Денис Тен

"Өлімге құштарлық". Адам өмірден өтетін күнін өзі таңдайтыны рас па?

6928
(Жаңартылды 11:29 18.08.2018)
Психоаналитик мамандар "Адамдар өмірден өтетін күнін өздері таңдай ма?" деген сұраққа жауап берді

АСТАНА, 17 тамыз — Sputnik, Қарлыға Бүйенбай. Денис Теннің өлімі туралы жаңалық тарағалы қазақстандықтар әлеуметтік желіде спортшының сұхбаттарынан үзінділер бөлісіп, оның өз өлімін "алдын ала болжағаны" туралы жарыса жазды. Осы орайда Sputnik Қазақстан тілшісі психоаналитик Зигмунд Фрейдтің өлімге құштарлық теориясына тоқталып, осы тақырып төңірегінде мамандармен әңгімелесті.  

Өлімге құштарлық немесе танатос атты психоанализдегі ұғымды Сабина Шпильрейн ашып, әрі қарай оны айналымға Зигмунд Фрейд енгізді. Фрейд бұл ұғымды өз еңбектерінде тірі ағзаның бастапқы органикалық емес қалыпқа ұмтылуымен байланыстырды және оны өмірге деген құштарлыққа қарама-қарсы қойды. Дәлірек айтсақ, Фрейд "құштарлық" ұғымы туралы өзінің "Сексуалдық теориясына арналған үш очеркінде" жазған. 

Мәнерлеп сырғанаушы Денис Теннің сөздерінде өлімге құштарлық деңгейі қандай? Бұл сауалға психоаналитик Анна Мергенбайқызы мен испаниялық психоаналитик, PhD Мануэль Мартинез жауап берді. 

"Дүние есігін ашқан сәтте әрқайсымыздың бойымызда өлім мен өмірге деген құштарлық қатар туады. Бұл Фрейдтің революциялық жаңалығы. Біз биологияның бір бөлігіміз. Мысалы, балықтарды алайық. Олардың арасында ақсерке уылдырық шашқан соң тасқа соғылып немесе суға қарсы бағытта жүзіп өледі. Яғни табиғатта сен жаңа өмірге бастау берсең, өлуің керек деген заңдылық бар. Себебі, сен ең басты миссияңды орындадың. Адамзат қана мәдениеті мен тағы басқалары арқылы өлімге құштарлықты азайта түсуге тырысады. Осылайша өмірге құштарлық басым болады. 

Ежелгі Греция немесе Спартада сырқаттанған қариялар мен әлсіз балаларды құздан құлатып өлтіретін болған. Бұл бір шетінен өлімге құштарлық болса, екінші жағынан табиғи сұрыпталудың бір көрінісі. Сондай-ақ, Бразилия Джунглилерінің бірінде әлсіз балаларын өлтіретін тайпалардың бары анықталды. Америкалық ерлі-зайыпты миссионерлер әлдеқандай жолмен осы тайпа өлтірмек болған бір қызды аман алып қалып, ауруын емдеп жазды. Қателеспесем қазір бұл қыз мектепті тәмамдап үлгерді. Бір шетінен "Бұл тайпаның өміріне қаншалықты араласуға құқығымыз бар?" деген сауал туындайды. Сөздің турасын айтар болсақ, олар өздерінің артта қалып қойған замандарында өмір сүріп жатыр. Екінші жағынан, қазір адамзаттың көп бөлігі "басқа әлемде" жүр. Яғни осы тайпада болып жатқан жағдайды өлімге құштарлықпен байланыстыруға болады", — дейді Анна Мергенбайқызы. 

Әрі қарай маман ХІХ ғасырда өмір сүрген тайпалардың өлімге қатысты ерекше салт-дәстүрлеріне тоқталды. Сол заманда якуттер, немістер және эвенктер арасындағы тайпаларда жасы келген қарияларға "Болды, сен тиісінше өмір сүрдің. О дүниеге аттанатын кезің келді" деп айтқанда, олар арнайы орынға жатып, мәңгілікке ұйықтап кететін болған. Өлімге құштарлықты қазақ әдебиетінен де кездестіруге болады. Көптеген шығармаларда жасы келген қариялар бала-шағасын жинап, өсиет айтады. Бұл өз кезегінде қарияның мәңгілік сапарға аттанып бара жатқанын білдіреді. 

