Абдулсамет Алтай мен Димаш Құдайберген

"Тұрып қошемет көрсетті": Франция қазағы жұрттың Димашқа қалай тамсанғанын айтты

5748
(Жаңартылды 18:18 07.10.2019)
Қандасымыздың Парижде тұрғанына 30 жыл болыпты. Алғаш Түркиядан көшіп барғанда талай қиындықты басынан өткергенімен Францияда қалып, аянбай еңбек еткен

НҰР-СҰЛТАН – 7 қазан, Sputnik, Дәурен Ерболат. Францияда тұратын этникалық қазақ Абдулсамет Алтай бұл елде қандастарымыздың қалай тұрып жатқанын, ана тілі мәселесін және француздардың Димаш Құдайбергеннің өнеріне қалай тәнті болғанын Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұқбатында айтып берді.

Франциядағы қазақтар

Абдулсамет Алтай 1949 жылы Пәкістанда дүниеге келген. Ал 1953-1954 жылы отбасымен бірге Түркияға көшіп келіпті. Ол – дін қайраткері, ғұлама ғалым, құранды алғаш рет қазақ тіліне аударған Халифа Алтайдың ортаншы ұлы. 30 жылдан астам уақыт Париж қаласында тұрып жатыр. 70 жастағы азамат 1986 жылы Түркиядан Францияға қоныс аударыпты.

"1986 жылы 36 жасымда Франция астанасы Парижге қоныс аудардым. Ол жаққа баруға қорыққан жоқпын. Себебі, мұнда сенімді достарымыз болды. Тері илеп, киім тігуді білетінмін. Еуропаға тігіншілер керек деген соң, осында қоныс аудардым. Париждегі ательеде киім тігіп, жұмыс істедім. 65 жасымда зейнетке шықтым", - дейді ол.

"Талай қиындықты бастан өткіздік"

Абдулсамет Алтай Франциядағы қазақтар Түркиядан қоныс аударғанын, мұнда талай қиындықты басынан өткізгенін жеткізді.

"Францияға қазақтар алғаш 1971 жылы Түркиядан қоныстана бастады. Қазір мұнда 250-ден астам қазақ отбасы тұрады. Қазақстаннан келіп, жоғары оқу орындарында оқып жүрген қазақ студенттері де бар. Алғаш көшіп келгенде талай қиындықты бастан өткіздік. Себебі, түрікше, қазақша ғана білдім. Ағылшыным нан сұрай алатын деңгейде ғана болды. Французша жұмысымызға байланысты терминдерді ғана білдік. Барымызды салып, еңбектендік. Парижде тұрып жатқаныма 30 жыл болды", - дейді Франция қазағы.

Оның айтуынша, ол – Франция және Түркия азаматы. Мұнда қос азаматтық алуға заңмен рұқсат беріліпті.

Отбасы

Қандасымыздың 42 жастағы қызы және 35 жастағы ұлы бар. Екеуі де мемлекеттік қызметте жұмыс істейді, әрі Франция азаматтығын алған.

"Балаларыммен қазақша сөйлесемін. Қызымнан туған 3 жиен немерем, ұлымның бір баласы бар. Жұбайыммен бірге немерелеріме қараймын. Оларды мектепке апарып, алып келеміз. Негізгі жұмысымыз – немере бағу. Олардың артынан жүгіру оңай емес", - дейді ол ағынан жарылып.

Абдулсамет Алтайдың қызы мен ұлы бар, төрт немере тәрбиелеп отыр
© Photo : Абдулсамет Алтайдың жеке архивінен
Абдулсамет Алтайдың қызы мен ұлы бар, төрт немере тәрбиелеп отыр

Абдулсамет Алтай Франциядағы қазақ жастарының жоғары білімді, француз тілін жетік білетінін атап өтті. Олар мемлекетік қызметте, бизнесте және басқа да салада жемісті еңбек етіп жүр.

Қазақ тілі мәселесі

Париж тұрғыны Францияда қазақ тілін үйрету мәселесі өте өзекті болып тұрғанын айтады.

"Қазақ тілі мәселесі өте өзекті күйінде қалып отыр. Жастар қазақша біледі деп айта алмаймын. Франциядағы Қазақстан елшілігі қазақ тілін үйретуге көмектесті. Парижге келген Әйгерім есімді екі қазақ қызы "Қорқыт" атты мәдени орталықты ашты. Олар осындағы балаларға қазақ тілінен сабақ беріп жүр. Сондай-ақ Франция азаматтары асырап алған қазақ балалары бар. Олар да осы орталыққа келеді", - деді қандасымыз.

