латын әліпбиімен жазылған көшедегі жазулар

"Көшеде латынша жазуға әлі ерте": ғалым қазіргі әліпбидің кемшіліктерін атады

665
Ғалымның пікірінше, латын графикасына негізделген қазақ тілінің әліпбиі көрші Қырғызстан мен Өзбекстан халқына да түсінікті болуы қажет

НҰР-СҰЛТАН, 28 қазан – Sputnik. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев тіл мамандарына латын графикасына негізделген жаңа әліпбиді жетілдіруді тапсырды. Sputnik Қазақстан тілшісіне сұхбат берген Ахмет Байтұрсынов атындағы тіл институтының директоры Ерден Қажыбек соңғы нұсқаның негізгі олқылықтарын атап берді.

Әліпби тілдің төл ерекшеліктеріне сай емес

Профессор Қажыбектің айтуынша, латын графикасына негізделген әліпби тілдің заңдылықтары мен төл ерекшеліктеріне сай болуы тиіс. Қазіргі нұсқасы ол қағидаттарға сәйкес келмейді.

"Өйткені біз, біріншіден, өзіміздің бүкіл дыбысты қазіргі әліпбиде көрсете алмадық. Олар жоқ. Содан кейін дәл қазіргі кезде әліпбиге қазақ тілінде жоқ дыбыстарды кіргізіп қойдық. Мәселен, қазақта "Й" мен "У" деген дыбыстар жоқ. Оның бәрі - бөтен тіл. Ертең қытай дыбыстарын кіргіземіз бе? Ағылшын тілінің дыбыстарын кіргіземіз бе? Соны ойлануымыз керек", - дейді Қажыбек.

Ғалымның ойынша, латын графикасына негізделген қазақ тілінің әліпбиі көрші Қырғызстан мен Өзбекстан халқына да түсінікті болуы қажет. Себебі олар да латын графикасына көшеді. Сонда бауырлас елдердің арасындағы қарым-қатынас күшейеді.

"Біз тұлғасы бір, мағынасы бір сөздерді бәріміз оқи алуымыз керек. Ал қазіргі жасаған әліпбиімізбен бізді бауырымыз да түсінбейді, өзіміз де түсінбейміз. Бір ортақ дыбысты бөлек-бөлек таңбалармен беріп жатырмыз. Ол ешқандай ақылға сыймайтын нәрсе", - деп атап көрсетті Қажыбек.

Емле ресми түрде бекітілген жоқ

Институт директоры тағы бір маңызды мәселені қозғады. Оның сөзіне қарағанда, латын орфографиясының жалпыға ортақ заңдылықтарын сақтамасақ, жаңа әліпбиге көшудің басты миссиясы - ақпараттық-технологиялық инновацияларды тез игеруіміз екіталай.

"Мысалы, дүниежүзінде "Y" деген әріппен "Е" деген дыбыс беріледі. Ал біз "Nazarbayev" деп жазып жүрміз. Сондықтан біздің әліпбиіміз Еуропа және ағылшын елдерінің латын әріптерін пайдалану принциптеріне кереғар болмауы керек", - деді Қажыбек.

Өз сөзінде ғалым жаңа әліпбидің соңғы нұсқасын кімнің жасағанын білмейтінін жеткізді.

"Біз талқылауға қатыстық. Бірақ біздің ұсыныстарымыз мүлдем көрініс таппады", - деп атап көрсетті Қажыбек.

Айтуынша, бүгінде қала көшелерінде дүкен маңдайшаларын латын графикасымен ерте жазып жатыр. Себебі әліпби әлі де өзгереді. Ал емле ресми түрде бекітілген жоқ.

