Киіз үй

XXI ғасырдың қазағына оғаш көрінетін салт-дәстүрлер

9752
(Жаңартылды 13:11 31.10.2018)
Ағайынға бала беру, әмеңгерлік, іштей құда түсу – қазіргі қоғамда кездесе бермейтін салт-дәстүрлер

АСТАНА, 28 қазан – Sputnik. Әр ұлттың ғасырдан-ғасырға жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары бар. Заман өзгеріп, қоғам дамыған сайын салт-дәстүрлердің де озығы қалып, тозығы ұмытылады. Демократия, гендерлік теңдік, заң мен құқық үстемдік құрған қазіргі қоғамда кейбір салттың оғаш, ақылға қонымсыз көрінетіні жасырын емес. Бүгін біз XXI ғасырдың қазағы түсіне бермейтін кейбір салт-дәстүрлерге тоқталамыз.

Тұсаукесер
Национальный музей Казахстана

Іштей құда түсу және қарсы құда

Ертеде сенікі-менікі дегенді білмей, тапқан-таянғанын бірге ұстап үйренген тату адамдар "әйелдеріміз жүкті болып, бірі қыз, бірі ұл туса, құда боламыз" деп уәделескен. Солай бола қалғанда, екі жақ та балаларының ержеткенін күтіп, уақыты жеткенде, берген уәдесі бойынша құда түскен. Мұндай құдалардың арасында қалың мал мәселесі туындамайды. Екеуі де достықтың туысқандық қарым-қатынасқа ұласқанына қуанады. 

Қарсы құда көбіне жоқ-жітіктерде болады. Егер екі үйде де қыз, екі үйде де ұл болса, бір-біріне қалыңмал төлеуге шамалары келмесе, не төлеуден бас тартса, өзара келісіп, қарсы құда болады. Екі жақ қыздарын ауыстырады, яғни екі үйдің ұлдары қарындастарын айырбастау арқылы отау құрады.

Қазіргі қоғамда мұндайды көз алдыңа елестетудің өзі қиын. Қазір жастар өз таңдауын өзі жасайды. Ата-аналардың ұл-қыздарына жар іздеуі өте сирек кездеседі.

Бала беру 

Қазақ халқында ұрпақсыз қалмасын деген ниетпен бала сүйе алмай жүрген ағайынға бала беру дәстүрі бар. Әдетте көп балалы отбасы ұзақ жылдар сәби сүйе алмай жүрген туысқандарына бір перзентін беретін болған. Өзге отбасыға өз баласын беру ағайынның ұрпақсыз қалмауына септігін тигізіп қана қоймай, ағайын-туыстың арасын жақындата түседі. Әрі біреудің перзентін бауырына басқан әйел көп ұзамай өзі де жүкті болып қалып жатады.

Қазіргі қазақ қоғамында бұл дәстүр ұмытылды десе де болады, тіпті жастардың бұған үрке қарайтыны жасырын емес. 

Әмеңгерлік

Тұрмыстық зорлық-зомбылық
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Қазақ халқы ешқашан жетім-жесірін жылатпаған. Содан болса керек, күйеуі өліп, жесір қалған әйелді қайын ағасына немесе қайын інісіне, не болмаса жұбайының ең жақын туыстарының біріне тұрмысқа берген. Осылайша жесір әйел мен оның балаларының далада қалмауын ойлаған. Тегі бөлек бөтен біреуге күйеуге шықса, балалары қорлық көріп, мейірімге бөленбей өседі деп санаған. Әрі әкелерінің қандас, аталас туыстары жетім балаларды анасынан ажыратып алып қалуы ықтимал. Мұның ауыр қиянат боларын қазақтар жақсы түсінген.

Бүгінде жесір қалған әйелдің марқұм күйеуінің туысымен тұрмыс құруы – сирек ұшырасатын жағдай, тіпті жоқтың қасы деуге де болады. Көп жағдайда күйеуінің ағайын-туысқандары әйел мен оның балаларына материалдық көмек көрсетіп, қол ұшын созып тұрады. 

