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Қаладағы мозаикалар – өткенге құрмет белгісі. Суретте: Степан Кубрин көшесіндегі 23-ші үйдің жанындағы саябақтағы трансформаторлы шағын станцияның бетіндегі кескіндеме.

  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Баспа мозаикалық панносы.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Мозаикалық панно – түрлі-түсті қиындылардан құралған сәндік элемент, шынайы картина. Суретте: бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы "Баспа" мозаикалық панносы.

  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Баспа мозаикалық панносы.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Мозаикалық панно - тарихи-мәдени, технологиялық, білім мен көркем өнер көзқарасынан алғанда да, ұжымдық құрмет нысаны ретінде де өте бағалы артефактар. Суретте: мозаикалық композицияның бөлігі.

  • Ескі теміржол вокзалының ғимаратындағы мозаикалық панно.
    © Photo : предоставлено Темиртасом Искаковым

    Ескі теміржол вокзалының ғимаратындағы мозаикалық панно.

  • Кенесары мен Бейсекбаев көшелерінің қиылысында орналасқан №16 мектептің қасбетіндегі мозикалық панно.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Кенесары мен Бейсекбаев көшелерінің қиылысында орналасқан №16 мектептің қасбетіндегі мозикалық панно.

  • Бараев көшесіндегі тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы сграффито.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Бараев көшесіндегі тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы сграффито.

  • Казахсельмаш зауытының ғимаратындағы мозикалық панно.
    © Photo : предоставлено Темиртасом Искаковым

    "Казахсельмаш" зауытының ғимаратындағы мозикалық панно.

  • №32 мектеп-гимназиясы
    © Sputnik / Абзал Калиев

    №32 мектеп-гимназияның кеңес дәуіріндегі композициямен әсемделген қасбеті, Абылай хан даңғылы, 25. Ғимарат 1988 жылы салынған.

  • Бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы Ғарыш мозаикалық панносы.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы бұрынғы полиграфиялық комбинаттың ғимаратындағы "Ғарыш" мозаикалық панносы.

  • Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Бейбітшілік даңғылындағы "Өркен" бизнес-орталығы қасбетіндегі екі мозаикалық панно - заңмен қорғалатын және ресми түрде ескерткіштер қатарына жатқызылған жалғыз мозаика. Суретте: Бейбітшілік, 25 мекенжайындағы ғимараттың қасбетіндегі мозаика фрагменті.

  • Кеңес кезіндегі қасбет
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Елордадағы "Самал" ықшамауданындағы үй.

  • Абылай хан даңғылындағы тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы мозаика.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Күтім жасалмағандықтан басқа мозаикалар бүлініп жатыр. Суретте: Абылай хан даңғылындағы тұрғын үйдің бүйір жақ қабырғасындағы мозаика.

  • мозаика фрагменті
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Қаладағы барлық мозаикалық панно мен басқа да монументалды жұмыстардың тағдыры ғимарат иесінің қолында тұр. Суретте: мозаика фрагменті.

  •  Нұр-Сұлтандағы Ресейдің ғылым мен мәдениет орталығы ғимаратының витражы
    © Sputnik / Владислав Воднев

    Бас қалада құйылмалы витраж, кескіндеме және рельеф техникасында әзірленген кеңестік монументалды өнердің он шақты қызықты үлгісі бар. Суретте: Нұр-Сұлтандағы Ресейдің ғылым мен мәдениет орталығы ғимаратының витражы.

  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің кіреберіс беті.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Нұр-Сұлтандағы "Турист" қонақ үйінің кіреберіс беті.

  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Нұр-Сұлтандағы "Турист" қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.

  • Нұр-Сұлтандағы Турист қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.
    © Sputnik / Абзал Калиев

    Нұр-Сұлтандағы "Турист" қонақ үйінің қасбетіндегі витражды панно элементі.

Кілт сөздер:
фото
Архивтегі фото

АҚШ пен Сауд Арабиясының қарым-қатынасы шиеленісті ме?

