Ата мен әже немерелерін құшақтап отыр

Мамандар ата-әженің қолында өскен баланың болашағы қандай болатынын айтты

2905
(Жаңартылды 12:57 06.02.2019)
Қазақ қоғамында дәстүр бойынша ерлі-зайыпты отбасында дүниеге келген тұңғыш баланы ата-әжесіне береді. Егер ерлі-зайыпты жасы үлкендермен бір шаңырақ астында тұрса, онда сәби көп ұзамай ата-әжесімен бірге ұйықтап, солардың ұл-қызы саналады

АСТАНА, 25 желтоқсан — Sputnik, Қарлыға Бүйенбай. Ата-әжесінің немересіне қаншалықты қамқор болғанына қарамастан, сәби психикасына әке-шешесінен ажырау өте ауыр тиеді. Қазақтың "Әженің сары майы ананың қара шайына татымайды" деген мақалы құдды осы жағдайды сипаттап тұрғандай. Мұндай сәбилер ересек өмірде шылым шегіп, тамақты көп жейтін болады. Сондай-ақ, бойынан шыдамсыздық, ынжықтық сынды қасиеттерге орын табылады. Бір нәрсені беру немесе алу мәселесіне келгенде қатты қиналады.

Қалай десек те, алғашқы объект — ананы басқа біреудің алмастыруы сәбидің жан-дүниесіне белгілі бір өзгерістер алып келеді. Осы орайда мамандар тұңғышты ата-әженің тәрбиесіне берудің оның болашақ өміріне қалай әсер ететінін айтып берді.

"Бізге емделуге әртүрлі себеппен келсе де, анализ нәтижесінде аурудың себебі бір екені анықталып жатады. Ол — сәбидің анасынан ерте ажырауы және осыған байланысты анасына ренжуі. Көп жағдайда осы реніштің астарында анаға деген сағыныш жатады", — дейді Орталық Азиядағы психоанализ институтының директоры Анна Құдиярова.

Ата-әженің қолында тәрбиеленген баланың қиындықтары негізінен оларды шектен тыс еркелетіп, қалауының барлығын орындауында болып отыр. Орталық Азиядағы психоанализ институты жүргізген сауалнама барысында ата-әженің баласына ешкімнің (туған әке-шешесі, бауырларының) ұрысуға, сын айтуға құқығы жоқ екені белгілі болды. Сондай-ақ, жақсының барлығы соларға беріледі.

Тағы оқыңыз:

"Ата-әженің баласы мұндайда өзін өзгелерден артық сезінгенімен, бұл қарым-қатынастың сыртқы көрінісі ғана. Мысалы, кейбір клиенттер ата-әжесінің "төбесінде" отырып шай ішкендерін еске алады. Мұндай шектен тыс еркелету олардың психоэмоциялық дамуына белгілі бір дәрежеде әсер еткені сөзсіз. Осылайша олар даму кезеңінің келесі сатысына өтпей қалады. Десе де, әр сәбидегі қиындықтың себептері түрліше болуы мүмкін", — дейді астаналық психоаналитик Светлана Мергенбайқызы.

Ата-әже қолында өскен бала сүйікті іс пен дос табуда қиналады

Сауалнама мен психолог, психоаналитиктердің консультациясы кезінде ата-әже балаларының туған бауырларына қызғанышпен қарап, өздерін іштей кем сезінетіні белгілі болған. Сондай-ақ, ата-әженің қолында тәрбиеленген сәби ар, кінә және ұят сынды қасиеттерді шектен тыс жоғары қояды.

Жасы үлкендер баланың сезімталдығы мен жыныстық дамуына әсер етеді. Осы орайда, В. Е. Каган отбасы "сәбидің жанжыныстық мәдениетінің қалыптасуындағы фильтр іспеттес" деп айтып кеткен болатын. Ата-әже мен әке-шешенің жыныстық белсенділігі әртүрлі, яғни олардан балаға берілетін сезімдер де әртүрлі болып келеді. Осылайша ата-әже қолында өскен бала болашақ жар-жұбай таңдайтын кезде қиналып, отбасылық өмірінде көп кикілжің болуы мүмкін.

