Архивтегі фото

Аруаққа сыйынуға, одан көмек сұрауға бола ма?

4849
Ғалымдардың пікірінше, "аруақ" ұғымы көшпелі тұрмыс кешкен қазақ халқының наным-сенімдерімен біте қайнасқан

НҰР-СҰЛТАН, 29 қараша – Sputnik, Дәурен Ерболат. Ежелгі қазақ түсінігінде "ата-баба рухы қолдап, жебеп жүреді" деген сенім болған. Алайда қазақ даласына ислам діні келген соң, халықтың ұғым-нанымы мұсылмандық түсінікке алмасты. Sputnik Қазақстан тілшісі "Аруақ деген кім? Оған сенуге бола ма? Бұл мәселеге қатысты ислам діні не дейді?" деген сұрақтарға жауап іздеп көрді.

Ғалымдар не дейді?

Ғалымдар аруақ дәстүрлі ортадағы көне наным-сенім бойынша байырғы ата-баба рухы кеңістік пен уақыттан тыс "кейінгі ұрпақты қолдап отырады" деген сенімнен туған анимизмнің айрықша түрі екенін айтады.

Этнограф Меруерт Егізбаева қазақ халқы аруақты ерекше қадірлегенін атап өтті.

"Наным-сенім бойынша, бұрынғы заманда о дүниелік болған адамдардың рухы осы өмірдегі жақын адамдарын қоршап, қорғап жүреді деген түсінік болған. Тіпті, жаугершілік заманда "Аруақ, аруақ" деп жауынгерлер жауға шапқан. Сондай-ақ бала көтере алмай жүрген әйелдер, науқастар аруақтың басына барып, түнеген", - дейді ғалым.

Оның айтуынша, көшпелі қоғамдағы хан-сұлтандар, би-батырлар, діндар, әулие-тақуалар, ақсақалдар сияқты ерекше құрмет пен беделге ие мәртебелі тұлғалардың өздері бақилық болса да, аруақтары артында қалған ұрпақтарын жебеп жүреді деген сенім болған.

Сонымен қатар басына ауыр күн туып, ата жұртынан ауа көшуге мәжбүр болғандар ата-бабалары жатқан бейіт басына аруақтың "көзі" – бір уыс топырақты орамалға түйіп ала кететін дәстүр болғаны белгілі. Бұл – "Аруақ қолдап жүрсін" деген тілекті білдіретін мистикалық-мифологиялық сенім.

Ал ант берісу, серттесу барысында уағдаластықтың бірден-бір кепілі аруақ болған. Сөз байласқандарды бейітке қаратып, бата оқып, аруақты кепілдікке шақырған. Ал бата бұзып, ант аттағандарды "Аруақ атсын, Құдай атсын" деп қарғаған. Осындай қарғыс алғаннан кейін ондай адам қырсыққа ұшырайды деп есептелінген.

Аруаққа қатысты тұрақты сөз тіркестері

Қазақы ортада аруаққа байланысты: аруағы басты (мерейі үстем болды, мысы жеңді), аруағы қозды (рухтанды, шабыттанды, күшейді), аруаққа шет болды (аруаққа күмән келтірді, ата-бабасының жолынан тайды, біреудің обалына қалды), аруағына сиынды (ата-баба рухына бас иді), аруақ аттады, аруақ сындырды (ата-баба рухын қорлады), аруақ сүйесін, аруақтар желеп-жебесін (жар болсын, қолдасын), аруақ қонды (ата-бабаларының біріндегі әулиелік, көріпкелдік қасиет балаларына дарыды), аруақ қолдады (жолы болды, бағы жанды), ата-бабасының аруағы атты көптеген фразеологизм қалыптасқан.  

Туған жердің топырағы мен үкіаяқ : қазақ неге тұмарға сенген?

Кейде аруақ өмірден өткен адамның бүгінгі "елесі", "жаны" деген мағынада да қолданылады. Марқұм болған адамның жақсы істері еске алынып, артынан құран бағышталып жатқан кезде "аруағы бір аунап түскен шығар", "аруағы бір сілкініп, қалған шығар", "аруағы риза болсын" деген сыңайдағы жақсы тілектер айтылады.