"Денис және басқа да адамдардың өздеріне белгілі бір жасты теліп, кейін дәл сол жасқа келгенде көз жұмып жатқандарын ескере келе мен сіздің сауалыңызға "Мүмкін, иә" деп жауап беретін едім. Яғни бұл да өлімге деген құштарлықтың бір көрінісі болып тұр", — дейді маман. 

Тағы оқыңыз: Қыршынынан қиылған бес қазақстандық спортшы туралы не білеміз?

Өлімге деген құштарлық ұзақ уақыт басымдық таныта ала ма?

Марқұм айтыскер ақын Оразәлі Досбосынов көбінесе айтысын "Атым Ораз болғанмен, Отыздан жасым аспаған, Иегін сақал жаппаған" деп бастаған екен. Расымен де, айтыскердің жасы отыздан аспады. Ол небәрі 29 жасында жол апатынан қайтыс болды. Осы орайда, маман өлімге деген құштарлықтың қаншалықты ұзақ уақыт басымдық таныта алатынын айтып берді.

"Бұл құштарлық бізбен өмір бойы ұласып жүре береді. Құдды ішкі бағдарлама секілді. Егер осы айтыскер ақынымыз менің кабинетіме келген болса, мен ол үшін 30 санының қандай маңызы бар екенін, санасында нені білдіретінін сұрайтын едім. Оның жақыны немесе танысы 30 жасқа дейін ғана өмір сүрген болуы мүмкін. Бәлкім бұл "30 жаста орда бұзады" деген мақалды алғаш қандай жағдайда естігенімен тікелей байланысты шығар. 

Оның басында қандай да бір бағдарламаның бар екені анық. Неге ол 30 санын таңдап тұр? Неге 25 немесе 35 емес? Яғни оның басында осы санмен байланысты бір нәрсе бар. Бір мысал келтірейін. Бір ер адам сау жүріп аяқ астынан ауырады. Өзінің жасы 50-ден асқан. Зерттей келе оның әкесінің 53 жасында қайтыс болғаны белгілі болды. Егер ол да 53 жасына дейін психоаналитик маманға барып емделмесе, қандай да бір жолмен қайтыс болуы мүмкін еді. Бұл – бейсаналы құбылыс. Саналы түрде адамдардың көбісінің өлгілері келмейді", — дейді Анна Мергенбайқызы. 

Психосоматика өлімге құштарлықты білдіре ме әлде оның позитивті астары бар ма?

Аталған термин грек тілінен аударғанда "жан" мен "тән" деген мағынаны білдіреді. Бұл медицина мен психологиядағы тән ауруына психологиялық факторлардың әсер етуін зерттейтін бағыт. Маман спортшылардың ауыр жарақатының өлімге құштарлыққа қаншалықты қатысы бар екенін айтып өтті.

"Пайданың екінші жағы" деген түсінік бар. Осыған қатысты супервизиядан бір мысал келтірейін. Жетімдер үйінде тәрбиеленіп жатқан қыздың қолына өздігінен күлдіреуіктер шыға бастайды. Алғаш аллергия секілді басталып, кейін теріні қолғап секілді шешіп тастауға келетіндей дәрежеге жеткен. Зерттей келе ол қыздың ыдыс жуғысы келмейтіні анықталды. Яғни қолы күлдіреуіктерге толып тұрса, оны ешкім қинап жұмыс істетпейтіні анық. Шамамен 10 күн қолына бинт байлаған күйде жүреді. Яғни пайданың бір түрі деп осыны айтамыз. Ыдыс жумағаны үшін денсаулығын құрбандыққа шалып жатқаны сөзсіз. Есесіне ол осы жол арқылы өзіне ұнамайтын жұмыстан қашып отыр. Шартты түрде айтсақ, ол балалармен бірге тұратын бөлмесін, өзі пайдаланатын ыдысын жуғысы келмей тұр. Бір қарағанда сырт көзге бұл жағдайға аллергияның еш қатысы жоқ болып көрінуі мүмкін. Бұл – бейсаналы деңгейде жүріп жатқан құбылыс. Ол қызға "Сен не істеп жатырсың? Өзіңді қинап жібердің ғой. Одан да 5 минут ішінде 5 тәрелкені жуа салғаның дұрыс" деп түсіндірсек және ол мұны расымен де жан-дүниесімен қабылдай білсе, қолы жазылып кетер еді", — дейді маман. 