Ата-әже қолында өскен сәбилер туған әке-шешесіне қайтқанда тағы бір үлкен психологиялық жарақат алады. Ферберн адамның мұндай кезде ауыр депрессияға шалдығатынын айтады. Ал депрессия негізінен адамның өзіне қымбат бір жанды немесе нәрсені жоғалтуымен байланысты. Олай болса, қазақ тәрбиесіндегі тұңғыштардың екі мәрте өзі жақсы көретін адамнан ажырауы — ауыр психологиялық соққы. Психоаналитик мамандардың айтуынша, мектепке барарда ауылдан туған әке-шешесінің қолына қайтып келгенде жұмақтан қуылғандай әсер алады. Көп жағдайда жалғызсырап, мінезі тұйық болып өседі. Достары аз болып, сүйікті ісі жоқ болады.

"Мұны біз таратқан анкеталардағы жауаптар растауға көмектеседі. Респонденттердің көбісі "Сыныптастарыңызбен әлі күнге дейін достық қарым-қатынастасыз ба?" деген сауалға "Жоқ" деп жауап берді. Яғни адамның сәби шағында анасынан, кейін сәл өскенде әжесінен ажырауы қоғаммен араласуын, дос пен хобби табуын қиындатып жібереді. Сондай-ақ, осы зерттеулер нәтижесінде әже қолында өскен балалардың "шындығында туған ананың аялы алақанын армандайтыны" белгілі болды", — дейді алматылық психоаналитик Гүлжан Амангелдинова.

30 жасқа дейін отбасын құра алмаған Нұраддин мырза

Сондай-ақ, маман әже мен ананың осы кезде болып жатқан ішкі психикалық процестерін зерттеу де маңызды екенін атап өтті.

"Кейде әжелердің емшек сүті пайда болатын кездер кездесіп жатады. Әженің немересіне деген үлкен махаббаты ағзасында химиялық өзгерістердің жүруіне себеп болуы мүмкін", — дейді Гүлжан Амангелдинова.

Тағы оқыңыз:

Сондай-ақ, ата-әженің немесе туған ата-анасынан өзге адамдардың қолында тәрбиелену баланың ересек өмірде жар таңдауда қиындықтарға әкеліп соқтыратынын келесі мысалдан көруге болады:

Нұраддин мырза (есімі өзгертілді) — 30 жаста, қазақ, бойдақ. Ол әйелдерге сенуден қалғанының себебін анықтауға көмектесуді сұрап терапияға келеді. Бастапқы бірнеше сессияда өзі туралы айтты. Ес білгелі ата-әжесімен бірге тұрған. 23 жасында олар қайтыс болған соң, туған әке-шешесінің қолына келеді. Әкесімен жақсы қарым-қатынас орнатқанымен, анасымен әлі де тіл табыса алмай жүр. Анасы оған сүйікті қызына үйленуге тыйым салғаннан кейін ауылдан Алматыға кетеді. Үлкен қалада жүріп ол әртүрлі қызбен кездескен. Айтуынша, осы қыздардың барлығы да оны әртүрлі жолмен алдайды. Ақырында Нұраддин мырза олармен кездеспеуді ұйғарады. Енді оны "Әйел қауымының барлығы, расымен де, жаман ба? Әлде өзіне жақсы қыз жолықпай жүр ме?" деген ой мазалайды.