Бүкіл ру-қауым үшін қандай да бір маңызды әлеуметтік жағдайларға байланысты қиын-қыстау заман туғанда, аруақтардан медет тілеу дағдысы болған. Сондай-ақ науқас адамдарға ем-дом жүргізгенде бақсылар аруақтардың атын арнайы атап, айқайлап шақырып, жындармен байланысқа түскен. Аруақ тек жаугершілік заманда ғана емес, қазақы ортада жиі орын алған руаралық, тайпааралық қақтығыстарда да дем беретін ұранның да қызметін атқарған.  

Ғалымдардың пікірінше, дәстүрлі түсінік бойынша аруақтар пенделердің тілегін Аллаға жеткізе алатын бірден-бір құпия күш деп саналған.

Ислам және қазақ даласы 

Аруаққа сену түсінігінің ықпалы қазақ даласына ислам діні енген соң әлсірегенімен, бұл сенім халық жадында сақталып қалған. ҚМДБ насихат және қоғаммен байланыс бөлімінің меңгерушісі Батыржан Мансұровтың айтуынша, араб тілінде "рух" сөзінің көпше түрі "аруақ" деген сөзді білдіреді. Оның қазақша мағынасы "жан" деген сөзге саяды. Осы орайда ол Құрандағы аятты мысалға келтірді.

"Құран кәрімнің Әл-Исра сүресінің 85-аятында "О, Пайғамбар, олар (адамдар) сенен рух жайында сұрайды. Оларға былай деп айт: "Рух, Раббымның әмірінен, рух жайында сендерге өте аз мәлімет берілді" деген. Яғни осы аят арқылы біз "рух, аруақ" сөздеріне терең талдау жасай алмайтынымызды түсінеміз. Ол – Алланың әмірі", - дейді ол.

Сонымен қатар Батыржан Мансұров "аруаққа сыйыну, одан көмек сұрау" мәселесіне қатысты пікірін білдірді.

"Қазақта өлі разы болмай, тірі байымайды" деген сөз бар. Мұнда "өліні разы қылу" дегеніміз – аруақтарға, рухтарға, дұға жасау, олардың артынан қайырлы іс істеу. Аруаққа сену үлкен күнә. Яғни біз аруаққа сеніп, оған табынып, одан ешнәрсе сұрамауымыз керек. Біз Алладан сұрап, жалбарынуымыз қажет. Ал аруақтарға дұға жасауымыз шарт. Шариғат бойынша осы дұрыс болады", - дейді діни қызметкер.

4849
Кілт сөздер:
ислам діні, наным-сенімдер, аруақ
Тақырып бойынша
"40 күн жылады": халық емшісі атақты жазушының немересін тіл-көзден қалай емдегенін айтты
Адамдар бақсы-балгерлерге неге сенеді?
Ескі жаңа жыл: шығу тарихы мен наным-сенімдер
Басты әкесі бар адамға беруге бола ма - этнограф қазақтың дәстүрін түсіндірді
түнгі қала

Желідегі видео қызу талқыланды: полиция алматылықты анықтады

92
Жас жігіт тізгіндеген көліктің жоғары жылдамдықпен келе жатқан видеосы әлеуметтік желіде тараған болатын

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде - Sputnik. Әлеуметтік желі қолданушылары полициядан Алматы көшелерімен жоғары жылдамдықта жүйіткіп, тұрғындарға қауіп төндірген жүргізушіге қатысты шара қолдануды сұрады.

Жас жігіт тізгіндеген көліктің жоғары жылдамдықпен келе жатқан видеосы әлеуметтік желіде тараған болатын. Желі қолданушыларын жол ережесін өрескел бүлдірушінің әрекеті бей-жай қалдырмады. Олар желіде Алматы қалалық полиция департаментінің басшысы Рустам Абдрахмановтың аккаунтын белгілей бастаған.

Департамент басшысы видеоны назарсыз қалдырмады. Полиция тексеру жүргізіп, көлік иесін анықтады. Hyundai Creta маркалы көліктің тізгінінде 19 жастағы азамат болған. Оған қатысты әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің жеті бабы бойынша хаттама толтырылды.