0
Серіктестік екі тараптың да стратегиялық мүдделеріне сәйкес келеді. Алайда демократия мен адам құқықтары мәселесінде қос мемлекеттің жолы қақ айырылады

НҰР-СҰЛТАН, 2 наурыз – Sputnik. Сауд Арабиясы мен АҚШ қарым-қатынасы күрделі кезеңнің алдында тұр. АҚШ-тың Ұлттық барлау қызметі 2018 жылы журналист Джамал Хашукджиді өлтіру туралы баяндаманы жариялағаннан кейін Ақ үй жаңа стратегия жариялады: америкалықтар Йемендегі соғысты тоқтатып, адам құқықтарын сақтауды талап етті, деп жазды РИА Новости.  

Мемлекеттік департамент басшысы Энтони Блинкен 76 саударабиялық азаматқа визалық шектеу енгізу туралы мәлімдеді. Блинкеннің ақпаратына сәйкес, бұл азаматтардың диссиденттерді қорқытып-үркітуге және Хашукджи өліміне қатысы бар көрінеді. Дербес санкциялар Жалпы барлау қызметінің басшысы Ахмад әл Асириге де қатысты болмақ. Барлау баяндамасында Сауд Арабиясы билігін өткір сынға алған The Washington Post газетінің авторын қинап өлтіруге мұрагер ханзада Мұхаммед бен Салманның да қатысы бар екені айтылған. Ханзаданың мақұлдауынан кейін журналисті ұрлап әкетіп, оны мүшелеп өлтірген. СІМ бұл айыптауды толығымен жоққа шығарды. Әйтсе де, ханзадаға қатысты жеке шектеулер енгізілген жоқ. Бірақ жаңа президент Джо Байден Эр-Риядты қатаң жазалайтынын мәлімдеген болатын.

"Бір адаммен емес, бүкіл мемлекетпен арадағы қарым-қатынас әлдеқайда маңызды. Біз корольдікті қорғауға тырысамыз", - деген Блинкен Эр-Рияд әрекеттері АҚШ мақсаттары мен құндылықтарына сәйкес келуі маңызды екенін атап өтті.

Корольдіктің қорғанысын қамтамасыз еткені үшін америкалықтарға мұнайға қолжетімділік беру аталған екі мемлекеттің қарым-қатынасының негізі десе де болады. Оның үстіне Сауд Арабиясы Америка қару-жарағына ең ірі тапсырыс беруші. Серіктестік екі тараптың да стратегиялық мүдделеріне сәйкес келеді. Алайда демократия мен адам құқықтары мәселесінде қос мемлекеттің жолы қақ айырылады.

Корольдің жеке кеңесшісі Салман атап өткендей, Барак Обама президент болған соңғы жылдарда пікірлер қайшылығы туындады. Бұл көбіне Сауд Арабиясының басты қарсыласы – Иранға деген АҚШ-тың қарым-қатынасында байқалды. Екі елдің барлау қызметі қауіпсіздік саласында сәтті әріптестік орнатқанымен, арабтардың монархияны сынаушылармен күресу әдістері АҚШ-тың көңілінен шықпады. Оған Йемендегі проблемалар қосылды. Ақ үй Америка қару-жарағы қолданылған соғыс әрекеттерінің құрбандарына алаңдады.

Ақ үйге Дональд Трамп келгеннен кейін қарым-қатынас біршама жақсарды. Трамп президент қызметіне кіріскенге дейін корольдікті аса жақтырмағанымен, ол өзінің ең бірінші іссапарын дәл осы Эр-Риядтан бастады. Хашукджи өлімі туралы баяндама алдыңғы президент кезінде әзірленген. Бірақ құжат сол уақытта жарияланбады.

"Трамп Вашингтон міндеттерін азайту үшін одақтастарға инвестиция салды. Оның серіктестері, соның ішінде Сауд Арабиясы бұрынғыдан да көп қару-жарақ сатып алып, аймақтағы жағдайда өз бақылауына алуы керек болды. Есесіне АҚШ әәскери-саяси қолдау көрсетіп, одақтастары үшін маңызды бастамаларды мақұлдап отырды", - дейді Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты Халықаралық зерттеулер институты Перспективалы америкалық зерттеулер орталығының директоры Максим Сучков.