"Анасынан ажыратылған адамдар көп жағдайда пессимист, қызғаншақ, өзгелерге сенім артудан ада және басқаларды келемеждегенді ұнатады. Анализ барысында Нұраддин мырзаның әлі күнге дейін өзін ата-әжесіне беріп жіберген анасына ренжіп, әрекетін іштей сынап жүргенін анықтадық. Алғаш рет анасына реніші барын мектепке барарда сезген. Себебі, анасы мұғалім болғандықтан, өзін қайтарып алып, туған-әке-шешесімен бірге тұрамыз деп ойлаған. Клиентім үшін бүгінде әйелдермен қарым-қатынас құра алмай жүргеніне анасына деген реніш себеп екені үлкен жаңалық болды. Ұзақ емнің арқасында ол әйелдерге деген көзқарасын өзгертіп, олармен қарым-қатынасын дұрыстады", — дейді психоаналитик Анна Құдиярова.

Әже-ата қолында өскен 10 баланың 8-інде жақын дос жоқ

Осы тақырып төңірегінде АҚШ-та Ханс Гейгер 7 000 жұп арасында зерттеу жүргізді. Нәтижесінде адамдардың ересек шақта романтикалық қарым-қатынас құру білу қабілеттері 1 және 14 жас аралығында пайда болатыны белгілі болды. Ал жасөспірімдік шақтағы жағдайлар психикаға аса әсерін тигізе қоймайды. Егер осы нәтижені қазақ отбасыларға телитін болсақ, тұңғышты әжеге беру болашақта адамның отбасын құра алмауына, құрғанның өзінде ажырасып кетуіне әсер етеді.

Орталық Азиядағы Психоанализ институты жүргізген сауалнама нәтижесі бойынша 10 зерттелушінің алтауы жақсы оқыған, екеуі — нашар, тағы екеуі — орташа. Он адамның бесеу бір реттен, біреуі — екі рет, тағы біреуі — үш рет ажырасқан. Осылардың ішінде үш адам екінші рет отбасын құрса, үш адам бірде-бір рет отбасын құрмаған. Сауалнамаға қатысқан 10 адамның 8-інде мектептен келе жатқан достар жоқ. Яғни ата-әженің қолында тәрбиеленген бала өзінің бар назарын туған ата-анасына аударып өтеді. Үнемі "Олар мені неліктен ата-әжеме берді? Неліктен мені қайтарып алды?" сынды ойдың жетегінде жүреді.

Алматылық ананың өкініші

Алматылық төрт баланың анасы Гүлім Абдраманова, расымен де, тұңғышты ата-әженің қолына берудің оның болашақ өміріне айтарлықтай әсер ететінін айтады.

"Тұңғышым бүгінде 34 жаста болғанына қарамастан, әлі күнге дейін отбасын құра алмай жүр. Жыл сайын туған күні таяп қалғанда әзіл-қалжың араластырып "Қашан отбасын құрасың? Сүйіктіңді ертіп келмесең, өзіміз біреуге күштеп үйлендіреміз" деп айтамыз. Бұрын іштей келініміз қандай болар екен, әйтеуір, жақсы жердің қызы бұйырса екен деп армандаушы едік. Қазір әйтеуір отбасын құрсыншы деп тілеп жүрміз. Іштей бізге реніші бар екені сөзсіз. Бірақ, бұл туралы ешуақытта ашылып сөйлесіп көрмеппіз. Арамызда ана мен бала арасындағы қарым-қатынас жоқ. Бөтен адамдар сияқтымыз. Құдды туған ұлым емес, қайын інім сияқты. Бүгінде әрбір баланың анасының осындай қадамға баруға мәжбүр болатынын түсінсе екен деймін. Әсіресе, әкесі үйдің үлкені болған кезде", — дейді Гүлім Абдраманова.

Алматылық ана уақытты кері қайтару мүмкіндігі болса, баласымен көбірек уақыт өткізуге тырысатынын айтады. Сондай-ақ, ол тұңғышының басқа балаларына қарағанда, ұқыпты, ұл бала болғанына қарамастан, үй шаруасына келгенде тиянақты екенін жеткізді. Мұның барлығы ата-әжесінің оны тазалыққа үйретуінің арқасы деп отыр.