Тағы оқыңыз: Ғалымдар Тоқаевтың жаңа әліпбиге неліктен көңілі толмағанын түсіндірді

"Әрине, бұл халықтың латынға көшкісі келетінін көрсетеді деп есептеуіміз керек. Бірақ әлі емле бекітілген жоқ. Ол үкімет қаулысымен бекітілуі қажет. Барлық мәселелері аяғына дейін шешілмей тұрып, осындай әрекеттерге барған әлі ерте. Енді, қайтесіз, мемлекеттік деңгейде үлкен жұмыстарды жасағанда, кейде осындай жағдайлар болады. Емле ресми түрде үкімет қаулысымен бекітілгенше дейін ешқандай ресми жазуларды жазбау керек. Әліпби тілімізге сай, қарапайым, анық, түсінікті және ыңғайлы болуы тиіс", - деп түйіндеді Қажыбек.  

Тоқаевтың тапсырмасы

Өткен аптада мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев латын графикасына негізделген жаңа қазақ тілі әліпбиін жетілдіруді тапсырды.

"Әліпбиді латын қарпіне көшіру туралы тарихи шешімнің қабылданғанына екі жылға жуықтады. Бірақ қарпімізде әлі де олқылықтар бар. Тіл мамандары жаңа әліпбиді жетілдіруі керек", - деп жазды президент Twitter парақшасында.

Осыған байланысты мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұловаға тиісті тапсырманы да бергенін атап өтті.

Естеріңізге сала кетейік, осы жылдың ақпанында Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев латын графикасындағы қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасын бекіткен болатын.

665
Кілт сөздер:
Латын әліпбиі
Тақырып бойынша
Ғалым: парламентте ілініп тұрған латынша "Мәңгілік ел" сөзінде 5 қате бар - фото
Белгілі саясаткерлердің есімі латынша қалай жазылады?
Бұл өтірік емес: Бүркіт Боратқа нағыз Қазақстанды көрсетпек

"Бұл өтірік емес": Бүркіт "Боратқа" нағыз Қазақстанды көрсетпек

316
(Жаңартылды 11:40 26.10.2020)
23 қазанда бір топ қазақ жігіті Алматыдағы АҚШ-тың Бас консулдығы алдында жиналды. Олар "Борат" фильмінің екінші бөлімін көрсетуге тыйым салуды талап етіп, петиция ұсынды

АЛМАТЫ, 26 қазан – Sputnik. Ел арасында Бүркіт ретінде танымал қазақстандық әнші Айбек Жансейітов атышулы кейіпкер Борат туралы фильм түсіріп жатыр. Бұл жайында әнші өзінің Instagram парақшасында хабарлады.

"Өкінішке қарай, кинотеатрлар әлі ашылған жоқ. Сол себепті көрерменге "Супер агенттер" фильмін көрсете алмаймыз. Алайда біздің команда бір орнында тұрмайды. "Супер агенттер - 2" сериалына кірісеміз", - деп жазды ол.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от B E R K U 🦅 (@berkut_aibekjan)

Бүркіттің айтуынша, бұл фильмде Боратты ұстау операциясы көрсетіледі.

"Бұл өтірік немесе вайн емес, бұл – нақты жоба. Сондықтан бізге сәттілік тілеп қойыңыздар. Біз Боратты ұстағаннан кейін оған нағыз Қазақстанды көрсеткіміз келеді", - деп жазды Жансейітов.

Сонымен қатар денсаулық сақтау министрлігінен кинотеатрларды ашуды сұрады.

Айта кетейік, бұған дейін Айбек Жансейітов бірнеше фильм түсірген еді. Алайда карантинге байланысты кейінгі фильмі кинотеатрда көрсетілген жоқ.

Ал 23 қазанда бір топ қазақ жігіті Алматыдағы АҚШ-тың Бас консулдығына "Борат" фильмінің екінші бөлімі шығуына байланысты жиналды. Олар фильмге тыйым салуды талап етіп, петиция ұсынды. Петицияға 50 адам қол қойған.

