Архивтегі фото

Аруаққа сыйынуға, одан көмек сұрауға бола ма?

3999
Ғалымдардың пікірінше, "аруақ" ұғымы көшпелі тұрмыс кешкен қазақ халқының наным-сенімдерімен біте қайнасқан

НҰР-СҰЛТАН, 29 қараша – Sputnik, Дәурен Ерболат. Ежелгі қазақ түсінігінде "ата-баба рухы қолдап, жебеп жүреді" деген сенім болған. Алайда қазақ даласына ислам діні келген соң, халықтың ұғым-нанымы мұсылмандық түсінікке алмасты. Sputnik Қазақстан тілшісі "Аруақ деген кім? Оған сенуге бола ма? Бұл мәселеге қатысты ислам діні не дейді?" деген сұрақтарға жауап іздеп көрді.

Ғалымдар не дейді?

Ғалымдар аруақ дәстүрлі ортадағы көне наным-сенім бойынша байырғы ата-баба рухы кеңістік пен уақыттан тыс "кейінгі ұрпақты қолдап отырады" деген сенімнен туған анимизмнің айрықша түрі екенін айтады.

Этнограф Меруерт Егізбаева қазақ халқы аруақты ерекше қадірлегенін атап өтті.

"Наным-сенім бойынша, бұрынғы заманда о дүниелік болған адамдардың рухы осы өмірдегі жақын адамдарын қоршап, қорғап жүреді деген түсінік болған. Тіпті, жаугершілік заманда "Аруақ, аруақ" деп жауынгерлер жауға шапқан. Сондай-ақ бала көтере алмай жүрген әйелдер, науқастар аруақтың басына барып, түнеген", - дейді ғалым.

Оның айтуынша, көшпелі қоғамдағы хан-сұлтандар, би-батырлар, діндар, әулие-тақуалар, ақсақалдар сияқты ерекше құрмет пен беделге ие мәртебелі тұлғалардың өздері бақилық болса да, аруақтары артында қалған ұрпақтарын жебеп жүреді деген сенім болған.

Сонымен қатар басына ауыр күн туып, ата жұртынан ауа көшуге мәжбүр болғандар ата-бабалары жатқан бейіт басына аруақтың "көзі" – бір уыс топырақты орамалға түйіп ала кететін дәстүр болғаны белгілі. Бұл – "Аруақ қолдап жүрсін" деген тілекті білдіретін мистикалық-мифологиялық сенім.

Ал ант берісу, серттесу барысында уағдаластықтың бірден-бір кепілі аруақ болған. Сөз байласқандарды бейітке қаратып, бата оқып, аруақты кепілдікке шақырған. Ал бата бұзып, ант аттағандарды "Аруақ атсын, Құдай атсын" деп қарғаған. Осындай қарғыс алғаннан кейін ондай адам қырсыққа ұшырайды деп есептелінген.

Аруаққа қатысты тұрақты сөз тіркестері

Қазақы ортада аруаққа байланысты: аруағы басты (мерейі үстем болды, мысы жеңді), аруағы қозды (рухтанды, шабыттанды, күшейді), аруаққа шет болды (аруаққа күмән келтірді, ата-бабасының жолынан тайды, біреудің обалына қалды), аруағына сиынды (ата-баба рухына бас иді), аруақ аттады, аруақ сындырды (ата-баба рухын қорлады), аруақ сүйесін, аруақтар желеп-жебесін (жар болсын, қолдасын), аруақ қонды (ата-бабаларының біріндегі әулиелік, көріпкелдік қасиет балаларына дарыды), аруақ қолдады (жолы болды, бағы жанды), ата-бабасының аруағы атты көптеген фразеологизм қалыптасқан.  

Туған жердің топырағы мен үкіаяқ : қазақ неге тұмарға сенген?

Кейде аруақ өмірден өткен адамның бүгінгі "елесі", "жаны" деген мағынада да қолданылады. Марқұм болған адамның жақсы істері еске алынып, артынан құран бағышталып жатқан кезде "аруағы бір аунап түскен шығар", "аруағы бір сілкініп, қалған шығар", "аруағы риза болсын" деген сыңайдағы жақсы тілектер айтылады.

