Құрбан айт, архив суреті

Дінтанушы талақ айту туралы: көп әйел алуға қызыққандар дін талаптарын аяқасты етуде

952
(Жаңартылды 18:18 11.01.2019)
Талақ айтып, тез үйленіп ажырасу теріс бағыттағы діни ортада өршіп тұр

АСТАНА, 21 желтоқсан — Sputnik. "Талақ" деген жалғыз сөзді айтып, әйелімен ажырасып жатқандар елімізде аз емес. Қорқыныштысы сол, күн өткен сайын ондайлардың қатары ұлғаюда. Имамдар мен дінтанушылардың бұл жағдайдың алдын алу қажеттігін айтып, дабыл қағуы бекер емес. Осы маңызды мәселелер төңірегінде Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ дінтану және мәдениеттану кафедрасының аға оқытушысы, PhD докторы Құдайберді Бағашар ой толғайды. 

- Біздің қоғамдағы екі әйел, көп әйел алуға деген көзқарас жайлы не айтар едіңіз? 

— Кезінде Қазақстанда екі әйел алуды заңдастыру туралы мәселе көтерілгені белгілі, бірақ көпшілік қолдамады. 

Дегенмен бүгінгі күні заңсыз-ақ өздерін дін ұстанатын азаматтар қатарына жатқызатындар арасында көп әйел алушылық жиі кездеседі. Олар бұған исламның рұқсат ететінін алға тартып отыр. Дей тұрғанмен, соңғы уақытта діни ортада әйелдер арасында күйеуінен «талақсың» деген бір-ақ ауыз сөз естіп, тағдыры тәлкекке ұшырап жатқандар көбеюде. Көбіне бір сценарий: діндар әйел діндар күйеуге шыққысы келеді, танысады, азаматтығына сенім артады. Ол болса біраз уақыттан соң талақ айтады. Әйел көп өтпей, дәл сондай екінші бір жігітке тұрмысқа шығады. Ол жігіт алғашқы күйеуінің танысы болуы да мүмкін. Бірақ бұл жігіт те ыстық- суығы басылған соң тез айниды. Әйел алдыңғының кебін құшып, басқа еркекпен некелеседі. Дәл осылай бес жылда тоғыз адаммен некелескен әйелдің Қазақстанда кездесуі расында бұл сорақы істің ел болашағына қатер төндіріп тұрғанын аңдатады. Имамдар да, дінтанушылар да бұл жағдайдың алдын алу керектігін айтып дабыл қағуда. 

Бұл мәселені реттеу мақсатында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мешітте неке қидыратындарға әйелдің ата-анасының рұқсаты болуын талап етті. АХАЖ бөлімінің неке куәлігінсіз мешітте неке қиюға болмайтынын да жариялады. Дей тұрғанмен, бұл шаралардың осы келеңсіздікті қаншалықты тоқтататынын уақыт көрсетпек.

Ал дәл қазіргі жағдайда талақ айтып, тез үйленіп, ажырасу үрдісінің теріс бағыттағы діни ортада өршіп тұрғаны мәлім. Бұл жағдай бірнеше күйеумен ажырасып, бірнеше баламен жесір қалып, көз жасын көлдетіп, жағдайының мүшкіл екенін мешіт имамына айтып, көмек сұрап келген әйелдердің тағдыры арқылы анық білінуде.

- Ендеше, кінә кімде? Дінде ме, діндарда ма? 

— Әрине, бұл тұста бар кінәні дінге аудару орынсыз. Неге десеңіз, Ислам діні адамның жалпы табиғатымен санасады. Әрі дін үкімінде көп себептер мен хикметтер көзделеді. Көп әйел алушылыққа алғаш жол ашқан да ислам діні емес. Ислам қайта ер кісілерге алатын әйелдің санын шектеп, төртке түсірген. Одан бұрын ер кісілер жиырма-отыз әйел алса да, ерікті болғандығы тарихтан белгілі. 

Десе де, Ислам адамның өмірде кездесетін әртүрлі жағдайларын есепке алған. Мәселен, алғашқы әйелі бедеу болып шығуы мүмкін, белсіздік деген секілді тағы басқа себептер бар. Тіпті еш себеп болмаса да, төрт әйел алуға ер кісіге рұқсат береді. Бұл жерде рұқсат сөзіне ерекше мән берген жөн. Қазіргі дін жолындағы азаматтар осы рұқсатты өздеріне міндетті парыздай көріп, әрі өзгелерге де дәл солай насихаттау арқылы осыған ұйытуда. Ислам діні мүмкін болса бір әйелмен бақыт табуға кеңес береді. Ал өзге әйелдерге тек рұқсат шеңберінде мүмкіндік берген. Ол қасиетті Құран аятында ашық көрсетілген.