Қыз алып қашу

Қыз алып қашу қазіргі жастарға жақсы таныс салттың бірі. Ертеде әкесі келісімін бермесе, жігіт қызды алып қашып қосылатын болған. Ал кейбір жігіттер қыздың келісімін алмай, зорлықпен алып қашып жатады. Әрине, мұндай жағдайда екі жастың дәм-тұзы жарасып, үлгілі, өнегелі отбасы болып кетуі өте қиын. 

Қазіргі кезде ақша үнемдеп, ұзату тойын өткізбес үшін алдын ала келісіп, қыз алып қашу да бар. Бүгінде қыз алып қашу салт емес, қылмыс, яғни адам ұрлау деп саналады. Тіпті Қазақстанның кейбір өңірлерінде қыз алып қашқан жігіттер сотталып, түрмеге қамалған еді.

9752
Кілт сөздер:
әмеңгерлік, бата, салт-дәстүр, қыз алып қашу
Әуежай қызметкері

Қазақстанда 26 қазаннан бастап қандай халықаралық рейстер қысқарады

66
Халықаралық төрт бағыт бойынша бір аптада 17 рейс қысқартылады. Бұған дейін Air Astana күз-қыс кезеңінде халықаралық рейстерді кейбір өзгеріспен орындауды жалғастыратынын хабарлады

АЛМАТЫ, 20 қазан – Sputnik. Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің азаматтық авиация комитеті эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына байланысты халықаралық рейстер саны қалай қысқаратыны туралы айтып берді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Осылайша, комитет Біріккен Араб Әмірліктеріне және кері рейстерді аптасына 8 рейске қысқарту туралы шешім қабылдады.

Беларусь еліне ұшу және кері қайту бойынша бес рейс, Германияға екі рейс қысқарады.

"Рейстер санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қатаң сақтап, әуекомпания сайттарында жарияланаған кестеге сәйкес эпидемиологиялық жағдайдың жақсаруына қарай жүзеге асатын болады", - деп хабарлады ведомство. 

Бұған дейін Air Astana әуекомпаниясының күзгі-қысқы навигация кезеңінде халықаралық рейстерді кейбір өзгеріспен орындауды жалғастыратыны хабарланды.

Әуекомпания президенті Питер Фостер вирустың таралуын болдырмауға бағытталған үкіметтің шешімін қолдайтынын айтты. Алайда саяхат, туризм және демалыс индустриясы жаһандық экономикалық белсенділік пен жұмыс орындарын ұлғайтудың қуатты генераторы болып табылатынын атап өтті.

"Бұл салалардың 2021 жылдың басында толығымен қайта іске қосылуы өте маңызды. Олай болмаған жағдайда қаржылық және әлеуметтік салдары ұлттық экономика үшін де, адамдар өмірі үшін де қиын болады", - деп атап өтті Фостер.

66
Кілт сөздер:
рейстер, әуе қатынасы, Қазақстан
Тақырып бойынша
"Жағамызды ұстадық" Қазақстандық стюардессаның ашық әңгімесі
Қазақстандықтар апаттан зардап шеккендердің туыстарына ұшақтағы орындарын берді
Желіде малайзиялық ұшақтың апатына қатысты іс бойынша жаңа құжаттар пайда болды
Қарағанды түбінде апат: әскери ұшақтың құлаған сәтінің видеосы жарияланды
Есмағамбетова: Ұшақта ешкім науқас адамның жанында отырғысы келмейді

Қонаевтың жаңа ескерткіші төңірегінде дау туды видео 

170
(Жаңартылды 21:31 20.10.2020)
Алматы облысының Бақанас ауылында мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаевтың монументі орнатылады

НҰР-СҰЛТАН, 20 қазан – Sputnik. Әлеуметтік желіде Дінмұхамед Қонаев бейнеленген ескерткіштің суреті мен видеосы тарап жүр. Мүсіншілер мен желі қолданушылар жаңа монументті сынға алды. Себебі оны талғамсыз жасаған, тіпті, пропорциясы да сақталмапты. 

Танымал мүсінші Олжас Мұхамеди де өз нарызылығын білдіріп, әлеуметтік желіде жазба жариялады.