"Кадрларда көлік иесінің жоғары жылдамдықпен келе жатқаны және жолда апатты жағдай туындатқаны анық көрініп тұр", - деп атап өтті департамент басшысы. 

Ол көлік иелерін жолда абай болуға шақырды.

Оқи отырыңыз: Ақтөбе облысында өзбектер мінген көлік бірнеше рет аударылды

92
Кілт сөздер:
жазалау, көлік, Алматы
Тақырып бойынша
Ақтауда жол апаты адам өмірін қиды: көлік ішінде түсірілген видео жарияланды
Әйел көз жұмып, баласы ауруханада жатыр: Алматыда жантүршігерлік жол апаты болды
Нұр-Сұлтанда TikTok-қа түспек болған жас жігіттерді полиция ұстап әкетті – видео
Көлік қаққан зейнеткер бірнеше метрге ұшып түсті – видеоның мән-жайы анықталды
Пожилой человек держит держит маску в руке

Бас санитар дәрігердің жаңа қаулысы жарияланды

3770
(Жаңартылды 19:36 29.07.2021)
Құжат 35 беттен тұрады. Ол коронавирус инфекциясы төтенше жағдайда таралып, өлім көрсеткіші жоғары болған кезде қазақстандықтарға арналған ережелерді қамтыған

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде - Sputnik. Қазақстанның бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы жариялады. Толық мәтінімен мына жерден танысуға болады.

Ерекше қаулыға бірқатар өзгерту енгізілген. Бизнес, қарапайым халық пен шенеуніктерге арналған ережелер 35 бетті қамтиды.

2 тамыздан бастап енгізілетін шектеулер

  1. Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Атырау және Қарағанды қалаларында:
    орталық мемлекеттік органдарды, әкімдіктерді, құқық қорғау органдарын, денсаулық сақтау ұйымдарын, БАҚ-ты, азық-түлік дүкендерін, дәріханаларды және тіршілікті қамтамасыз ету ұйымдарын, сондай-ақ осы тармақтың 4) тармақшасында көрсетілген ұйымдарды қоспағанда, меншік нысандарына қарамастан, Ashyq-қа қатыспайтын барлық кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметі тоқтата тұрсын;
  2. ойын-сауық, спорттық және басқа да бұқаралық іс-шараларды, сондай-ақ отбасылық, естелік іс-шараларды өткізуге тыйым салынсын;
  3. мемлекеттік органдардың (ұйымдардың), кеңселердің, ұлттық компаниялардың және өзге де ұйымдардың қызметкерлерінің (вакцинацияланған және соңғы 3 ай ішінде ауырып сауыққан адамдарды қоспағанда)  80%-ы үшін қашықтықтан жұмыс істеу нысаны сақталсын;
  4.  "Ashyq" жобасынан тыс:
  • құрылыс жұмысын жүргізуге;
  • өнеркәсіптік кәсіпорындар қызметіне;
  • жанаспайтын қызмет көрсетуге (автожуу, автомобильдерді, тұрмыстық техниканы, сағаттарды, телефондарды, компьютерлерді, аяқ киімді жөндеу, тігін ательесі, кір жуу орындары, химиялық тазалау, кілт  жасау, тұрмыстық үй қағидаты бойынша қызмет көрсету және т.б.), гүл дүкендерінің, фотосалондардың қызметіне;
  • туристік компаниялардың, бизнес орталықтардың, қызметтің жекелеген түрлерінің қызметіне (сақтандыру компаниялары, адвокат, нотариус, бухгалтер және консалтинг қызметтері, жылжымайтын мүлік жөніндегі агенттіктер, жарнама агенттіктері, сот орындаушылары, айырбастау пункттері, ломбардтар, банктер, "Қазпошта" АҚ бөлімшелері және т.б.);
  • қоғамдық тамақтану объектілерінің тек алып шығуға және жеткізуге арналған қызметіне рұқсат етілсін, делінген құжатта.

Қаулыға сәйкес, "қоңыр қызыл" аймақ түсінігі енгізіліп отыр. Оған ауруханаларда төсек-орын толуы 70 проценттен асатын (100 мың тұрғынға шаққанда 200-ден жоғары) өңір кіретін болады.