- Қазіргі қауіп неде деп ойлайсыз?

— Қазіргі діни орталардағы уағыздардың бірсыпырасы жихадты қолға қару алып, кәпірлермен соғысу деп түсіндіру және осы көп әйел алушылыққа қызықтырып шақырумен де қауіпті деуге болады. Өйткені көп әйел алуға қызықтырғанмен, оның ар жағында бұның қаншалықты жауапкершілік екені жеткілікті түсіндірілмеуде. Діндар азаматтар Құран талабын (өз түсініктерінше) орындадық немесе мұсылмандар саны көп болуы керек деген түсініктерді өз істеріне ақтау ретінде қабылдағанмен, діннің басқа да бірқатар талаптарын аяқасты етуде.

Мәселен, өзіне өмірлік сенім артқан әйелдің үмітін ақтамайды. Өзіне Алланың аманат еткенін есепке алмауда.Әйел кісіге тірек болып, қамқорлық жасаудың орнына өміріне немқұрайлы қарап, тағдырын тәлкек етуде. Нәпсіге құл болып, балаларының жетім қалуына көз жұма қарауда. Кісі ақысын, құда- құдағи, туған- туыстардың татулығы бұзылатынын елемеуде. Исламның неке деген қасиетті ұғымының қадірін кетіруде.

Мұсылманға тән сабырлы мінез таныта алмауда. Оны жаман жүріске итермелеуде. Тағдырдың қиындықтарына мойынсұнбауда. Талаққа себеп болатындай жағдай орын алмаса да, тұрмыстағы ұсақ-түйек жағдайларды себеп ету арқылы басқа әйел алуға асығумен ислами түсініктерінің өресін байқатуда. Әрі қазақ ерекше қадірлейтін "ақ неке", "Құдай қосқан қосағым", "Құдай айырмаса, адам айырмасын", "Бір жастықта қартаю" деген секілді киелі түсініктерге көңіл бөлмеуде.

- Сонда біздің сал-дәстүріміз, әдет-ғұрыптарымызға қарсы шыққандық па? 

— Ислам  ажырасуға рұқсат берген. 

Дегенмен "Талақ – Алла тағала жек көре отырып рұқсат еткен іс" деген қағидатты белгілеп, оның талаптарын ауырлатқан. Ислам бойынша ерлі-зайыптыларда ажырасу мына жағдайлармен байланысты: біріншіден, ауру немесе үзір жағдайы. Яғни үйленгенге дейін не кейіннен пайда болған, бірге өмір сүруді қатты қиындатқан қандай да бір үзір не ауру себепті әйелдің ажырасуға құқы бар. 

Екіншіден, күйеуі асырай алмағанда. Әйелдің ішіп жеу, киіну және басқа да шығындары күйеуіне тән. Күйеуінің жағдайы бола тұра жұбайына көңіл бөлмесе, оны аш, нашар жағдайда қалдыратын болса, әйел алдымен күйеуінен нәпақа алуға тырысады. Ол мүмкін болмаған жағдайда ажырасуға құқылы болады. Күйеуі кедей болса, әйелі оған опа танытып, одан ажырамағаны дұрыс.

Үшіншіден, күйеуі үйін тастап кетсе немесе жоғалып кетсе. Күйеуінің үйді тастап кетуі немесе тірі не өлі екені жайында еш хабар болмаған кезде төрт жыл күтіп, содан кейін әйел ажырасуды талап ете алады. Ислам ғалымдары күйеуі түрмеге түсіп не жау қолына тұтқынға түсу жағдайына қарай түрлі көзқарас білдірген. 

Сондай-ақ, бірге тұра алмағанда не әйеліне қатты жәбір көрсеткенде және зинаға барған жағдайда ажырасады. Ал "Күйеуінен орынсыз ажырасуды талап ететін әйелдер жұмақтың исін сезбейді" деген хадистер ерлі-зайыптыларға ажырасуға сылтау іздемеу керектігін білдіруде. 

Талақ — әзіл көтермейтін мәселе. Әзілдеп талақ айтуға болмайды. Шариғат бойынша әйелін үш рет талақ еткен ер адам жұбайымен қайта қосыла алмайды. Қайта үйлену үшін әйел басқа бір еркекпен тұрмыс құрып, одан талақпен ажырап, етеккір мерзімінің бітуін күтуі тиіс. Міне, сонда ғана бірінші күйеуі ол әйелді жаңа мәһрмен жаңа неке арқылы өзіне ала алады. 