"Тендер мен параға арналған ескерткіш! Мен Қазақстандағы ескерткіштер мен мүсіндер мәселесін бұрыннан бері көтеріп келемін. Алайда бәріне қазіргі жағдай ұнайтын сияқты. Бәлкім, президент осы проблемаға назар аудар. Мен өзім 60 адамнан тұратын бір топ мүсіншілердің атынан ұсыныс беруге дайынмын", – деп жазды Мұхамеди Facebook парақшасында.

Әлеуметтік желі қолданушылары оны қолдап, жаңа ескерткішті сынға алды. Дінмұхамед Қонаевтың басы кішкентай, ал денесі тым жалпақ және ұзын болып шыққан. 

Sputnik Қазақстан тілшісі Алматы облыстық әкімдігіне хабарласып, мәселенің мән-жайын білді. Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының мәліметіне сәйкес, Дінмұхамед Қонаевтың ескерткішін орнатуға бюджеттен ақша бөлінбеген. Барлығы демеушілер қаржысына жасалып жатыр.

"2020 жылы 15 қазанда мәдени және тарихи ескерткіштерді қорғау жөніндегі облыстық комиссия Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаевқа арналған ескерткіш орнату бойынша барлық құжатты мақұлдаған болатын. Одан кейін тиісті құжаттар Нұр-Сұлтанға мемлекеттік комиссияның қарауына жіберілді", - дейді мамандар. 

Олардың айтуынша, мүсінді орнату туралы шешім бүгін қаралып, шығарылуы тиіс. Қазіргі кезде жаңа монумент қойылатын жерде дайындық жұмыстары жүргізіліп жатыр.

170
Кілт сөздер:
видео, ескерткіш, Дінмұхамед Қонаев
Тақырып бойынша
Жұрттың ашуын тудырды: Семейде Мәншүк Мәметованың ескерткіші алынып тасталды
Назарбаевтың Нұр-Сұлтандағы ескерткіші: құрылыс жайлы не белгілі  
"Ол мені қорғап қалды" Дінмұхамед Қонаев туралы не білеміз?
Нұр-Сұлтанда мектепке Қонаевтың есімін беру ұсынылды – әкім не дейді?
Дінмұхамед Қонаевтың қарындасы қайтыс болды
Көлік қозғалысы

Нұр-Сұлтанда жаңа біржақты көше пайда болады

0
Бұл шешім тұрғындардың елорда әкімдігіне осы көшедегі қозғалысқа жасаған шағымынан кейін қабылданған

АЛМАТЫ, 20 қазан – Sputnik. Нұр-Сұлтанда 25 қазаннан бастап Family village ауданында Е652 көшесінде бір бағытты қозғалыс енгізу жоспарланып отыр.

Қала әкімдігінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, бұл шешім тұрғындардың елорда әкімдігіне осы көшедегі қозғалысқа жасаған шағымынан кейін қабылданды. 

Елордалық көлік және жол-көлік инфрақұрылымын дамыту басқармасы мен әкімшілік полиция басқармасы бірлесіп, осы учаскелердің жол-техникалық жағдайын тексерген.

"Қозғалыс сағат тіліне қарсы бағытта болады. Белгіленген учаскеде бір бағытты қозғалысты енгізу көлік легінің үздіксіз қозғалысын қамтамасыз етуге, қарсы бағытпен қақтығыс жағдайын азайтуға, жол апатын болдырмауға мүмкіндік береді", - делінген әкімдік таратқан ақпаратта.

Сонымен қатар бұл өзгеріс жол қозғалысын оңтайландыру үшін және көше-жол желісіне жүктемені азайту мақсатында енгізіліп отыр.

0
Кілт сөздер:
көлік қозғалысы, көше, Нұр-Сұлтан
Тақырып бойынша
Көше сыпырып кеткен: Әблязовтің елге оралған сыбайластарының тағдыры белгілі болды
Нұр-Сұлтанда ерекше көше қиылысы пайда болды – видео
Америкалықты бір соққымен құлатқан қазақ па? Көше төбелесінің видеосы
Бұрынғы кәсіби футболшы көше сыпырып кетті – видео
Нұр-Сұлтанда бірнеше көше мен көпір жабылады