қызғалдақ

Алты қызғалдақ үшін 9 млн теңге: "Қызыл кітаптағы" өсімдік пен жануар қалай қорғалған?

171
(Жаңартылды 18:52 30.04.2021)
Түркістан облысында "Қызыл кітапқа" енген жануарды қорғау мақсатында орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы рейд ұйымдастырып, тұрақты түрде санақ жүргізеді. Сондай-ақ мамандар көктемде қызғалдақты қызық үшін жұлатындармен күреседі

АЛМАТЫ, 30 сәуір – Sputnik. Қатары сиреп, жойылу қаупі бар омыртқалы жануар мен өсімдіктер тізімі әр елдің "Қызыл кітабына" енгізілген. Олар заңмен қорғалады. Тізімде бар жануарды ату, өсімдікті жою заңмен қудаланады. "Түлкінің қызылдығы өзіне сор" демекші, бұл тізімдегі жануарларға аңшылардың қызығушылығы жоғары. Көктем шыға Қаратау аймағында жайқалып өсетін қызғалдақты қызық үшін үзетіндер де көп.

Sputnik Қазақстан тілшісі ерекше бақылаудағы табиғат байлығына қол сұққандарға қандай шара қарастырылғанын және олардың қалай қорғалатынын білді.

Қызғалдақ құны

Жуырда Түркістан облысында "Қызыл кітапқа" енген қызғалдақты жұлғанға ірі көлемде айыппұл салынатыны туралы ақпарат тарады. Көпшілік "9 миллион теңге" деген соманы көре сала, пікір екіге бөлінді. Бірі бұл соманың көп екенін, екіншісі табиғатты қорғау қажет екенін алға тартты.

Заңға сәйкес, өсімдіктің сирек кездесетін немесе жойылу қаупі төнген түрін заңсыз жойған адамның мүлкі тәркіленіп, белгілі бір лауазымды атқару құқығынан 5 жылға дейінгі уақытқа айырылуы мүмкін. Кей жағдайда 3000 АЕК-ке (8 751 000 теңге) дейін айыппұл салынады. Немесе осы мөлшерде түзеу жұмыстарына, 800 сағатқа дейін қоғамдық жұмысқа тартылады.

Одан бөлек азамат табиғатқа келтірілген шығын ретінде әр гүл үшін 0,5 АЕК немесе 1458,5 теңге өтемақы төлейді.

Оқи отырыңыз: Жылыжайда гүл өсіретін жігіт: Қазақстандықтар қызғалдақтың ерекше түрін менсінбейді

Заңгер, экобелсенді Абзал Құспанның айтуынша, айыппұл бір ғана мақсатта – сол экожүйені қалпына келтіруге жұмсау үшін салынады.

Түркістан облысы полиция департаментінің хабарлауынша, Бәйдібек ауданында 6 қызғалдақты жұлу фактісі бойынша қазір сотқа дейінгі тергеу жүріп жатыр.

Дәл осы Түркістан облысында 2020 жылы "Қызыл кітапқа" енген қызғалдақты жұлу бойынша 7 жайт тіркелген. Оның барлығы Бәйдібек ауданында болған. Оның ішінде 6 іс соттан өткен, біреуі сотқа жетпей қысқарған. Ол азаматтар соттың шешімімен әр қызғалдаққа 0,5 АЕК көлемінде өтемақы төледі.

Ал 2021 жылдың басынан бері дәл осындай 3 жағдай тіркелді. Оларға қатысты процессуалдық шешім қабылданбаған.

Жергілікті табиғатты қорғау саласындағы мамандардың айтуынша, қызғалдақ жұлу бойынша жылына 10 дерек тіркеледі, дәл сондай 100 жағдай назардан тыс қалады. Себебі жол бойында өсіп тұрған гүлді жұлып, көлігімен әрі қарай жүріп кететін адам көп. Оның бәрін бақылауға мүмкіндік жоқ, себебі аумақ үлкен, қызғалдақ әр жерде өседі.