Ал бүгінгі күнгі кейбір теріс діни ағым өкілдерінің некеге тым жауапсыз қарауы, көп әйел алушылық исламда бар дегенді желеу етуі, жиі талақ айтуы бұл расында халықтың сол адамдарға деген ренішін тудыруда. Айналып келгенде, ол дінге деген салқын көзқарас тудырып отыр. 

Аз уақыттың ішінде бірнеше ер адаммен некелескен әйел қайсысынан бала көтергенін де біле алмайтын жағдайлар бар. Бұның исламға дейінгі жахилия кезінен қандай айырмашылығы бар? Ислам әйел затына деген құрмет пен қамқорлықты жоғары қояды. Неке — ол Алланың алдында уәде бере отырып, жауапкершілік арқалау.

Хишам ибн Мұғираұлдары Фатиманың үстіне хазірет Алиге (р.а.) Әбу Жахилдің қызын некелеуге рұқсат сұрағанда, Ардақты Мұхаммед пайғамбар (с.а.у.) "Фатима — менің бір бөлшегім. Кім Фатиманы ренжітсе, мені ренжіткені" деп бұған рұқсат бермеген.

Ал тұрмыста келіспеушіліктердің кездесуі о бастан қалыпты жағдай. Қазақ халқы "Үй болған соң ыдыс-аяқ сылдырламай тұрмайды" деп бұған  кең түсіністікпен қараған. Бұндай келеңсіздікті мұсылман адам сабыр және кешірім арқылы жеңуі тиіс. 

Құранның "Әйелдеріңмен жақсы қарым-қатынаста болыңдар. Егер оларды жек көретін болсаңдар, (ұмытпаңдар) Алла сендер ұнатпаған нәрсеге көп жақсылық жазған болуы да мүмкін" (Ниса сүресі 19-аят), Хадистегі "Сіздердің ең қайырлыларыңыз — жұбайына жақсы қарағандарыңыз" деген мазмұнды сөздер ерлі-зайыптыларды бір-біріне түсіністікпен қарап, сыйластықпен, кешіріммен өмір сүруге шақырады. 

Отбасында шаңырақты ер мен әйелдің сыйластығы ғана ұстап тұрады. Сол себепті ерлі- зайыптылар бір-бірімен тіл табысып, жарасымды тіршілік етуі керек. "Екі жақсы қосылса, бірін бірі қимайды, екі жаман қосылса, бір төсекке сыймайды" деп ата- бабаларымыз бекер айтпаған.

952
Кілт сөздер:
мұсылмандар, ислам діні, талақ
Жұмыс, қызмет

Президент мемлекеттік қызметшілерді қысқартуға қатысты тапсырма берді

54
Өткен жылы агенттіктің штаты 10 процентке қысқарған, биыл ақпан айының соңына дейін тағы да 15 процентке оңтайландырылмақ

НҰР-СҰЛТАН, 19 қаңтар — Sputnik. Қазақстан президенті мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Анар Жайылғанованы қабылдады, деп хабарлайды Ақорда.

Кездесуде мемлекет басшысына агенттіктің 2020 жылы атқарған жұмыстарының негізгі қорытындылары туралы егжей-тегжейлі есеп берілді.

Анар Жайылғанова ведомствоның мемлекеттік қызметке орналасу рәсімдерін жетілдіруге, саяси қызметті кәсібилендіруге, қызметкерлерді ынталандыруға және дамытуға бағытталған жұмыстар туралы айтты. Президенттік жастар кадрлық резерві, сондай-ақ, мемлекеттік қызметтің ұйымдастыру мәдениетін өзгертуге қатысты атқарылған шара жайлы ақпарат берді.

Агенттік төрағасы мемлекеттік қызметті цифрландыру, оның ішінде, "Е-қызмет" жүйесінің интеграция аясын кеңейту және i-Qyzmet жүйесін әзірлеу барысына да тоқталды.

Жайылғанованың айтуынша, өткен жылы агенттіктің штаты 10 процентке қысқарған, ал биыл ақпан айының соңына дейін тағы да 15 процентке оңтайландырылмақ.

Қасым-Жомарт Тоқаев агенттік төрағасына орталық және жергілікті деңгейдегі мемлекеттік қызметшілерді қысқарту үдерісінің ашықтығы мен тиімділігін бақылауды қамтамасыз етуді тапсырды. Сонымен қатар президент мемлекеттік басқару тұжырымдамасын әзірлеу және жүзеге асыру аясында ведомствоның жұмысын жандандыруға нұсқау берді. 