Ал, Сіз құрметті оқырман, ата-әженің қолында өсу баланың болашағына қалай әсер етеді деп ойлайсыз? Мамандар зерттеуінің нәтижесімен келісесіз бе?

2905
Кілт сөздер:
ата-әже, салт-дәстүр, отбасы, ана мен бала, зерттеу, Анна Құдиярова
Тақырып бойынша
Психоаналитик неліктен адамдардың бір-бірін көреалмайтынын түсіндірді
Психоаналитик қызына хиджаб кигізетін ата-ананың неге олай істейтінін түсіндірді
"Үйге кіріп келе жатқан бала құлап қалса..." Қазақтың ырым-тыйымы туралы не білеміз?
Сауалнама. Қазақтар басқа ұлт өкілімен отбасын құруға қалай қарайды?
"Мен" сөзін күйзеліске шалдыққан адамдар жиі айтады — ғалымдар
"Күйеуің құрбыларыңды жақтырмаса..." Ғалымдар зерттеу жүргізіп, қорытынды жасады
Ғалымдар жүкті әйелдерге неге шай ішуге болмайтынын айтты
Жұмыс, қызмет

Президент мемлекеттік қызметшілерді қысқартуға қатысты тапсырма берді

35
Өткен жылы агенттіктің штаты 10 процентке қысқарған, биыл ақпан айының соңына дейін тағы да 15 процентке оңтайландырылмақ

НҰР-СҰЛТАН, 19 қаңтар — Sputnik. Қазақстан президенті мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Анар Жайылғанованы қабылдады, деп хабарлайды Ақорда.

Кездесуде мемлекет басшысына агенттіктің 2020 жылы атқарған жұмыстарының негізгі қорытындылары туралы егжей-тегжейлі есеп берілді.

Анар Жайылғанова ведомствоның мемлекеттік қызметке орналасу рәсімдерін жетілдіруге, саяси қызметті кәсібилендіруге, қызметкерлерді ынталандыруға және дамытуға бағытталған жұмыстар туралы айтты. Президенттік жастар кадрлық резерві, сондай-ақ, мемлекеттік қызметтің ұйымдастыру мәдениетін өзгертуге қатысты атқарылған шара жайлы ақпарат берді.

Агенттік төрағасы мемлекеттік қызметті цифрландыру, оның ішінде, "Е-қызмет" жүйесінің интеграция аясын кеңейту және i-Qyzmet жүйесін әзірлеу барысына да тоқталды.

Жайылғанованың айтуынша, өткен жылы агенттіктің штаты 10 процентке қысқарған, ал биыл ақпан айының соңына дейін тағы да 15 процентке оңтайландырылмақ.

Қасым-Жомарт Тоқаев агенттік төрағасына орталық және жергілікті деңгейдегі мемлекеттік қызметшілерді қысқарту үдерісінің ашықтығы мен тиімділігін бақылауды қамтамасыз етуді тапсырды. Сонымен қатар президент мемлекеттік басқару тұжырымдамасын әзірлеу және жүзеге асыру аясында ведомствоның жұмысын жандандыруға нұсқау берді. 

35
Кілт сөздер:
мемлекеттік қызметші, президент
Тақырып бойынша
Тоқаев биыл кімдердің жалақысы өсетінін айтты
Мамин екі министрді не себепті ауыстырды – сарапшылар пікірі
2021 жылы мемлекеттік қызметшілер қандай декларация тапсырады
Президенттің төрағалығымен үкіметтің кеңейтілген отырысы қашан өтеді
Мемлекет басшысы Ахметжан Есімовті қабылдады
Темір тор мен кісен, архивтегі сурет

Тоңазытқыштағы нәресте өлімі: сот залында шу шықты видео

941
(Жаңартылды 19:33 19.01.2021)
Бұрынғы бас дәрігердің жұбайы сот үкімін естігеннен кейін судьяға дөрекі сөйлеп, "олардың бәрін антикор басқарып отыр" деп шықты

НҰР-СҰЛТАН, 19 қаңтар – Sputnik. Ұзақ уақытқа бас бостандығынан айырылған дәрігерлер өз эмоциясын ұстай алмады. "Ақ Жайық" порталында сот залында түсірілген видео да жарияланды.