Бүкіл ру-қауым үшін қандай да бір маңызды әлеуметтік жағдайларға байланысты қиын-қыстау заман туғанда, аруақтардан медет тілеу дағдысы болған. Сондай-ақ науқас адамдарға ем-дом жүргізгенде бақсылар аруақтардың атын арнайы атап, айқайлап шақырып, жындармен байланысқа түскен. Аруақ тек жаугершілік заманда ғана емес, қазақы ортада жиі орын алған руаралық, тайпааралық қақтығыстарда да дем беретін ұранның да қызметін атқарған.  

Ғалымдардың пікірінше, дәстүрлі түсінік бойынша аруақтар пенделердің тілегін Аллаға жеткізе алатын бірден-бір құпия күш деп саналған.

Ислам және қазақ даласы 

Аруаққа сену түсінігінің ықпалы қазақ даласына ислам діні енген соң әлсірегенімен, бұл сенім халық жадында сақталып қалған. ҚМДБ насихат және қоғаммен байланыс бөлімінің меңгерушісі Батыржан Мансұровтың айтуынша, араб тілінде "рух" сөзінің көпше түрі "аруақ" деген сөзді білдіреді. Оның қазақша мағынасы "жан" деген сөзге саяды. Осы орайда ол Құрандағы аятты мысалға келтірді.

"Құран кәрімнің Әл-Исра сүресінің 85-аятында "О, Пайғамбар, олар (адамдар) сенен рух жайында сұрайды. Оларға былай деп айт: "Рух, Раббымның әмірінен, рух жайында сендерге өте аз мәлімет берілді" деген. Яғни осы аят арқылы біз "рух, аруақ" сөздеріне терең талдау жасай алмайтынымызды түсінеміз. Ол – Алланың әмірі", - дейді ол.

Сонымен қатар Батыржан Мансұров "аруаққа сыйыну, одан көмек сұрау" мәселесіне қатысты пікірін білдірді.

"Қазақта өлі разы болмай, тірі байымайды" деген сөз бар. Мұнда "өліні разы қылу" дегеніміз – аруақтарға, рухтарға, дұға жасау, олардың артынан қайырлы іс істеу. Аруаққа сену үлкен күнә. Яғни біз аруаққа сеніп, оған табынып, одан ешнәрсе сұрамауымыз керек. Біз Алладан сұрап, жалбарынуымыз қажет. Ал аруақтарға дұға жасауымыз шарт. Шариғат бойынша осы дұрыс болады", - дейді діни қызметкер.

3999
Кілт сөздер:
ислам діні, наным-сенімдер, аруақ
Тақырып бойынша
"40 күн жылады": халық емшісі атақты жазушының немересін тіл-көзден қалай емдегенін айтты
Адамдар бақсы-балгерлерге неге сенеді?
Ескі жаңа жыл: шығу тарихы мен наным-сенімдер
Басты әкесі бар адамға беруге бола ма - этнограф қазақтың дәстүрін түсіндірді
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Birgemiz еріктілер фронт кеңсесінің ашылуында

Тоқаев қазақстандық еріктілерге алғыс айтты

52
Мемлекет басшысы 2020 жыл Қазақстанда Волонтерлар жылы деп жарияланғанын еске салып, волонтерлік нағыз патриотизмнің көрінісі екенін айтты

НҰР-СҰЛТАН, 5 желтоқсан – Sputnik. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Twitter-де еріктілерді Халықаралық волонтерлар күнімен құттықтады.

Мемлекет басшысы осы жылды Қазақстанда Волонтерлар жылы деп жариялағанын еске салды.

"Еріктілерімізді мақтан тұтамын және олардың орасан зор әрі пайдалы жұмыстарына, әсіресе, пандемия кезіндегі еңбектері үшін ризашылығымды білдіремін. Волонтерлік уақытша науқан емес, ол он мыңдаған азаматтарымыздың жан тебіренісі. Біз әрқашанда біргеміз!", - деп жазды президент.

Тағы оқыңыз: Қазақстанда "Жыл волонтері" халықаралық сыйлығы бекітілді

Тоқаев еріктілер, шын мәнінде, қарапайым адамдардың мүдделері үшін қайырымдылықтың, шынайылықтың, имандылықтың символына айналғанын атап өтті.

Президент волонтерлік нағыз патриотизмнің көрінісі екенін айтты.