"Түркістан облысында 110-нан астам өсімдік түрі "Қызыл кітапқа" енген. Соның ішінде қызғалдаққа деген сұраныс көп. Жыл сайын сәуір-мамырда қызғалдақ 15 күн бойы гүлдейді. Түркістан облысының Түлкібас, Төле би, Бәйдібек аудандарында "Грейг" қызғалдағы көп кездеседі. Көктем кезінде тауға тұрғындар демалуға барады. Сол кезде қызығып, гүлдерді жұлады", - дейді Түркістан облысы орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясының орман және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бөлімінің басшысы Нұрдәулет Оразымбетов.

Маманның айтуынша, қызғалдақтың гүлін жұлған адам оны жоймайды. Себебі пиязшығы астында қалады. Алайда қызғалдақ гүлінен ұрық шашып, әрі қарай көбеюі керек. Демек, табиғатқа шығын келді. Сол себепті қызғалдақ жұлған адамның қоршаған ортаға қандай зиян келтіргені есептеледі.

Дей тұрғанмен, қызғалдақ жұлғандар сол арқылы табыс табуды көздемейді. Тіпті арасында оның заңмен қорғалатынынан бейхабар адамдар да бар. Алайда заң бәріне ортақ.

Айта кетейік, облыстағы Орман және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бөлімінде небәрі 4 адам жұмыс істейді. Олар мемлекеттік орман қоры жеріне, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қадағалау-бақылау жұмыстарына жауапты.

Арқарға көз тіккендер көп

Түркістан облысында "Қызыл кітапқа" енген балықтың 5 түрі, қосмекендінің 4 түрі, сүқоректілердің 14 түрі, құстың 23 түрі мекендейді. Көпшіліктің көзі Қаратау арқарына түседі. Сондай-ақ құмды аймақтарда қарақұйрықты аулау әрекеті жиі тіркеледі.

"Қарақұйрық аулау бойынша жылына 1-2 дерек тіркеледі. Содан кейін қарабауыр бұлдырық деген құс бар. Осы құсты және Қаратау арқарын ататындар бар. Арқар ату фактісі екі жылда бір рет тіркеледі. Алайда Қаратау арқарын атуға деген қызығушылық жоғары. Сондықтан көбіне күзет қызметін сол аумақтарды бақылауға үгіттейміз", - дейді Түркістан облысы орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясының жануарлар дүниесі және аңшылық шаруашылығы бөлімінің басшысы Бақыт Мұсалиев.

Арқар мекендейтін аумақта тұяқты жануарды атуға арналған суық қаруды асынып жүретіндер жиі кездеседі. Олардың әрекеті жүзеге аспаған соң пиғылын дәлелдеу мүмкін емес.

"Бізде қасқыр, шибөріні атуға арналған "жыртқыш аңдармен күрес" деген шара бар. Сол процесті жүргізуге рұқсатымыз бар деп, құжатын көрсетіп құтылып кетеді. Себебі оларда олжаланған аң болмайды", - дейді Мұсалиев.

Оның сөзінше, табиғатқа ешқандай зиян келтірмесе, яғни аң аулауға шығып, ештеңе олжаламаса, ол адамға ескерту беріледі. Егер қоршаған ортаға зиян келтірсе, залал көлемі 5 АЕК (14 585 теңге) мөлшерінен асса, айыппұл салынады.

Мысалы, 2019 жылы Қаратау арқарын атқандар ұсталды. Ұрғашы арқардың буаз болғаны анықталған. Сол кезде қоршаған ортаға келтірілген шығын 17 миллион теңгеден асты.

Заңгер Абзал Құспанның айтуынша, қазір браконьерлерді ұстау оңай емес. Оларды ұстауға арнайы мамандар тартылады. Арнайы көлік пен арнайы құралдар қажет. Браконьерлердің бес сайманы түгел, дайындығы бар.