Мәнерлеп сырғанаушы Евгений Плющенко осы күнге дейін 15 рет ота жасатқан. Дәл сол секілді марқұм спортшы Денис Тен де соңғы бірнеше жылда денсаулығы қатты сыр беріп жүргенін айтқан еді. Оң аяғы мәнерлеп сырғанау элементтерін жасауға келмегендіктен, ол ұзақ уақыт бойы Кореяда жатып емделді. Осы орайда, маман адамдардың өмірге қауіпті спорт түрін бекер таңдамайтындарына тоқталды. 

"Неге бұл адамдар жастық шағында мұндай қиындыққа толы спорт түрін таңдады? Қасқырдан қорықсаң, орманға бармағаның жөн. Мәнерлеп сырғанау көп секіруді талап ететін спорт түрі. Ал көп секірген адамның, мүлдем секірмейтін адамға қарағанда өміріне көбірек қауіп төніп тұрғаны, сөзсіз құлайтыны анық. Кей адамдар альпинист болады немесе әлемді жалғыз шарлайды. Олар осылайша қиындықтар арқылы жан рахатына бөленгілері келеді. Дәлірек айтсақ, адамның жаны мазасызданып тұр. Немесе керісінше жаны жайлы адам өмірге қауіпті саланы таңдамайды", — дейді психоаналитик. 

Ал испаниялық психоаналитик Мануэль Мартинез спортшылардың көп жарақат алуына садистік құштарлық себепші екенін айтып өтті. Яғни, оның пікірінше, көптеген спортшы халық махаббатын бірінші орынға қоятындықтан, оларға ұнау үшін өздерін қинап, жарақаттарына қарамастан жаттыға береді. Осының салдарынан олардың бойында өлімге деген құштарлық артып кетуі мүмкін. 

Тағы оқыңыз: Сегіз жылын жазықсыз жындыханада өткізген Маржан Тұрлыбаева қазір не істеп жүр?

"Кез келген спортшының супер эгосы мықты болады. Жанкүйерлерінің көңілінен шығу үшін өздерін аямай шыныға береді. Мұны садистік супер эго деп атаймыз. Бір шетінен мұны өзіне деген махаббаттың көптігімен байланыстыруға болады. Ал шектен тыс шыныға беру арқылы көп жарақат алатынымыз анық. Бұл өз кезегінде өлімге деген құштарлықтың бір көрінісі. Денистің көзі тірісінде барынша кемелділікке, мінсіздікке ұмтылғаны байқалады. Яғни ол үшін әр адамның пікірі маңызды болды және ол әр пікірге қарайлап өмір сүрді", — дейді Мартинез.

Баланың ата-ана өлімінен қорқуы нені білдіруі мүмкін?

Денис Тен соңғы сұхбаттарының бірінде жақындарының өлімінен және олардың қатты сырқаттанып қалуынан қорқатынын айтқан-ды. Сондай-ақ, мұны табиғаттың заңдылығы ретінде толық қабылдайтынын жеткізді. Психоанализде адамның құштарлығының астарында оның шынайы қалауы жататыны айтылады. Осы орайда, маман мұның бұдан өзге нені білдіруі мүмкін екеніне назар аударды.

"Кез келген жасы кіші баланың ата-анасынан көз жазып қалудан қорқуы заңдылық. Себебі, ол үшін ата-анасы әрдайым қасында болуы тиіс. Бір сәтте әке-шешемнен айырылып қалуым мүмкін деген ой баланы сөзсіз қорқытады. Алайда бұл қорқыныштың тым шектен шығатын кездері болады. Мысалы, менің 45 жастағы клиентім анасының өлімінен қатты қорқатынын айтып келді. Ал анасы кемінде 65 жаста делік. Бұл патология болуы мүмкін. Яғни анасының бақилық болатын күні алыс емес, ал бұл оны қабылдағысы келмейді. Біз бірге 5 жыл жұмыс істедік. Мен осы клиникалық жағдайлардың бәрін ескере келе аксиома, теорема жасап шығардым. Яғни біздің қорқыныштарымыз шын мәнінде бейсаналы қалауларымызды білдіреді. Осы клиентім 45 жасқа дейін отбасын құрмай, анасымен бірге тұрып келеді. Анализ барысында ол балалық шағында бір қорқынышты оқиға болғанын есіне түсірді. Анасы қызының тамағындағы ангинаны алу үшін аузына пышақ сұққан екен. Пышақ ауыздың ішкі бөлігін кесіп кетіп, сол сәттегі қанның дәмі пациенттің аузында қалып қойған. Бұл қандай садизм? Әрине, анасы ешуақытта менің кабинетіме келген емес. Ол тірі. Десе де, ол психикалық ауруға шалдыққан деп ойлаймын. Яғни мұның барлығы баланың есінде қалып қойып, өзін сақтап қалу мақсатында ол бейсаналы түрде анасын өлтірмек болған. Себебі, өзімізді сақтандыру инстинктіне сәйкес, әр адам өзін аман алып қалу үшін өміріне қауіп төніп тұрған жанды өлтіреді. Ал Денистің жағдайында оның бұлай айтуына мүлдем басқа нәрсе себеп болуы мүмкін. Нақты жауап тек спортшының басында", — дейді маман. 