Сонымен қатар Абдулсамет Алтай Франциядағы қазақтар дінін ұмытпағанын, мешітке барып намаз оқып тұратынын жеткізді. Оның айтуынша, мұндағы қандастар қазақтың салт-дәстүрін сақтап отыр.

Абдулсамет Алтай Қазақстанға алғаш рет 1994 жылы келіпті. Ал екінші рет 1995 жылы қазақтың ұлы ақыны Абайдың 150 жылдығына орай Семейге барған.

Ол тарихи отанына жылына 1-2 рет келетінін атап өтті. Соңғы рет астанада 2017 жылы болыпты. ЭКСПО халықаралық көрмесін көріп, дүниежүзі қазақтары құрылтайына қатысқан.

Әңгіме барысында оған "Қазақстанға көшіп келгіңіз келмей ме?" деп сұрақ қойдық.

"Бұл сауалды маған журналистер жиі қояды. Мен Қазақстанға көшіп барғанда не істеймін? Зейнет жасындамын, үйде отырамын ғой. Бұл жақта балаларым бар. Үйреніп қалдым. Қазақтың салт-дәстүрін сақтап отырмыз. 7 атаға дейін қыз алып, қыз беріспейміз. Шамамызша Қазақстанның атын шығаруға өз үлесімізді қосып жүрміз", - дейді 70 жастағы азамат.

"Жылқы етін алмаймыз"

Абдулсамет Алтай Парижде қойдың еті қымбат тұратынын, жылқының етін франциялықтар да жейтінін атап өтті. Ол француз қасапшыларынан жылқы етін алмайды. Себебі, олар малды шариғат талаптарына сай бауыздамайды.

"Мұнда бүтін бір қой 180-200 еуро (76 860-85 400 теңге шамасында) тұрады. Малды қаланың шетінде соямыз. Жалпы 1 келі қойдың еті – 11-12 еуро (4700-5120 теңге шамасында). Оны қасапшылардан аламыз. Құрбан айт кезінде малдың бағасы шарықтап кетеді. Жылқы етін сататын қасапшылар да бар. Бірақ олардан ет сатып алмаймыз. Өйткені, олар малды шариғат талаптарына сай бауыздамайды", - дейді ол.

Франция қазағы қымызды Германиядан анда-санда сатып алып тұратынын айтады. Мұнда 0,5 литр қымыздың бағасы – 6 еуро (2500 теңге шамасында ). Сондай-ақ ол қымызды орайы келгенде Түркиядан сатып алатынын атап өтті.

Абдулсамет Алтай зайыбымен
© Photo : Абдулсамет Алтайдың жеке архивінен
Абдулсамет Алтай зайыбымен

"Тұрып қошемет көрсетті"

2016 жылы Парижде Алматының 1 мың жылдығы ЮНЕСКО деңгейінде аталып өткен. 

"Алтын адамның" көшірмесі қойылып, киіз үй тігілді. Париждегі ЮНЕСКО-ның 7 қабатты ғимаратында Димаш Құдайбергеннің және басқа қазақ әншілерінің қатысуымен концерт өтті. Онда Димаш қазақ және француз тілдерінде әнді нақышына келтіре орындады. Ол ән орындап болған кезде тыңдармандар орындарынан тұрып, қошемет көрсетті. Зал толған француздар еді. Бұл концертті жұбайым да, келінім де көрді. Қазақтар аз болды. Димаштың дауысы шетелдіктерге ұнады", - дейді ол.

Айтуынша, Димаш Құдайбергенді француз телеарналары көрсеткен. Тіпті, Лара Фабиан "Димаштың дауысы керемет" деп бағасын бергенін айтып өтті.

"Концерт біткеннен кейін ас ұйымдастырылды. Сонда аз ғана уақыт Димашпен сөйлесіп, онымен суретке түсіп үлгердім. Тәрбиелі, қарапайым, қазақша таза сөйлейтінін байқадым. Домбырада да жақсы ойнайтынын білдім", - деді Абдулсамет Алтай.

Мәдени байланыс

Сөз соңында Абдулсамет Алтай Қазақстан мен Франция арасындағы байланыстың нығайып келе жатқанына қуанатынын жеткізді.