"Бюджеттік мекеменің қажетті техниканы алуға жағдайы жете бермейді. Қазіргі аңшылар балам үшін, ел үшін деп аң аулайтындар емес, олар – еріккендер. Олармен күреске жұмсалған шығын орнын толтыру, экожүйенің орнын толтыру мақсатында айыппұл салынады. Егер аңшы қарсыласқан жағдайда қоғамға қауіпті адам деп есептеледі. Табиғат қорғаушыларына қандай да бір қарсылық көрсетсе, бас бостандығынан айыру керек. Себебі ол қоғамға қауіпті деген сөз", - дейді заңгер.

Бұл мәселе жайлы жануарлар дүниесі және аңшылық шаруашылығы бөлімі басшысы да айтты. Бұл бөлімде облыс бойынша 3 адам жұмыс істейді. Одан бөлек таулы аймақтарды күзететін мекемелерде 2 топ бар, ол жерде 14 адам жүреді.

"Айыппұл көлемінің артуы аң аулау санының азаюына ешқандай әсер етпейді. Аумақтық инспекцияда облыс бойынша 3 адам жануарларды қорғаумен айналысады. Олар жануарларға қатысты шығынды есептейді, сот процесіне қатысады, аңшылық-шаруашылық аймақта рейд ұйымдастырады, жануарлардың санақ жұмыстарын жүргізеді. Аумақты қамтып үлгеруі мүмкін емес. Мүмкіндік болса, техника, жабдықпен қамтамасыз ету жағына көңіл бөлінгенін қалаймыз", - дейді Бақыт Мұсалиев.

"Көлік керек. Өтімділігі жоғары көліктер керек. Джип немесе соған ұқсас көліктер қажет. Біз мініп жүрген Нива, УАЗ секілді көлік Джип автокөлігінің соңынан қуса жете алмайды", - дейді ол.

Соған қарамастан қазір Түркістан облысында Қаратау арқары мен қарақұйрықтың саны артып келеді. Өңірде арқардың саны 1000-ға, қарақұйрық саны 100-ге жуықтады. Олардың саны көбейген сайын адамның көзіне де көп түседі. Елді мекендерге жақындайды. Алайда адамдар жауапкершілікті сезініп, артық әрекетке бармайды.

"Ақпарат қазір көпшілікке қолжетімді. Аң атқаны үшін берілетін жазаның қандай екенін оқып-біліп отыр. Қолында рұқсаты бар аңшының өзі бағалы аңды көрген кезде "ешкім көріп тұрған жоқ қой" демейді. "Бәлесінен аулақ, тыныштық керек" дейді. Қазір аңшылық тәрбие қалыптасып жатыр деп айтуға болады. Жылдан-жылға тұяқты аңдарға шабуыл жасау фактісі азайып жатыр", - дейді маман.

"Бүгінгі аңшылық – сананың құлдырауы"

Қоғам белсендісі, табиғат жанашыры Қайрат Кәрібаевтің айтуынша, ертеде адам аңға күн көру, отбасын асырау үшін шықса, қазір адамдар моральдық не материалдық аштықтан шығады.

"Қазақстан аумағында табиғаттың алуан түрлілігі жыл сайын азайып бара жатыр. Бұл мәселені шешу үшін биыл Экологиялық кодекске өзгерістер енгізіп, жауапкершілікті күшейтіп жатса да, флора мен фаунаға төнген қауіп азаяр емес. Өткенде ғана елді дүрліктірген "9 миллион теңге айыппұл" қоғамды екіге бөліп тастап еді. Бұл жағдай тек өсімдіктің бір түрі туралы. Ежелден-ақ адам аңшылыққа күнін көру, азығын табу үшін шыққан. Бүгінгі күннің аңшылығы – таза сұғанақтық. Көлікпен қуып жүріп аңның сілікпесін шығарып, сосын жанына барып, қырып салады. Бұл – сананың құлдырауы, обалды ұмыту", - деді қоғам белсендісі Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында.

Ол табиғатты қорғау саласындағы бірнеше мәселені көтерді. Айтуынша, табиғат қорғаушылардың материалдық-техникалық базасы жұпыны күйде тұр. Браконьер соңғы үлгідегі джип, оптикасы мықты қару, байланыс құралдарымен жүрсе, кейбір инспекторлар жеке көлігімен рейдке шығады.