Тағы оқыңыз: Жаттықтырушысы Денис Теннің өлімінен кейін мансабын аяқтады

Адам өлетін күнін өзі таңдай ма?

Жоғарыда айтылған пікірлерді ескере келе адам өліміне қандай жағдай себепші болса да, өлім мен өмірге деген құштарлықты өзі басқаратынына назар аударуға болады. Яғни осы орайда "Адам өлетін күнін өзі таңдай ма?" деген сауал туындайды. Себебі, "бағдарлама" оның бейсанасында орналасқан. Ал бейсанасына өзінен басқа адам кіріге алмайды. 

"Көп жағдайды ескере келе бұл сауалға "Иә" деп жауап беруге болатын сияқты. Десе де, мұны әр кез қандай да бір жолмен дифференциациялау қажет шығар", — дейді маман. 

Әрі қарай Анна Мергенбайқызы адамның басындағы бағдарламаны өзгертіп, өлімге деген құштарлығын кез келген сәтте анализ арқылы азайтуға болатынына тоқталып, нақты мысал келтірді. 

"Менің бір туысыма сыған әйел 85 жасқа дейін өмір сүресің деп бал ашқан екен. Жасы таяп қалғандықтан, туысым қорқа бастады. Біз бұл бағдарламаны анализ арқылы өзгертуді жөн көрдік. Сыған балгер бір кездері не айтса да, адамның бүгінгі өмірі қалай өрбитіні тек өз қолында. Ал егер анализ жасалмай, әлгі бағдарлама өз жалғасын таба беретін болса, оның 85 жасында өліп кетуі ғажап емес еді", — дейді ол. 

Шетелдік психоаналитик маман да "Адамдар өмірден өтетін күнін өздері таңдайды" деген пікірде. Сондай-ақ, ол бұған белгілі бір сыртқы факторлардың әсер ететініне де тоқталды. 

"Кез келген сұрақтың жауабы адамның басында болады. Денис өмірден кететін күнін өзі таңдады деп ойлаймын. Себебі, ол сұхбаттарының көбінде өлім тақырыбына тоқталған екен. Оның үстіне ұзақ уақыттан бері депрессияда жүрген болуы да ғажап емес. Карьерасындағы да өзгерістер оған қиын соққаны анық", — дейді испаниялық маман. 

"Олимпиададан кейін мен көп нәрсені ой сүзгісінен өткіздім. Көп жылдан бері жарақаттарыма көз жұмып, күнделікті жаттыға бердім. Демалыс қажет болғанда, жарыстарға қатысып жүрдім. Осының салдарынан жыл сайын ауыр жарақаттарым асқына берді. Қазір физикалық, моральдық, ментальдық тұрғыдан күш жинағым келеді. Осыдан кейін ғана шешім қабылдайтын боламын. Мен мәнерлеп сырғанауды әлі де жақсы көремін бе? Иә", — дейді Денис Тен соңғы сұхбатында. 

Ал, Сіз оқырман, өлімге құштарлық туралы не ойлайсыз? 