"Мәдени байланыс нығайды. Шаралар жиі өтіп тұрады. 26-29 қыркүйек аралығында Парижде қазақ киносының фестивалі өтті. Фестиваль "Айка" фильмімен ашылды. Оны да көрдік. Самал Еслямова қырғыз әйелінің рөлін жақсы сомдаған. Режиссер Рүстем Әбдіраштің "Қазақ хандығы. Алтын тақ" тарихи фильмін де тамашаладық. Шара барысында он шақты фильм көрсетілді. Қазақ кинолары ұнады", - деп түйіндеді сөзін ол.

5748
Кілт сөздер:
шетелдегі қазақтар, Димаш Құдайберген
Тақырып:
Шетел қазақтары (37)
Тақырып бойынша
Назарбаевқа айтар өтінішім бар – Омбы қазағы
"Қиыншылық көресің": Түркиядағы қазақ елге неге оралғысы келмейтінін айтты
"Қамығып отырмыз": Түркиядағы қазақтар Нұрсұлтан Назарбаевқа хат жолдады
Қытайлық миллиардер қазақтар туралы не ойлайтынын айтты - видео
"Менің кінәм емес...": Қытайдағы туыстарына барған қазақ қызы қиындыққа тап болды
"Боғауыздың өзін сағынамын": Бразилиядағы жалғыз қазақ балуанның ашық әңгімесі
Әуежай қызметкері

Қазақстанда 26 қазаннан бастап қандай халықаралық рейстер қысқарады

71
Халықаралық төрт бағыт бойынша бір аптада 17 рейс қысқартылады. Бұған дейін Air Astana күз-қыс кезеңінде халықаралық рейстерді кейбір өзгеріспен орындауды жалғастыратынын хабарлады

АЛМАТЫ, 20 қазан – Sputnik. Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің азаматтық авиация комитеті эпидемиологиялық жағдайдың нашарлауына байланысты халықаралық рейстер саны қалай қысқаратыны туралы айтып берді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Осылайша, комитет Біріккен Араб Әмірліктеріне және кері рейстерді аптасына 8 рейске қысқарту туралы шешім қабылдады.

Беларусь еліне ұшу және кері қайту бойынша бес рейс, Германияға екі рейс қысқарады.

"Рейстер санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қатаң сақтап, әуекомпания сайттарында жарияланаған кестеге сәйкес эпидемиологиялық жағдайдың жақсаруына қарай жүзеге асатын болады", - деп хабарлады ведомство. 

Бұған дейін Air Astana әуекомпаниясының күзгі-қысқы навигация кезеңінде халықаралық рейстерді кейбір өзгеріспен орындауды жалғастыратыны хабарланды.

Әуекомпания президенті Питер Фостер вирустың таралуын болдырмауға бағытталған үкіметтің шешімін қолдайтынын айтты. Алайда саяхат, туризм және демалыс индустриясы жаһандық экономикалық белсенділік пен жұмыс орындарын ұлғайтудың қуатты генераторы болып табылатынын атап өтті.

"Бұл салалардың 2021 жылдың басында толығымен қайта іске қосылуы өте маңызды. Олай болмаған жағдайда қаржылық және әлеуметтік салдары ұлттық экономика үшін де, адамдар өмірі үшін де қиын болады", - деп атап өтті Фостер.

71
Кілт сөздер:
рейстер, әуе қатынасы, Қазақстан
Тақырып бойынша
"Жағамызды ұстадық" Қазақстандық стюардессаның ашық әңгімесі
Қазақстандықтар апаттан зардап шеккендердің туыстарына ұшақтағы орындарын берді
Желіде малайзиялық ұшақтың апатына қатысты іс бойынша жаңа құжаттар пайда болды
Қарағанды түбінде апат: әскери ұшақтың құлаған сәтінің видеосы жарияланды
Есмағамбетова: Ұшақта ешкім науқас адамның жанында отырғысы келмейді

Қонаевтың жаңа ескерткіші төңірегінде дау туды видео 

175
(Жаңартылды 21:31 20.10.2020)
Алматы облысының Бақанас ауылында мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаевтың монументі орнатылады

НҰР-СҰЛТАН, 20 қазан – Sputnik. Әлеуметтік желіде Дінмұхамед Қонаев бейнеленген ескерткіштің суреті мен видеосы тарап жүр. Мүсіншілер мен желі қолданушылар жаңа монументті сынға алды. Себебі оны талғамсыз жасаған, тіпті, пропорциясы да сақталмапты. 