3770
Тақырып бойынша
Министр төсек-орын тапшылығы туралы: өлімнің күрт өсуіне әкелуі мүмкін
Цой: коронавируспен ауырғандардың 99,9%-і – вакцина салдырмағандар
Цой карантинді бұзғандардың тізімін жариялауға не түрткі болғанын айтты
Коронавирустың төртінші кезеңі: Бекшин не дейді
Коронавирусқа қарсы екі түрлі вакцина салдыруға бола ма
тауарлы поезд

Қазақстан, Ресей және Өзбекстан агроөнім тасымалдайтын "жасыл дәліз" құрады

0
Агроэкспресс пойыздар кешікпей, жылдам жүруі керек. Бұл тез бұзылатын өнімдерді жеткізу үшін аса маңызды

НҰР-СҰЛТАН, 29 шілде — Sputnik. Қазақстан мен Ресей агроөнімдерді тасымалдауға арналған "жасыл дәліз" құру жайын талқылап жатыр.

"Ресей – Өзбекстан" агрологистикалық дәлізі үшжақты болуы керек. Себебі тауарлардың жүк ағыны Қазақстан аумағы арқылы өтіп жатыр", - деді "Ресей экспорт орталығы" АҚ бас директоры Вероника Никишина.

Ол бұл туралы сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаевпен кездесу кезінде мәлімдеді, деп хабарлады министрлік.

"Пойыздар кешігусіз, жылдам жүруі үшін бақылаушы органдардың жұмысын үйлестіру керек болады. Себебі бұл жылдам бұзылатын тауарларды жеткізу үшін аса маңызды. Осылайша біз үш елдің бизнесіне бәсекелестік артықшылық ұсынып, мемлекеттер арасындағы тауар айналымын айтарлықтай ұлғайта аламыз", – деді Вероника Никишина.

Өз кезегінде қазақстандық вице-министр екі ел де оңтүстіктен тауар жеткізуді толыққанды қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргізіп жатқанын айтты.

"Бізге осы жұмысты үйлестіріп, біріздендіру керек. Оның ішінде Ресейден Ауғанстанға дейінгі дәліз бойынша тиімді транзиттік тарифтер қалыптастыру мәселесі де бар", - деді Қайрат Төребаев.

Тараптар Орталық Азия – Қазақстан – Ресей тауарлар ағыны мен Еуразиялық тауар өткізуші жүйе қалыптастырудағы екі ел ынтымақтастығының келешегін талқылады.

Сонымен қатар "Қорғас" және "Орталық Азия" сауда-экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық шекара маңындағы орталықтар базасында өнеркәсіптік кооперация бойынша бірлескен жобаларды жүзеге асыру жайы қаралды. Оның ішінде Орталық және Оңтүстік Азия мен Қытай сынды үшінші елдің нарығына бірлесіп дайындалған өнімді шығару мәселесі де бар.

Осы аталған мәселелер бойынша жұмысты үйлестіру және тәжірибе алмасу мақсатында тараптар жақын уақытта "Qaztrade" Сауда саясатын дамыту орталығы" АҚ мен "Ресей экспорт орталығы" АҚ арасында әріптестік туралы келісім жасау жөніндегі мәмілеге келді.

Бұл кездесу вице-министр Қайрат Төребаевтың "Ресей – Ислам әлемі: KazanSummit 2021" ХІІ Халықаралық экономикалық саммитінің жұмысына қатысуы аясында өті. Саммит шеңберінде Қазақстанның сауда-экономикалық миссиясы мен Қазақстан-Ресей бизнес-форумы да өтіп жатыр.

Оқи отырыңыз: Лавров Ресей – Еуроодақ саммитін өткізуге не кедергі екенін айтты

0
Кілт сөздер:
Өзбекстан, Ресей, Қазақстан
Тақырып бойынша
Досаев Тоқаевқа экономика өсімін 3,9% деңгейде жақсарту туралы айтты
Қазақстан халықаралық көрмеде алғашқы отандық дронды таныстырды
Мерзімі өтіп кеткен қандай азық-түлік өнімдерін жеуге болады