Городище Сарайчик

Көне Сарайшық қалашығында археологиялық қазба жұмыстары қайта жанданады

764
(Жаңартылды 12:13 31.03.2017)
Сарайшық қалашығын су шайып кетпеу үшін қазір Жайық өзенінің жағалауын бекіту жұмыстары жүргізіліп жатыр

АСТАНА, 31 наурыз – Sputnik, Айымгүл Әбіл. Жайық өзенінің оң жағасында Атырау қаласынан 55 шақырым жерде орналасқан Сарайшық қалашығын сақтап қалу қазір өте маңызды мәселе. Қалашық мүлдем қараусыз қалмаса да, оның бүгінгі жағдайы көңіл қуантарлық емес. Тарихшылардың осы жағдайға қатысты дабыл қаққанына көп жыл болған еді, ақыры сең орнынан қозғалды. Көне шаһар орналасқан жағалауды бекіту жұмыстары аяқталған соң археологиялық зерттеулер қайта жанданады. Археологиялық қазбалармен қатар ғылыми-реставрациялық және консервациялау жұмыстарын қолға алу жоспарланып отыр. Көне қалашықты сақтап қалу бойынша осы маңызды мәселелер Астанада келесі аптада өтетін "Сарайшық: ұлы қала тарихы" халықаралық ғылыми конференциясында талқыланбақ. 

министр культуры и спорта Арыстанбек Мухамедиулы в городе Сарайшык
© Photo : ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің баспасөз қызметі

Тарихи ескерткіштің құжатына сәйкес, көне Сарайшық қалашығының аумағы 100 гектарға жетеді, алайда Жайық өзені шайып, оның аумағы жылдан-жылға азайып келеді. Қазіргі таңда қалашықтың басым бөлігі бұзылған.  

"Жыл сайын су бес, он метр жерді шайып отырды. Ал 1996 жылы су тасып, отыз метрге дейін жайылды. Жыл сайын су шайып, қаланың мәдени қабаттары кетіп жатты. Атырау облысына Иманғали Тасмағамбетов әкім болып келгенде, қалашықты сақтап қалу бойынша біршама жұмыс қолға алынды. Бірақ кейін бәрі тоқтап қалды. Енді қазір облыс басшысы Нұрлан Ноғаевтың жетекшілігімен бұл жұмыс алға ілгерілеп жатыр. 1,5 млрд теңгеден астам қаражат бөлінді. Көне қаланың іргесін қымтап, судың шаюын тоқтату керек. Осы жұмыстар қазіргі уақытта жүргізіліп жатыр", — деп әңгімеледі белгілі ғалым-археолог Зейнолла Самашев. 

Ғалымның айтуынша, бұл көне шаһардың біздің тарихымызға тікелей қатысы бар, Сарайшық Қасым ханның кезінде қазақ хандығының астанасы болған. Сондықтан қазақ даласындағы ең көне тарихи ескерткіштерің бірі Сарайшықты сақтап қалу бүгінгі ұрпақтың міндеті һәм парызы. Сақтай алмасақ, бұл тарихқа жасалған үлкен қиянат болмақ. 

"Сарайшық қалашығы он үшінші ғасырдың екінші жартысында салынған деген бір дерек бар. Алтын орданың шығыстағы жерлерін басқару, шығыстағы елдермен сауда, саяси қарым-қатынастарды реттеу үшін тұрғызылған қала болатын. Енді біреулер он төртінші ғасырда салынған деп айтып жүр. Қалай болғанда да Сарайшық Алтын орда дәуірінің Жошы ұлысының үлкен қалаларының бірі болған. Қалада салтанатты сәулетті сарайлар, керуен-сарайлар, моншалар, мешіт-медреселер және басқа да ғаламат ғимараттар салынған.  Кейін ноғай ордасы құрылып, соның астансы болады. Содан соң қазақ хандығы құрылғанда біраз уақыт қазақтың да астанасы болған. Бұрындық хан, әсіресе Қасым ханның тұсында үлкен қалаға айналады. Сондықтан біздің тарихымызға тікелей байланысы бар қала. Біздің мемлекеттілігімізге байланысты деректер беретін ескерткіш. Сол себепті біз оны қазақтың алғашқы астаналарының бірі, біздің тарихымызға тікелей байланысты қала деп есептеп, құрып кетуден сақтауымыз керек. Егер қаланы сақтай алмасақ, тарихымыздың бір парағын жоямыз деген сөз", — дейді Зейнолла Самашев. 