"Табиғат қорғаушысының қолында қаруы жоқ, құқығы шектелген. Екіншіден, табиғат қорғаушылардың материалдық жағдайы төмен. Олар 70-80 мың теңге айлыққа жұмыс істейді. Соған байланысты саны азайып бара жатқан жан-жануар мен өсімдіктерге өзінің "доступын" пайдалануға беріп немесе жоғарыдағы "көке-Жәкелердің" тапсырысын орындауға мәжбүр болуы мүмкін. Қазір арқар, ақбөкен, бекіренің етін дастарқанға қою сәнге айналып бара жатқаны белгілі", - дейді.

Сол себепті қорықшылардың жалақысына мән беруді ұсынды. Белсендінің сөзінше, табиғатқа шабуыл жасаудың алдын алу – халықтың әлеуетін көтеру.

"Балық пен аңды заңсыз аулауға адам жетіскенінен шықпайды. Бұл да адамдардың тұрмысына тікелей байланысты. Сондай-ақ, экологиялық мәдениет пен сананы қалыптастыру күттірмейтін проблема. Тек солай ғана "Қызыл кітап", "Қара кітап" тізімінің толығуын тоқтатуға мүмкіндік бар", - дейді Қайрат Кәрібаев.

Ол сондай-ақ айыппұл санын арттырғаннан бұрын халыққа жан-жануардың киесі туралы ұғымды түсіндірген жөн деп санайды.

Айта кетейік, Қазақстанның "Қызыл кітабына" қазір өсімдіктің 400-ге жуық түрі және омыртқалы жануарлардың 133 түрі енген.

P.S. Қазақстанның қылмыстық кодексінің 339-бабы "Сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген, сондай-ақ пайдалануға тыйым салынған өсімдіктер мен жануарлар түрін, олардың бөлігін немесе дериватын заңсыз пайдалану" бойынша 3 жылдан 5 жылға дейін бас бостандығын шектеу немесе сол мерзімге бас бостандығынан айыру, 7 жылдан 12 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.

171
Кілт сөздер:
қызғалдақтар
Алматы маңы

Найзағай ойнап, бұршақ жауады: синоптиктер ертең ауа райы қандай болатынын болжады

1017
(Жаңартылды 20:30 17.05.2021)
18 мамырда республиканың кей жерлерінде жел күшейіп, оңтүстік пен оңтүстік-батыста шаңды дауыл тұрады

НҰР-СҰЛТАН, 17 мамыр – Sputnik. Синоптиктер ертеңгі күннің ауа райын болжады, деп хабарлайды Қазгидромет.

Апта ортасында Қазақстанның басым бөлігінде ауа райы тұрақсыз болады, кей жерлерде найзағай ойнап, бұршақ жауады.

"Елдің солтүстігінде дауылды жел соғады. Тек, оңтүстік пен батыста жауын-шашын күтілмейді. Екі облыста дабылды ескерту жарияланды", – делінген хабарламада.

Республиканың кей жерлерінде жел күшейіп, оңтүстік пен оңтүстік-батыста шаңды дауыл тұрады.

Дабылды ескерту

Түркістан облысының кей жерлерінде шаңды дауыл тұрып, шығыстан секундына 15-20 метр жел соғады.

Ал Солтүстік Қазақстан облысының кей аудандарында найзағай ойнап, жел соғып, бұршақ жауады. Солтүстік-батыс пен батыстан соққан жел түнде секундына 15-20 метр жылдамдыққа дейін жетуі мүмкін.

Мегаполистердегі ауа райы

Нұр-Сұлтанда күндіз бұлтты болады, ауа температурасы 30-32 градусқа дейін көтеріледі. Түнде термометр +14, +16 градусты көрсетеді.

Алматыда жауын-шашынсыз бұлтты ауа райы қалыптасып, күндіз +24, +26 градус, ал түнде 9-11 градус жылы болады.