6928
Кілт сөздер:
Денис Тен, Анна Құдиярова, Оразәлі Досбосынов, Зигмунд Фрейд, Евгений Плющенко, психологиялық денсаулық, ғылым, психология, өлімге құштарлық, психоанализ, өмірге құштарлық, психосоматика
Тақырып бойынша
Денис Тен әлеуметтік желіде соңғы рет не жариялады?
Ерте өлу тәуекелін төмендететін азық-түлік анықталды
Денис Тен ауруханада көз жұмды
Өлім аузында жатқан бала бірнеше адамның өмірін құтқарып қалды
Димаш Құдайберген мен Денис Тен мұз айдынында бірге өнер көрсетеді
Денис Тен Универсиадаға қатысамын деп, сабағынан қарыз болып қалды
Денис Тен Қазақстан қоржынын оныншы алтын жүлдемен байытты
Сегіз қырлы бір сырлы Денис Тен: мәнерлеп сырғанаушы гитарада ойнап, ән салады
Ақорда ғимараты

Тоқаев екі әкіммен телефон арқылы сөйлесті

74
Президент Алматы әкіміне коронавирус індетінің таралуына жол бермеу бойынша жұмысты күшейтуді және шектеу шараларының сақталуын қатаң бақылауға алу жөнінде тапсырма берді

НҰР-СҰЛТАН, 4 тамыз – Sputnik. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Алматы облысы мен Алматы қаласы әкімдерінің есебін тыңдады. Бұл туралы президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі парақшасында хабарлады.

Президентке Алматы облысының биылғы бірінші жартыжылдықтағы әлеуметтік-экономикалық дамуы жөнінде телефон арқылы баяндалды.

Амандық Баталовтың айтуынша, негізгі салалардың барлығында өсім қамтамасыз етіліп, қысқа мерзімді экономика көрсеткіші 109,4 пайыз болған.

Қасым-Жомарт Тоқаевқа аймақтағы эпидемиологиялық жағдай туралы мәлімет берілді. Облыс әкімі соңғы апта ішінде коронавирус індетін жұқтырғандардың саны 1 пайыздан аспағанын жеткізді. Өңірде 4 мың төсек-орын қарастырылған. Жұқпалы індет стационарының 55,8 пайызында, жансақтау бөлімдеріндегі орындардың 13 пайызында науқастар ем қабылдап жатыр.

Мемлекет басшысы сонымен қатар, тұрғындарды ауыз сумен қамтамасыз ету туралы мәлімет алды. Әкім облыста орталықтанған сумен қамту 98,3 пайыз болғанын және бұл еліміз бойынша ең жоғарғы көрсеткіштердің бірі екенін айтты. Биыл 7 ауылға су құбырын тартып, 11 елді мекенді таза ауыз сумен қамту арқылы көрсеткішті 99,5 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Бұл жобаға 10,9 миллиард теңге қаржы қарастырылған. Алдағы бес жылдың ішінде тағы 33 ауыл ауыз сумен қамтамасыз етіліп, 72 елді мекенде желілерді қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіледі.

Президентке Амандық Баталов Үшарал қаласындағы әуежайдың ұшып-қону жолағын жөндеу жұмысының, Алакөл жағалауындағы су тазарту құрылғылары құрылысының басталғанын және ауыл әкімдері сайлауының қорытындысы туралы айтты.

Қасым-Жомарт Тоқаев бұқаралық спортты дамытуға және ішкі туризмді ілгерілетуге ерекше көңіл бөлуді тапсырды.

Бұдан кейін мемлекет басшысы Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаевпен шаһардағы коронавирус індетінің таралуына қарсы атқарылып жатқан шаралар мен қаланың инфрақұрылымын дамыту мәселелерін телефон арқылы талқылады.

Бақытжан Сағынтаевтың айтуынша, "дельта" штамының таралуына байланысты Алматы қаласындағы эпидемиологиялық жағдай күрделі болып тұр. Өткен аптада індет жұқтыру 1,4 есе артып, 7 936-дан 10 805-ке жеткен. Бір тәулікте вирус жұқтыру 1,4 пайызға көбейген. Соңғы тәулікте жаңадан 1558 науқас тіркелсе, олардың 1480-інде індеттің белгілері бар.

Науқастар санының артуына байланысты қосымша жұқпалы аурулар ауруханалары ашылуда. Қазір 7625 науқас ем қабылдап жатыр, 2400 орындық төсек-орын қоры жасақталды.

Қаланың дәріхана желісін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету мақсатында 5 миллиард теңге көлемінде тұрақтандыру қоры құрылды. 68 түрлі дәрі-дәрмектің қажетті мөлшері жасақталды. Қаланың медициналық ұйымдары дәрі-дәрмек пен жеке қорғаныш құралдарының екі айлық қорымен қамтамасыз етілген.