Танымал мүсінші Олжас Мұхамеди де өз нарызылығын білдіріп, әлеуметтік желіде жазба жариялады.

"Тендер мен параға арналған ескерткіш! Мен Қазақстандағы ескерткіштер мен мүсіндер мәселесін бұрыннан бері көтеріп келемін. Алайда бәріне қазіргі жағдай ұнайтын сияқты. Бәлкім, президент осы проблемаға назар аудар. Мен өзім 60 адамнан тұратын бір топ мүсіншілердің атынан ұсыныс беруге дайынмын", – деп жазды Мұхамеди Facebook парақшасында.

Әлеуметтік желі қолданушылары оны қолдап, жаңа ескерткішті сынға алды. Дінмұхамед Қонаевтың басы кішкентай, ал денесі тым жалпақ және ұзын болып шыққан. 

Sputnik Қазақстан тілшісі Алматы облыстық әкімдігіне хабарласып, мәселенің мән-жайын білді. Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының мәліметіне сәйкес, Дінмұхамед Қонаевтың ескерткішін орнатуға бюджеттен ақша бөлінбеген. Барлығы демеушілер қаржысына жасалып жатыр.

"2020 жылы 15 қазанда мәдени және тарихи ескерткіштерді қорғау жөніндегі облыстық комиссия Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаевқа арналған ескерткіш орнату бойынша барлық құжатты мақұлдаған болатын. Одан кейін тиісті құжаттар Нұр-Сұлтанға мемлекеттік комиссияның қарауына жіберілді", - дейді мамандар. 

Олардың айтуынша, мүсінді орнату туралы шешім бүгін қаралып, шығарылуы тиіс. Қазіргі кезде жаңа монумент қойылатын жерде дайындық жұмыстары жүргізіліп жатыр.

175
Кілт сөздер:
видео, ескерткіш, Дінмұхамед Қонаев
Тақырып бойынша
Жұрттың ашуын тудырды: Семейде Мәншүк Мәметованың ескерткіші алынып тасталды
Назарбаевтың Нұр-Сұлтандағы ескерткіші: құрылыс жайлы не белгілі  
"Ол мені қорғап қалды" Дінмұхамед Қонаев туралы не білеміз?
Нұр-Сұлтанда мектепке Қонаевтың есімін беру ұсынылды – әкім не дейді?
Дінмұхамед Қонаевтың қарындасы қайтыс болды
Көлік қозғалысы

Нұр-Сұлтанда жаңа біржақты көше пайда болады

0
Бұл шешім тұрғындардың елорда әкімдігіне осы көшедегі қозғалысқа жасаған шағымынан кейін қабылданған

АЛМАТЫ, 20 қазан – Sputnik. Нұр-Сұлтанда 25 қазаннан бастап Family village ауданында Е652 көшесінде бір бағытты қозғалыс енгізу жоспарланып отыр.

Қала әкімдігінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, бұл шешім тұрғындардың елорда әкімдігіне осы көшедегі қозғалысқа жасаған шағымынан кейін қабылданды. 

Елордалық көлік және жол-көлік инфрақұрылымын дамыту басқармасы мен әкімшілік полиция басқармасы бірлесіп, осы учаскелердің жол-техникалық жағдайын тексерген.

"Қозғалыс сағат тіліне қарсы бағытта болады. Белгіленген учаскеде бір бағытты қозғалысты енгізу көлік легінің үздіксіз қозғалысын қамтамасыз етуге, қарсы бағытпен қақтығыс жағдайын азайтуға, жол апатын болдырмауға мүмкіндік береді", - делінген әкімдік таратқан ақпаратта.

Сонымен қатар бұл өзгеріс жол қозғалысын оңтайландыру үшін және көше-жол желісіне жүктемені азайту мақсатында енгізіліп отыр.

0
Кілт сөздер:
көлік қозғалысы, көше, Нұр-Сұлтан
Тақырып бойынша
Көше сыпырып кеткен: Әблязовтің елге оралған сыбайластарының тағдыры белгілі болды
Нұр-Сұлтанда ерекше көше қиылысы пайда болды – видео
Америкалықты бір соққымен құлатқан қазақ па? Көше төбелесінің видеосы
Бұрынғы кәсіби футболшы көше сыпырып кетті – видео
Нұр-Сұлтанда бірнеше көше мен көпір жабылады