Оқи отырыңыз: Мамырда ауа райы қандай болады – Қазгидромет болжамы жарияланды

Шымкентте күн бұлтты және жауын-шашынсыз. Күндізгі ауа температурасы +29, +31 градус, ал түнде +15, +17 градусты көрсетеді.

1017
Кілт сөздер:
ауа райы болжамы, ауа райы
Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

Еуразия ұлттық университеті қайта құрылымдаудан өтеді: үкімет қаулы жобасын жариялады

47
Қайта құрылымдаудан өту процесіне қаржы министрлігі мен білім министрлігі жауапты болып табылады

НҰР-СҰЛТАН, 17 мамыр – Sputnik. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Қазақстанда қайта құрылымдаудан өтетін болды. Мұндай қаулы жобасы ашық нормативтік құқықтық актілер порталында жарияланды.

Қазақстанның Азаматтық кодексіне және "Мемлекеттік мүлік туралы" заңның 11-бабының 4-тармақшасына сәйкес республика үкіметі коммерциялық емес акционерлік қоғамды қайта құру туралы шешім қабылдады.

"Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" коммерциялық емес акционерлік қоғамын оған еншілес ұйым "Қаржы академиясы" акционерлік қоғамын қосу арқылы қайта ұйымдастырылсын", – делінген қаулы мәтінінде.

Академияның қайта құрылымдаудан өту процесіне қаржы министрлігінің мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті мен білім министрлігі жауапты болып табылады.

Ал ашық құқықтық актілер порталындағы бұл құжатты қоғамдық талқылау 31 мамырға дейін жалғасады.

Қаржы академиясы туралы

Қаржы академиясы елордада 50 жылдан астам бері жұмыс істеді. Оның негізі Қазақ КСР қаржы министрлігінің Целиноград қаржы-экономикалық колледжінде 1965 жылы қаланды.

Жарты ғасыр ішінде академия өз атауын бірнеше рет өзгертті. 2009 жылы министрлер кабинетінің шешімімен жаңа типтегі мамандандырылған университет – қаржы министрлігі жанындағы қаржы академиясы ретінде құрылды.

Оқи отырыңыз: Тоқаевтың көлік жүргізушілерге қатысты жаңалығы: үкімет арнайы қаулы дайындады

Академия қаржы, есеп және аудит, экономика, менеджмент және ақпараттық жүйелер саласындағы мамандарды дайындайды. Қаржы академиясының президенті – Наталья Коржова, ол Қазақстанның қаржы министрлігін басқарған алғашқы әйел.

47
Кілт сөздер:
академия, ЖОО
Тақырып бойынша
Әйелді ұруға болады деген университет оқытушысы жұмыстан қуылды
Лицензиясынан айырылған университет студенттері не істейді – министрлік жауабы
Түркістан қаласында жаңа университет ашылды
ҚазҰУ университет жерінің сатылғанына қатысты ақпаратқа жауап берді
Қазақстанда бір университет бас лицензиясынан айырылды
Газ терминалы

АҚШ сұйылтылған табиғи газ экспортын арттырды

0
Америкалық сұйылтылған табиғи газ экспорты (СТГ) рекордтық көрсеткішке жетті. Бірақ Вашингтон бұл дүрбелең жақында басылады деп қауіптеніп отыр

Өйткені, "Солтүстік ағын – 2" жобасы іске қосылғаннан кейін Еуропаға ресейлік арзан отын жеткізіле бастайды, деп жазды РИА Новости.

Наурызда америкалықтар шетелге күніне 10,5 миллиард текше фут сұйылтылған газ жөнелтіп отырды, деп хабарлады АҚШ энергетика министрлігінің энергетикалық ақпарат басқармасы (ЕІА). Сәуірде бұл көрсеткіш 9,2 болатын. Оның өзі көктем басындағы мінсіз максимум болды.