52
Кілт сөздер:
еріктілер, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Мемлекеттік қызметшілердің бойында уайымдау сезімі болуы керек – Тоқаев
Жәрдемақыны оңды-солды таратуды доғару қажет – Тоқаев
Сарымсақ, архивтегі сурет

Сарымсақ қандай жағдайда ағзаға қауіпті болады

1340
(Жаңартылды 12:12 05.12.2020)
Дәрігер-диетолог түрлі дерттерден сақтану үшін сарымсақты қалай жеу керек екенін айтты. Тиісті мөлшерде ғана пайдалану панкреатит, асқазан жарасы сияқты аурулардан сақтануға мүмкіндік береді

НҰР-СҰЛТАН, 5 желтоқсан – Sputnik. Сарымсақ пайдалы, алайда оны көп мөлшерде жеуге болмайды. Асқазан жарасы, панкреатит, өттегі тас сынды ауруларға әкеліп соғуы мүмкін, деп жазады РИА Новости.

Дәрігер-диетолог Инна Заикина сарымсақты мөлшерден артық жеу салдарынан асқазан сөлі бөлінетінін айтты. Бұл өз кезегінде түрлі дерттердің белгілерін ушықтырады. 

Алайда бұл оны жемеу керек деген сөз емес. Бастысы, тиісті мөлшерден асып кетпеу қажет.

Сарымсақтың құрамында аллил сульфидтер деп аталатын қосылыс бар. Соның арқасында тамаққа сарымсақты пайдалану адамның ішек микрофлорасын сақтауға және қарт адамдардың ойлау қабілетін жақсартуға септігін тигізеді.

Тағы оқыңыз: Сүзбенің ешкім күтпеген пайдасы анықталды

1340
Кілт сөздер:
адам ағзасы
Тақырып бойынша
Таптырмас ем: құйрық майдың біз білмейтін қандай пайдасы бар?
Ғалым сарысудың адам денсаулығына қандай пайдасы бар екенін айтты
Судың ағза үшін қауіпті екенін қалай білуге болады
Автокөлік орындығын қыздыру неге қауіпті - видео
Малышева балалардың маска тағуы неге қауіпті екенін айтты
Елорданың қысқы көрінісі

Бес өңірде дабылды ескерту жарияланды ертеңге ауа райы болжамы

0
6 желтоқсанда елордада түнде 26 градусқа дейін аяз болады, Маңғыстау облысында сынап бағанасы 23 градусқа дейін төмендейді

НҰР-СҰЛТАН, 5 желтоқсан – Sputnik. Қазақстанның бес өңірінде дабылды ескерту жарияланды.

6 желтоқсанда Ақмола облысында кей жерлерде тұман түсіп, бұрқасындатады.

Түркістан облысында кей жерлерді тұман басып, бұрқасын соғады, желдің жылдамдығы 15-20 м/с дейін барады.

Маңғыстау облысының солтүстігінде 23°С дейін аяз болжанып отыр.

6-8 желтоқсан күндері Жамбыл облысында кей жерлерде – тұман.

Қостанай облысында да тұман түседі деп күтілуде.

Өңірлердегі ауа райы

Атмосфералық ағымдардың әсерінен республика бойынша қар жауады деп болжануда. Елдің батысы мен оңтүстік-шығысында ауа райы жауын-шашынсыз. Кей жерлерде тұман түсіп, бұрқасындатады, жел күшейеді.

Тағы оқыңыз: Қазақстанда желтоқсанда ауа райы қандай болады

Ақмола, Түркістан облыстарында кей жерлерде тұман түсіп, бұрқасын соғады, Түркістан облысында желдің екпіні 15-20 м/с дейін барады.

Жамбыл, Батыс Қазақстан, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстарында, түнде және таңертең Алматы облысында кей жерлерде тұман түседі.

Мегаполистерде ауа райы қандай болады

Нұр-Сұлтанда көшпелі бұлт шығады, күндіз 18-20 градус, түнде 26 градус аяз.

Алматыда күн бұлтты, күндіз 1-3 градус, түнде 7-9 градус суық.

Шымкентте күндіз 1 градус жылы, түнде 8-10 градус суық.

0
Кілт сөздер:
жел, қар, тұман, ауа райы болжамы