Жаңа президент сайлануымен қатар бұл бағдар өзгереді деп болжанған және алғашқы қадамдар жасалып қойды. Байден Йемендегі шабуылдау операцияларын қолдау тоқтатылатынын хабарлады. Оның ішінде қару-жарақ экспорты да бар. Бұл өткен жылдың желтоқсанында мақұлданған 290 миллион долларға дәлдігі жоғары үш мың GBU-39 бомбасы мен сомасы 478 миллион долларды құрайтын жеті мың Paveway IV бомбасын жеткізуге қатысты болып отыр. Вашингтон Йемендегі қақтығысты дипломатиялық жолмен шешетінін мәлімдеді. Оның үстіне ақпан айынан бастап хуситтерді террористік топтар тізімінен алып тастады.

Бірақ сарапшылар екі елдің қарым-қатынасы түбегейлі өзгереді деп күту орынсыз деп санайды. Яғни, стартегиялық жоспар сол күйінде қалады.

"Америкалықтар сонау Обама кезінен бері өз энергетикасы мәселесінде едәуір өсіп, мұнай өндірісінде әлемдегі жетекші орынға ие болды да, Сауд Арабиясына деген қажеттілік азайды. Аймақішілік динамикада көп мәселе ирандық ядро келісіміне тәуелді болып тұр. Эр-Рияд – Тегеранмен қарым-қатынастағы АҚШ-тың басты серіктестерінің бірі. Егер Сауд Арабиясына тым қатты қаталдық танытса, бұл Иран үшін тиімді болады. Хашукджиді өлтіргендерді жазалау үшін АҚШ бұл әрекетке бара қоймайды", - деп санайды Ресейдің халықаралық істер жөніндегі кеңесінің таяушығыстық жобалар менеджері Руслан Мамедов.

Таяу Шығыс жөніндегі маман Алексей Хлебников соңғы он жылда аймақта бірнеше жаңалық болғанын еске салды.

"Тунис пен Египеттегі көтеріліс, Мысырда төңкеріс болды және соның салдарынан америкалықтардың Каирге әскери көмегі тоқтатылды. Иранмен келісім тағы бар. Осының барлығы корольдіктерді, соның ішінде Сауд Арабиясын, дипломатиялық байланысты әртараптандыруға және Ресей мен Қытай сияқты басқа да ірі державалармен қарым-қатынасты нығайтуға итермеледі", - дейді саясаттанушы.

Мәскеу де Эр-Риядқа қару-жарақ сатады. Алғашқы партияларды жеткізу 2019 жылы басталды. Содан кейін корольдік Ресеймен ауыр отшашар жүйелері, танкке қарсы кешендер, гранатометтер мен автоматтар сатып алу туралы меморандумға қол қойды. 2021 жылдың басында саудтықтар орыстың С-400 зениттік-зымыран кешендері мен Су-35 жойғыштарын сатып алуы ықтимал екені хабарланды.

"Мәскеу мен Эр-Рияд қарым-қатынасында ОПЕК+ мәмілелерінің де маңызы зор. Бұл екі тараптың да табыс көзін арттыруына септігіни тигізді", - дейді Руслан Мамедов.

Оның айтуынша, Эр-Риядтың Вашингтоннан теріс айналып, оған көптеген проблема туындату мүмкіндігі бар. Бірақ бұл екі мемлекеттің бір-бірі үшін маңызы жоғары.

"Сауд Арабиясы АҚШ-пен қарым-қатынас Ақ үйде қай президент отырғанына байланысты өзгермейді. Себебі екі елдің байланысы бірнеше онжылдық бұрын қалыптасқан. Оны онша-мұнша дүрбелеңдер бұза алмайды", - деп санайды сарапшы.

Онжылдықтарға созылған серіктестік көп салада нәтиже берді. Мысалы, Сауд Арабиясы элитасының басым бөлігі АҚШ-та білім алған, саудтық риал долларға жіпсіз байланып тұр, ал қару-жарақ пен әскери дайындық негізінен америкалықтар тарапынан орындалып жатыр. Мұны өзгерту үшін көп жыл қажет. Сондықтан сыртқы саяси байланыстарды әртараптандыру көпполярлы жаңа әлемнің талаптарына жауап беретін тактикалық қадам.

0