Баяндамада көрсетілгендей, өткен жылы және осы жылдың қаңтарында АҚШ-тан жеткізілетін СТГ экспортының басым бөлігі Азияға тиесілі болды. Бірақ ақпан мен наурызда ол газдың жартысын Еуропа сатып алып тұрды. Себебі ол жақтағы спотта баға азиялықпен теңесті.

"Мамырда тәулігіне 8,6 миллиард футқа дейін қысқарады деп күтіп отырмыз. Жаз айларында Еуропа мен Азиядағы сұранысты қанағаттандыру аясында бұл көрсеткіш 9 миллиардтан жоғарылайды деген болжам бар", – дейді ведомствода.

Халықаралық энергетика агенттігі 2024 жылға қарай америкалықтар осы сегментте көшбасшы боулы мүмкін екенін жоққа шығармады. ХЭА есебі бойынша АҚШ, Австралия және Ресейдегі табиғи газды сұйылту бойынша бірлескен қуат ол уақытқа дейін СТГ әлем экспортының 90%-ін құрайды.

Алайда Катар сынды ірі экспорттаушы Азия нарығына АҚШ-қа жол бере қоюы екіталай. 2020 жылы таяушығыстық бұл мемлекет 77,6 миллион тонна СТГ экспорттады. Бұл жалпы жеткізулердің 26,5 процентін құрайды. 2024 жылға қарай Парсы шығанағы жағалауындағы кішкентай монархияның газ өндіру көлемі екі есе артады. Ақпанда Дохада Солтүстік кен орнының шығыс бөлігін пайдалану бойынша инвестициялық соңғы шешім қабылданды.

Катардан кейінгі орында 26 проценттік көрсеткішпен Австралия тұр. Үшінші орынға АҚШ (14,7) және төртінші орынға Ресей (10) жайғасты.

Солтүстік мұзды мұхиттағы мұнай және газ ресурстарын жоспарлы түрде игеру он бес жылдан бері ресейлік биліктің әлеуетінде тұр. Наурызда Ресейдің министрлер кабинеті сұйылтылған табиғи газ өндірісін дамытудың ұзақ мерзімді бағдарламасын бекітті. Ол пайдлы қазба көздерін әртараптандыруға, ең алдымен Арктика қайраңы мен Қиыр Шығысты пайдалануға бағытталған.

OilPrice америкалық басылымы жазғандай, егер АҚШ тақтатас өндірісі есебінен ірі экспорттаушының біріне айналса, Ресейге Арктика көмектеседі. Аймақтағы пайдалы қазба қоры үлкен: табиғи газ – 35,7 миллиард текше метр, мұнай мен конденсат – 2,3 миллиард тонна.

Ресей энергетика министрі Александр Новактың айтуынша, 2025 жылға қарай Ресей жылына 68 миллион тонна сұйылтылған табиғи газ өндіріп, әлем нарығындағы үлесін 25 процентке арттыра алады.

OilPrice аналитиктері еуропалықтар үшін ресейлік құбыр желілік газ ғана емес, сондай-ақ сұйылтылған табиғи газ да тартымды екенін атап өтті.

"Ұзақ мерзімді келешекте Ресейдегі СТГ Еуроодақ тұтынушылары үшін оң шешім болады. Себебі АҚШ-қа қарағанда жеткізу жылдамырақ және арзан. Энергетикалық тәуелсіздікті қалайтын Литваның да Ресейден СТГ сатып алуы бекер емес", – деп санайды өнеркәсіптік тәуелсіз сарапшы Леонид Хазанов.

Оның айтуынша, америкалық жеткізушілер үшін Қытай мен Жапония басымдылыққа ие. Себебі бұл мемлекеттерде баға жоғары. Сондықтан ресейлік СТГ мұхиттың арғы жағынан жеткізілетін газды Еуропа нарығынан ысыруы мүмкін.

Қалай болғанда да сын-қатер де жоқ емес. 2025 жылға дейін сұйылтылған табиғи газдың әлем нарығында шамадан тыс көп болуы есебінен бағаның аса жоғары болуын күтудің қажеті жоқ.

0
Кілт сөздер:
мұнай, газ