Тарихшының айтуынша, алтынордалық қала Сарайшықтың тарихында ашылмаған дүниелер әлі де көп. 

"Ресей империясы Сарайшықтың тұрған жерінде әскери бекініс салған. Кезінде Махамбет пен Исатайдың көтерілісі кезінде Исатай Тайманов біраз уақыт Сарайшықтың түрмесінде отырған деген деректер де бар. Ал енді он алтыншы ғасырдың сексенінші жылдары Ресейдің теңіз қарақшылары Еділ арқылы Каспийге түсіп, одан қайтадан Жайыққа көтеріліп, Сарайшықты қиратып, бүлдіріп кеткені белгілі. Кейін осы өңір Астрахан генерал-губернаторлығына бағынған кезде генерал-губернатор жауынгерлерді алып келіп, Сарайшықты қазып, заттардың бәрін түк қалдырмай алып кеткен деген дерек бар. Ермактың бір адамдары ноғай мемлекетінің астанасы болып тұрғын кезде шабуыл жасап, қатты қиратып, хандардың зираттарының бәрін бүлдіріп, сүйектерін лақтырып тастаған деген тарихи деректер көп. Қазақ хандығының алғашқы кезеңінде астана болды дедік кой, бір деректер бойынша Қасым ханның денесі осы жерде жерленген. Он алтыншы ғасырда бүлдіріп кеткен Қасым ханның қабірі болуы мүмкін. Содан кейін ноғай мемлекетінің астанасы болып тұрғанда бүкіл билеушілері, мырзалары, бектері осы жерде жерленген", — дейді тарихшы. 

Қираған Сарайшық қалашығының орнында ауқымды археологиялық қазба жұмыстары 1937 жылы жүргізілген. Ал 1950 жылы Қазақ археологиясының атасы Әлкей Марғұлан көне шаһарды зерттеп, құнды деректер қалдырады. 1989 жылы Алтын орда дәуірінде салынған қалашықта қазба жұмыстары қайта жанданып, арасындағы үзілістермен 2009 жылға дейін Зейнолла Самашевтің жетекшілігімен жүргізіледі. Кейін бұл жұмыстар тоқтап қалады. Археолог-ғалымның айтуынша, енді зерттеуді қайта жалғастыруға мүмкіндік туып отыр. Қазба жұмыстармен қатар ғылыми-реставрациялық және консервациялау қатар жүргізілмек. 

"Орта жолда тоқтап келмей, басталған үлкен істі соңына дейін жеткізу қажет. Қаланы тек бекітіп қана қоймай, археологияық қазба жұмыстары арқылы бүлініп, шашылып, топырақ басып қалған ғимараттардың бәрін ашып, археологтармен бірге реставраторлар бірге жұмыс істеп, консервациялық жұмыстарды қатар бастаса деген ой бар. Соған Мәдениет министрлігі қаражат бөлгелі отыр. Сонымен бірге үлкен халықаралық экспедиция ұйымдастырғалы жатырмыз. Әр түрлі салада жұмыс істейтін мамандарды — тарихшылар, антрополог, генетик ғалымдар, нумизматтарды жұмылдырып, зерттеу жүргіземіз бе деген жоспарымыз бар. Шетелдік мамандармен келісіп жатырмыз. Ақша бөлінгесін, мамыр айының соңына қарай жұмысқа кірісіп кетуге болады, біз дайынбыз", — деп бөлісті алдағы жоспармен ғалым. 

Оның айтуынша, ортағасырлық шаһарды сақтап қалу бойынша маңызды мәселелер Астанада үшінші сәуірде өтетін "Сарайшық: ұлы қала тарихы" халықаралық ғылыми конференциясында талқыланбақ. 40-тан аса отандық және шетел ғалымдары ғылыми зерттеулердің қорытындысын сөз етіп, тарихи орынды халық игілігіне пайдалану, қалашықтың туристік инфрақұрылымын дамыту, оны ашық аспан астындағы музейге айналдыру бойынша өй бөліседі. 

 

 

764
түнгі қала

Желідегі видео қызу талқыланды: полиция алматылықты анықтады

94
Жас жігіт тізгіндеген көліктің жоғары жылдамдықпен келе жатқан видеосы әлеуметтік желіде тараған болатын

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде - Sputnik. Әлеуметтік желі қолданушылары полициядан Алматы көшелерімен жоғары жылдамдықта жүйіткіп, тұрғындарға қауіп төндірген жүргізушіге қатысты шара қолдануды сұрады.