54
Кілт сөздер:
мемлекеттік қызметші, президент
Тақырып бойынша
Тоқаев биыл кімдердің жалақысы өсетінін айтты
Мамин екі министрді не себепті ауыстырды – сарапшылар пікірі
2021 жылы мемлекеттік қызметшілер қандай декларация тапсырады
Президенттің төрағалығымен үкіметтің кеңейтілген отырысы қашан өтеді
Мемлекет басшысы Ахметжан Есімовті қабылдады
Темір тор мен кісен, архивтегі сурет

Тоңазытқыштағы нәресте өлімі: сот залында шу шықты видео

1056
(Жаңартылды 19:33 19.01.2021)
Бұрынғы бас дәрігердің жұбайы сот үкімін естігеннен кейін судьяға дөрекі сөйлеп, "олардың бәрін антикор басқарып отыр" деп шықты

НҰР-СҰЛТАН, 19 қаңтар – Sputnik. Ұзақ уақытқа бас бостандығынан айырылған дәрігерлер өз эмоциясын ұстай алмады. "Ақ Жайық" порталында сот залында түсірілген видео да жарияланды.

Айта кетейік, дүйсенбі күні Атырауда жаңа туған баланы алдын ала сөз байласу арқылы өлтіргені үшін айыпталған облыстық перинаталдық орталықтың дәрігерлеріне қатысты үкім шыққан болатын. Сот оларды кінәлі деп танып, перинаталдық орталықтың бұрынғы бас дәрігері Қуаныш Нысанбаевты 18 жылға, акушер-гинеколог Асқар Қайыржанды 16 жылға, акушер Жәмилә Құлбатырованы 15 жылға бас бостандығынан айыруға шешім қабылдады. Ал неонатолог-дәрігер Руслан Нұрмұхамбетов пен Дариға Жұмабаева қылмыс туралы хабарламағаны үш жылға бас бостандығын шектеу жазасына кесілді.

Судья үкімді жариялағанда дәрігерлер өз эмоциясын ұстай алмады. Акушер-гинеколог Асқар Қайыржан "үкіммен келіспеймін!" деп, сотталушыларға арналған кабинаның терезесін ұра бастады. Осыдан кейін қарауыл оны сот залынан алып кетті.

Бұрынғы бас дәрігердің жұбайы сот үкімін естігеннен кейін судьяға дөрекі сөйлеп, "олардың бәрін антикор басқарып отыр" деп шықты. Ал Қуаныш Нысанбаевтың өзі ештеңе түсінбегенін жеткізді. Содан кейін әділ сот болмады деп айқайлады.

"Неге бұл жерде Әлімбаева (кезекші неонатолог-дәрігер) жоқ. Ол бірінші болып баланы қараған", – деді ол. Оны да сот залынан алып кетуге тура келді.

Акушер Жәмилә Құлбатырова да сот үкімімен келіспейтінін мәлімдеді.

"Мен дәрігерлердің айтқанын ғана істедім. Басқа еш кінәм жоқ!", – деп айқайлады Құлбатырова.

Судья Гүлмира Дәулетова үкімді аяғына дейін оқып, 15 күннің ішінде қарсы шағым түсіруге болатынын айтты.

Жаңа туған нәрестенің өлімі

2019 жылдың 29 қыркүйегінде Атырау перинаталдық орталығында дүниеге келген нәресте қимылсыз жатқаннан кейін дәрігерлер оны өлі туды деп тіркеген. Алайда сәбиді тоңазытқыш камераға апарған кезде аяғы қимылдай бастаған.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің хабарлауынша, дәрігерлер құжатты түзетпеу үшін оны тоңазытқышта қалдыруға шешім қабылдаған. Сотта тергеуші Асқарбек Ермұқашев дәрігерлердің телефон арқылы сөйлескен стенограммасы бар екенін айтқан.

Оқи отырыңыз: Сегіз сағат жер астында жатқан нәресте тіріліп кетті - видео

Филологиялық сараптаманың қорытындысы да жасалды. Сонда дәрігерлердің бір-бірімен кеңесіп, баланың тағдырын шешкені анық байқалады. Әңгіменің стенограммасында "Құдай бізді кешірсін" деген сөздер бар.

1056
Кілт сөздер:
Атырау, бала өлімі
Тақырып бойынша
Атырауда 108 нәресте шетінеді: дәрігерлер жас босанған әйелдердің өзін кінәлайды
Нәресте тоңазытқыштан табылды: атыраулық дәрігерлердің ауыр қылмысы ашылды
Алматыда он жыл күткен нәресте он күнде шетінеп кетті: оқиғаның мән-жайы
Қызыл қаласында анасы көшеде ұмытып кеткен нәресте үсіп өлді
"Алты айлық нәресте бар": үш облыста коронавирус жұқтырған 14 адам анықталды