Казахстанская молодежь пришла к генконсульству США с требованием запретить фильм Борат-2
© Sputnik / Тимур Батыршин
Бір топ қазақ жігіті Алматыдағы АҚШ-тың Бас консулдығы алдында жиналды

Біраз уақыт өткен соң АҚШ-тың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі Уильям Мозер азаматтардың өз ойын бейбіт түрде білдіргенін қолдайтынын жеткізді. Сонымен қатар Америка құрама штаттары үкіметі бұл фильмді қаржыландыруға, түсіруге немесе шығуына қатыспағанын мәлімдеді.

"Борат" фильмі

Еске сала кетсек, "журналист" Борат Сагдеевтің Америкаға сапары туралы 2006 жылы шыққан фильм хитке айналды. Бұл фильмді шығаруға 18 миллион доллар кеткенімен, оны дайындағандар 261,5 миллион доллар пайда тауып, "Алтын глобус" иегері атанды және "Оскарға" ұсынылды.

Ал Қазақстанда фильм қоғам тарапынан наразылық тудырды. Фильмді түсіргендерге елді қорлады деген айып тағылды.

Екінші бөлімде де ойдан шығарылған кейіпкер, қазақстандық журналист Борат тағы да АҚШ-қа барады. Ол америкалықтардың әдеттегі өмір салтын гротеск тәсілімен мазақ ете келе, президенттік сайлау қарсаңындағы елдің саяси өмірін зерттейді.

316
Кілт сөздер:
фильм, Қазақстан, Борат, Бүркіт пен Аиша
Тақырып бойынша
Әлімханұлы өзін Боратқа теңеген қарсыласын жойқын нокаутпен жеңді – видео
"Көрсетуге болмайды": "Борат-2" фильміне қарсы жастар АҚШ бас консулдығына барды
"Борат-2" фильміне қарсы петиция: АҚШ-тың Бас консулы жауап берді
"Борат-2": министр қандай шара қолға алынатынын айтты
АҚШ-тың Қазақстандағы елшісі "Борат" фильміне қатысты пікір білдірді
 Birgemiz еріктілер фронт-офисінің ашылуы

Қазақстанда "Жыл волонтері" халықаралық сыйлығы бекітілді

15
Өтінім 15 қарашаға дейін қабылданады, ақшалай сый қарастырылмаған. Қазақстанда 2020 жыл "Волонтер жылы" деп жарияланды

НҰР-СҰЛТАН, 26 қазан – Sputnik. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен "Жыл волонтері" халықаралық сыйлығы бекітілді, деп хабарлайды ақпарат және қоғамдық даму министрлігі.

Байқауға қатысу үшін 15 қарашаға дейін qazvolunteer.kz интернет-платформасында волонтерлік қызмет бойынша мәліметтерді толтырып, өтінім беру қажет.

"Халықаралық сыйлық әлеуметтік және қоғамға пайдалы міндеттерді шешуге елеулі үлес қосқан еріктілер мен еріктілер тобын, отандық және халықаралық волонтерлік ұйымдарды ынталандыруға бағытталған. Конкурсқа бүкіл әлемнің үміткерлері қатыса алады ", - деп түсіндірді министрліктен.

Байқау номинациялары

Конкурс екі кезеңнен тұрады. Біріншісі – qazvolunteer.kz сайтында ашық онлайн дауыс беру.

Екінші кезеңде ең көп дауыс жинаған қатысушыларды байқау комиссиясы бағалайды.

Әр номинациядан ең көп балл жинаған үш үміткер жеңімпаз болып танылады.