Жас жігіт тізгіндеген көліктің жоғары жылдамдықпен келе жатқан видеосы әлеуметтік желіде тараған болатын. Желі қолданушыларын жол ережесін өрескел бүлдірушінің әрекеті бей-жай қалдырмады. Олар желіде Алматы қалалық полиция департаментінің басшысы Рустам Абдрахмановтың аккаунтын белгілей бастаған.

Департамент басшысы видеоны назарсыз қалдырмады. Полиция тексеру жүргізіп, көлік иесін анықтады. Hyundai Creta маркалы көліктің тізгінінде 19 жастағы азамат болған. Оған қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің жеті бабы бойынша хаттама толтырылды.

"Кадрларда көлік иесінің жоғары жылдамдықпен келе жатқаны және жолда апатты жағдай туындатқаны анық көрініп тұр", - деп атап өтті департамент басшысы. 

Ол көлік иелерін жолда абай болуға шақырды.

Оқи отырыңыз: Ақтөбе облысында өзбектер мінген көлік бірнеше рет аударылды

94
Кілт сөздер:
жазалау, көлік, Алматы
Тақырып бойынша
Ақтауда жол апаты адам өмірін қиды: көлік ішінде түсірілген видео жарияланды
Әйел көз жұмып, баласы ауруханада жатыр: Алматыда жантүршігерлік жол апаты болды
Нұр-Сұлтанда TikTok-қа түспек болған жас жігіттерді полиция ұстап әкетті – видео
Көлік қаққан зейнеткер бірнеше метрге ұшып түсті – видеоның мән-жайы анықталды
Пожилой человек держит держит маску в руке

Бас санитар дәрігердің жаңа қаулысы жарияланды

3815
(Жаңартылды 19:36 29.07.2021)
Құжат 35 беттен тұрады. Ол коронавирус инфекциясы төтенше жағдайда таралып, өлім көрсеткіші жоғары болған кезде қазақстандықтарға арналған ережелерді қамтыған

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде - Sputnik. Қазақстанның бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы жариялады. Толық мәтінімен мына жерден танысуға болады.

Ерекше қаулыға бірқатар өзгерту енгізілген. Бизнес, қарапайым халық пен шенеуніктерге арналған ережелер 35 бетті қамтиды.

2 тамыздан бастап енгізілетін шектеулер

  1. Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Атырау және Қарағанды қалаларында:
    орталық мемлекеттік органдарды, әкімдіктерді, құқық қорғау органдарын, денсаулық сақтау ұйымдарын, БАҚ-ты, азық-түлік дүкендерін, дәріханаларды және тіршілікті қамтамасыз ету ұйымдарын, сондай-ақ осы тармақтың 4) тармақшасында көрсетілген ұйымдарды қоспағанда, меншік нысандарына қарамастан, Ashyq-қа қатыспайтын барлық кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметі тоқтата тұрсын;
  2. ойын-сауық, спорттық және басқа да бұқаралық іс-шараларды, сондай-ақ отбасылық, естелік іс-шараларды өткізуге тыйым салынсын;
  3. мемлекеттік органдардың (ұйымдардың), кеңселердің, ұлттық компаниялардың және өзге де ұйымдардың қызметкерлерінің (вакцинацияланған және соңғы 3 ай ішінде ауырып сауыққан адамдарды қоспағанда)  80%-ы үшін қашықтықтан жұмыс істеу нысаны сақталсын;
  4.  "Ashyq" жобасынан тыс:
  • құрылыс жұмысын жүргізуге;
  • өнеркәсіптік кәсіпорындар қызметіне;
  • жанаспайтын қызмет көрсетуге (автожуу, автомобильдерді, тұрмыстық техниканы, сағаттарды, телефондарды, компьютерлерді, аяқ киімді жөндеу, тігін ательесі, кір жуу орындары, химиялық тазалау, кілт  жасау, тұрмыстық үй қағидаты бойынша қызмет көрсету және т.б.), гүл дүкендерінің, фотосалондардың қызметіне;
  • туристік компаниялардың, бизнес орталықтардың, қызметтің жекелеген түрлерінің қызметіне (сақтандыру компаниялары, адвокат, нотариус, бухгалтер және консалтинг қызметтері, жылжымайтын мүлік жөніндегі агенттіктер, жарнама агенттіктері, сот орындаушылары, айырбастау пункттері, ломбардтар, банктер, "Қазпошта" АҚ бөлімшелері және т.б.);
  • қоғамдық тамақтану объектілерінің тек алып шығуға және жеткізуге арналған қызметіне рұқсат етілсін, делінген құжатта.