Тұрғындарға жаппай екпе салу жалғасып жатыр. Қалада 167 вакцина салу пункті жұмыс істеп тұр. 4 тамыздағы жағдай бойынша 740 487 адамға екпенің бірінші компоненті, 545 954 тұрғынға екінші компоненті салынған.

Мемлекет басшысы Алматы қаласының әкіміне коронавирус індетінің таралуына жол бермеу бойынша жұмысты күшейтуді және шектеу шараларының сақталуын қатаң бақылауға алу жөнінде тапсырма берді.

Әңгімелесу барысында Бақытжан Сағынтаев Қасым-Жомарт Тоқаевқа Наурызбай ауданына қосылған ықшам аудандардағы тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету және Абай даңғылын қала шекарасына дейін ұзарту жөнінде баяндады. Сонымен қатар қаланың тарихи орталығындағы құрылыстарды шектеу мәселелері көтерілді.

74
Тақырып:
Коронавирус эпидемиясы
Архивтегі сурет

Әкімдік 19 миллионыншы тұрғынның отбасына 1 млн теңге сыйға тартты

72
(Жаңартылды 17:59 04.08.2021)
Әкімдік нәрестенің отбасына балалар арбасын, сәби күтіміне арналған жиынтық, жеміс-жидек себеті мен басқа да сыйлықтар сыйлады

НҰР-СҰЛТАН, 4 тамыз – Sputnik. Алматы облысының әкімдігі Қазақстанның он тоғыз миллионыншы азаматы атанған Жәния Азаматқызының отбасына 1 миллион теңгенің сертификатын тарту етті, деп хабарлайды өңір әкімдігінің баспасөз қызметі.

Алматы облысы әкімінің орынбасары Арслан Дәндібаев пен Іле ауданының әкімі Бағдат Қарасаев сәбидің отбасымен кездесті. Шенеуніктер қыздың ата-анасын қуанышты күнмен құттықтап, мықты денсаулық және бақытты ғұмыр тіледі.

Сондай-ақ отбасына облыс әкімінің атынан құттықтау хат пен 1 миллион теңгенің сертификатын табыстады. Бұдан бөлек, балалар арбасын, сәби күтіміне арналған жиынтық, жеміс-жидек себеті мен басқа да сыйлықтар сыйлады.

Жәнияның әкесі Азамат Нұрғалиевтің айтуынша, бұл бүкіл отбасы үшін күтпеген оқиға болды.

"Біз басында сенген жоқпыз, қателесіп кеткен шығар деп ойладық. Учаскелік дәрігер хабарласып, бізді әкімдік іздеп жатқанын айтқанда ғана сендік. Біз қызымызды Қазақстанның лайықты азаматы етіп тәрбиелеуге тырысамыз", - деді ол.

Ал нәрестенің анасы Назгүл Көбентаева Жәния ол үшін ерекше бала екенін атап өтті.

Тағы оқыңыз: Қазақстанның он тоғыз миллионыншы тұрғыны туралы жаңа дерек шықты

"Жәнияны біз бес-алты жыл күттік. Қызымыз дүние есігін ашқан сәттен бастап бүкіл Қазақстанға танымал болды, болашақта да белгілі азамат болады деген үміттемін", - деді келіншек.

20 маусым күні Алматы қаласының перзентханасында Қазақстанның 19 миллионыншы тұрғыны дүниеге келді.

Сәби түнгі сағат екіде туды, салмағы – 4160 грамм , ал бойы – 57 см.

Нәрестенің ата-анасы – 1982 жылғы Азамат Нұрғалиев пен 1986 жылғы Назгүл Көбентаева Алматы облысы Іле ауданы Чапаево ауылында тұрады.

Жәния Азаматқызы – отбасындағы төртінші бала.

3 тамыз күні президент Қасым-Жомарт Тоқаев Twitter-де Қазақстан халқы 19 миллион адамға жеткенін хабарлады. Мемлекет басшысы он тоғыз миллионыншы азаматтың ата-анасы мен қазақстандықтарды осы қуанышпен құттықтады.