  • "Үздік волонтерлік ұйым"
  • "Корпоративтік волонтерлік көшбасшысы"
  • "Короновирустық инфекциямен күреске қатысу"
  • "Тұрақты даму мақсатының көшбасшылары"
  • "Үздік әлеуметтік көмекші"
  • "Төтенше жағдайларды жоюға белсенді қатысқаны үшін"
  • "Хабар-ошарсыз кеткен адамдарды іздеуге белсенді қатысқаны үшін"
  • "Құқық бұзушылық құрбандарына көмек көрсетуге белсенді қатысқаны
  • үшін"
  • "Денсаулық сақтауды дамытуға белсенді қатысқаны үшін"
  • "Салауатты өмір салтын насихаттауға белсенді қатысқаны үшін"
  • "Білімді әйгілеудегі үлесі үшін"
  • "Қоршаған ортаны сақтау және қорғау үшін қосқан үлесі үшін"
  • "Бейбітшілікті, достық пен келісімді нығайтуға қосқан үлесі үшін"
  • "Тарихи-мәдени мұраларды сақтауға және дамытуға қосқан үлесі үшін"
  • "Жануарларды қорғау мәселелерін шешуге қосқан үлесі үшін"
  • "Әлеуметтік міндеттерді шешуге қосқан үлесі үшін".

Ақшалай сый қарастырылмаған.

Халықаралық сыйлықты тағайындау ережелерімен толығырақ министрліктің сайтында танысуға болады.

15
Кілт сөздер:
сыйлық, еріктілер
Тақырып бойынша
Министрлік ерікті студенттерге сағатына 1000 теңге төлеуді жоспарлап отыр
Тоқаев Қазақстандағы еріктілер қозғалысының құрметті елшісі болды
Тоқаев еріктілер үшін жақсы жаңалықты бөлісті
Ақша, теңге, тиындар

Ай сайын 506 мың теңге: БЖЗҚ зейнетақыға қатысты ақпарат жариялады

142
БЖЗҚ жалпы сомасы 138,5 миллиард теңгеге 1,6 миллионнан астам зейнетақы төлемі мен сақтандыру ұйымдарына аударымдар жасады

НҰР-СҰЛТАН, 26 қазан – Sputnik. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры 1 қазандағы жағдай бойынша өз салымшыларына 138 миллиард теңге төледі.

2020 жылдың 1 қазанындағы жағдай бойынша БЖЗҚ 297 253 адамға төлем төледі.

Тұтастай алғанда жалпы сомасы 138,5 миллиард теңгеге 1,6 миллионнан астам зейнетақы төлемі мен сақтандыру ұйымдарына аударымдар жасалды.

Оның ішінде:

  • зейнет жасына толуына байланысты төлемдер – 46,1 миллиард теңге;
  • сақтандыру ұйымдарына аударымдар – 36,1 миллиард теңге;
  • тұрақты тұрғылықты жерге кетуге байланысты төлемдер– 27,6 миллиард теңге;
  • мұрагерлік бойынша төлемдер – 24,5 миллиард теңге;
  • жерлеуге берілетін төлемдер – 3,01 миллиард теңге;
  • мүгедектік бойынша төлемдер – 1,1 миллиард теңге.

БЖЗҚ ақпаратынша, ай сайынғы орташа төлем (зейнеткерлік жасқа толуға байланысты) 22 739 теңгені құраса, ай сайынғы ең жоғары төлем сомасы 506 980 теңге болды.

Тағы оқыңыз: Зейнетақы жинағын қалай көбейтуге болады?

Еске салсақ, келесі жылдан бастап қазақстандықтар зейнетақы жинағының бір бөлігін жұмсай алады. Негізгі шарт – шоттағы ақша жеткіліктілік шегінен асуы керек.

Жеткіліктілік шегі 20 жастан бастап әр жас үшін бөлек есептелген. Зейнетақы жинағын баспана немесе жер телімін сатып алуға, ипотеканы өтеуге, емделуге және қаржы компанияларының басқаруына беру үшін пайдалануға болады.

Айта кететін жәйт, зейнетақы жинағының бір бөлігін алған азаматтар соманың 10%-ін салық түрінде төлеуге міндетті.

142
Кілт сөздер:
БЖЗҚ, зейнетақы
Тақырып бойынша
БЖЗҚ 24 миллиард теңгеге жуық қарызын қайтарып алды
БЖЗҚ зейнетақы жинағының 10%-ін пайдалану ұсынысына қатысты мәлімдеме жасады