Қаулыға сәйкес, "қоңыр қызыл" аймақ түсінігі енгізіліп отыр. Оған ауруханаларда төсек-орын толуы 70 проценттен асатын (100 мың тұрғынға шаққанда 200-ден жоғары) өңір кіретін болады.

3815
Тақырып бойынша
Министр төсек-орын тапшылығы туралы: өлімнің күрт өсуіне әкелуі мүмкін
Цой: коронавируспен ауырғандардың 99,9%-і – вакцина салдырмағандар
Цой карантинді бұзғандардың тізімін жариялауға не түрткі болғанын айтты
Коронавирустың төртінші кезеңі: Бекшин не дейді
Коронавирусқа қарсы екі түрлі вакцина салдыруға бола ма
тауарлы поезд

Қазақстан, Ресей және Өзбекстан агроөнім тасымалдайтын "жасыл дәліз" құрады

0
Агроэкспресс пойыздар кешікпей, жылдам жүруі керек. Бұл тез бұзылатын өнімдерді жеткізу үшін аса маңызды

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде — Sputnik. Қазақстан мен Ресей агроөнімдерді тасымалдауға арналған "жасыл дәліз" құру жайын талқылап жатыр.

"Ресей – Өзбекстан" агрологистикалық дәлізі үшжақты болуы керек. Себебі тауарлардың жүк ағыны Қазақстан аумағы арқылы өтіп жатыр", - деді "Ресей экспорт орталығы" АҚ бас директоры Вероника Никишина.

Ол бұл туралы сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаевпен кездесу кезінде мәлімдеді, деп хабарлады министрлік.

"Пойыздар кешігусіз, жылдам жүруі үшін бақылаушы органдардың жұмысын үйлестіру керек болады. Себебі бұл жылдам бұзылатын тауарларды жеткізу үшін аса маңызды. Осылайша біз үш елдің бизнесіне бәсекелестік артықшылық ұсынып, мемлекеттер арасындағы тауар айналымын айтарлықтай ұлғайта аламыз", – деді Вероника Никишина.

Өз кезегінде қазақстандық вице-министр екі ел де оңтүстіктен тауар жеткізуді толыққанды қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргізіп жатқанын айтты.

"Бізге осы жұмысты үйлестіріп, біріздендіру керек. Оның ішінде Ресейден Ауғанстанға дейінгі дәліз бойынша тиімді транзиттік тарифтер қалыптастыру мәселесі де бар", - деді Қайрат Төребаев.

Тараптар Орталық Азия – Қазақстан – Ресей тауарлар ағыны мен Еуразиялық тауар өткізуші жүйе қалыптастырудағы екі ел ынтымақтастығының келешегін талқылады.

Сонымен қатар "Қорғас" және "Орталық Азия" сауда-экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық шекара маңындағы орталықтар базасында өнеркәсіптік кооперация бойынша бірлескен жобаларды жүзеге асыру жайы қаралды. Оның ішінде Орталық және Оңтүстік Азия мен Қытай сынды үшінші елдің нарығына бірлесіп дайындалған өнімді шығару мәселесі де бар.

Осы аталған мәселелер бойынша жұмысты үйлестіру және тәжірибе алмасу мақсатында тараптар жақын уақытта "Qaztrade" Сауда саясатын дамыту орталығы" АҚ мен "Ресей экспорт орталығы" АҚ арасында әріптестік туралы келісім жасау жөніндегі мәмілеге келді.

Бұл кездесу вице-министр Қайрат Төребаевтың "Ресей – Ислам әлемі: KazanSummit 2021" ХІІ Халықаралық экономикалық саммитінің жұмысына қатысуы аясында өті. Саммит шеңберінде Қазақстанның сауда-экономикалық миссиясы мен Қазақстан-Ресей бизнес-форумы да өтіп жатыр.

Оқи отырыңыз: Лавров Ресей – Еуроодақ саммитін өткізуге не кедергі екенін айтты

0
Кілт сөздер:
Өзбекстан, Ресей, Қазақстан
Тақырып бойынша
Досаев Тоқаевқа экономика өсімін 3,9% деңгейде жақсарту туралы айтты
Қазақстан халықаралық көрмеде алғашқы отандық дронды таныстырды
Мерзімі өтіп кеткен қандай азық-түлік өнімдерін жеуге болады