Айта кетейік, дүйсенбі күні Атырауда жаңа туған баланы алдын ала сөз байласу арқылы өлтіргені үшін айыпталған облыстық перинаталдық орталықтың дәрігерлеріне қатысты үкім шыққан болатын. Сот оларды кінәлі деп танып, перинаталдық орталықтың бұрынғы бас дәрігері Қуаныш Нысанбаевты 18 жылға, акушер-гинеколог Асқар Қайыржанды 16 жылға, акушер Жәмилә Құлбатырованы 15 жылға бас бостандығынан айыруға шешім қабылдады. Ал неонатолог-дәрігер Руслан Нұрмұхамбетов пен Дариға Жұмабаева қылмыс туралы хабарламағаны үш жылға бас бостандығын шектеу жазасына кесілді.

Судья үкімді жариялағанда дәрігерлер өз эмоциясын ұстай алмады. Акушер-гинеколог Асқар Қайыржан "үкіммен келіспеймін!" деп, сотталушыларға арналған кабинаның терезесін ұра бастады. Осыдан кейін қарауыл оны сот залынан алып кетті.

Бұрынғы бас дәрігердің жұбайы сот үкімін естігеннен кейін судьяға дөрекі сөйлеп, "олардың бәрін антикор басқарып отыр" деп шықты. Ал Қуаныш Нысанбаевтың өзі ештеңе түсінбегенін жеткізді. Содан кейін әділ сот болмады деп айқайлады.

"Неге бұл жерде Әлімбаева (кезекші неонатолог-дәрігер) жоқ. Ол бірінші болып баланы қараған", – деді ол. Оны да сот залынан алып кетуге тура келді.

Акушер Жәмилә Құлбатырова да сот үкімімен келіспейтінін мәлімдеді.

"Мен дәрігерлердің айтқанын ғана істедім. Басқа еш кінәм жоқ!", – деп айқайлады Құлбатырова.

Судья Гүлмира Дәулетова үкімді аяғына дейін оқып, 15 күннің ішінде қарсы шағым түсіруге болатынын айтты.

Жаңа туған нәрестенің өлімі

2019 жылдың 29 қыркүйегінде Атырау перинаталдық орталығында дүниеге келген нәресте қимылсыз жатқаннан кейін дәрігерлер оны өлі туды деп тіркеген. Алайда сәбиді тоңазытқыш камераға апарған кезде аяғы қимылдай бастаған.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің хабарлауынша, дәрігерлер құжатты түзетпеу үшін оны тоңазытқышта қалдыруға шешім қабылдаған. Сотта тергеуші Асқарбек Ермұқашев дәрігерлердің телефон арқылы сөйлескен стенограммасы бар екенін айтқан.

Оқи отырыңыз: Сегіз сағат жер астында жатқан нәресте тіріліп кетті - видео

Филологиялық сараптаманың қорытындысы да жасалды. Сонда дәрігерлердің бір-бірімен кеңесіп, баланың тағдырын шешкені анық байқалады. Әңгіменің стенограммасында "Құдай бізді кешірсін" деген сөздер бар.

941
Кілт сөздер:
Атырау, бала өлімі
Тақырып бойынша
Атырауда 108 нәресте шетінеді: дәрігерлер жас босанған әйелдердің өзін кінәлайды
Нәресте тоңазытқыштан табылды: атыраулық дәрігерлердің ауыр қылмысы ашылды
Алматыда он жыл күткен нәресте он күнде шетінеп кетті: оқиғаның мән-жайы
Қызыл қаласында анасы көшеде ұмытып кеткен нәресте үсіп өлді
"Алты айлық нәресте бар": үш облыста коронавирус жұқтырған 14 адам анықталды