72
Кілт сөздер:
Алматы облысы, сәби, Қазақстан халқы
АҚШ полицейлері

АҚШ-тың гипердыбысты зымыраны тағы да сынақтан өте алмады

0
Алғашқы америкалық гипердыбысты зымыран прототипінің бірнеше сәтсіз сынағы АҚШ-тың Ресей мен Қытайдан технологиялық тұрғыда кейіндеп қалғанын көрсетеді   

28 шілдеде АҚШ-тың әскери-әуе күштері AGM-183A Air-Launched Rapid Response Weapon (ARRW) гипердыбысты зымыранын ұшыру сынақтарын сәтсіз аяқтады. Super duper missile өнімі Оңтүстік Калифорния жағалауында B-52H Stratofortress бомбалаушы ұшағынан бөлініп шықты, алайда реактивті тартылыс іске қосылмады. Прототипі Тынық мұхитқа құлады.

Сәуірдегі ұшу сынағы кезінде AGM-183A зымыраны тасымалдағыш ұшақтың қанатынан ажырамай, Эдвардс авиабазасына қайта оралды.

Салыстыру үшін айтсақ, ресейлік гипердыбысты "Кинжал" зымыран кешені 2017 жылдың желтоқсанында әскери-ғарыш күштеріне қарулануға қабылданды. Зымыран әскері қатарында стратегиялық мақсаттағы "Авангард" гипердыбысты блоктары 2019 жылдан бері кезекшілікте тұр. Ресейлік әскери-теңіз флоты "Циркон" кемеге қарсы гипердыбысты зымыранының мемлекеттік сынақтарын аяқтап жатыр. РФ әскери-ғарыш күштері үшін үлкен қашықтыққа ұша алатын Х-95 гипердыбысты зымыраны әзірленіп жатыр.

АҚШ перспективалы гипердыбысты зымыранын әзірлеуді 2022 жылы аяқтауды жоспарлап отыр. AGM-183A аппараты "сипаттамасы жағынан кез келген ресейлік аналогтан озық болады деп күтілуде". Бұл шындыққа жанаспайтын секілді.

Америкалықтар 5 Махтан асатын гипердыбысты жылдамдыққа қол жеткізуді әзірше армандап қана жүр. Ресейдің "Авангард" гипердыбысты блогы 28 Махқа дейінгі жылдамдықпен ұшады. "Кинжал" мен "Циркон" 10 Махқа дейін жылдамдықты үдете алады.

Ал Қытайдың орташа қашықтыққа ұшатын гипердыбысты DF-17 техникасы 10 Махты еңсере алады. Ол 2019 жылдан беру қарулануға қабылданған.

АҚШ-тың әскери-әуе күштері 2022 қаржы жылында 212,8 миллиард доллар, соның ішінде құпия жобалар үшін 39 миллиард доллар сұрап отыр. Бұл 2021 жылдың бюджетімен салыстырғанда 7,3 миллиард долларға жоғары. Гипердыбысты қаруды дайындауды қаржыландыру 386 миллионнан 438 миллион долларға дейін артады.

AGM-183A аппаратын дайындау 2018 жылы басталған болатын және Lockheed Martinм компаниясы 480 миллион долларға келісімшарт жасады. Оның жобалық қашықтығы 1600 километр болса, жылдамдығы 20 Махты құрауы керек.

The Drive басылымының мәліметі бойынша америкалық әскери-әуе күштері ARRW ұшу сынақтарының кестесі бойынша жеті жылға кешігіп келеді. Бастапқыда оны іске қосу 2020 жылға жоспарланған болатын. АҚШ-тың әскери бюджеті 700 миллиард доллардан баяғыда-ақ асып кетті. Әйтсе де әскери өнеркәсіптік кешен Пентагон үшін гипердыбысты зымырандар құрастырудан жақсы нәтиже көрсете алмай келеді.

Мәскеу мен Бейжің өз территориясын қорғау үшін басымды мақсатта гипердыбысты зымырандарды дайындауға кірісті. Ресей мен Қытай басқа мемлекеттерге әскери шабуыл жасап, басқыншылықпен айналысуды көздемейді. Бұл ұжымдық Батыстың кей кезде агрессияға толы әрекеттерінен қорғану үшін жасалып жатқан шаралар.

Америка Құрама Штаттары 2021 жылдың басында F-15EX сегіз жойғыш ұшағын қаржыландыруды мақұлдады (құны 1,2 миллиард доллар болатын келісімшарт). Бүкіл бірінші партия бойынша ықтимал шығын көлемі шамамен 23 миллиард долларды құрайды. Қалай дегенмен де бүгінде Ресей мен Қытай гипердыбысты қару-жарақ дайындауда оқ бойы озық шықты.

0