Ақорда ғимараты

Тоқаев Абай мұрасын зерттеушілерді марапаттады

147
(Жаңартылды 18:04 10.08.2020)
Жуырда президент жарлығымен 10 тамыз қазақтың бас ақыны Абайдың туған күніне орай Абай күні болып бекітілген болатын

АЛМАТЫ, 10 тамыз – Sputnik. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттер арасындағы достық қарым-қатынасты нығайтуға қосқан елеулі үлесі мен Абай мұрасын насихаттауда сіңірген еңбегі үшін бірқатар шетелдік зерттеуші мен аудармашыны II дәрежелі "Достық" орденімен марапаттады, деп хабарлайды Ақорда.

Осылайша, президент жарлығымен Флуминенсе федералдық университеті шет тілдері орталығының оқытушысы Америко Эдельсио (Бразилия), Уақыптар министрлігінің департамент директоры Ганем Халед Ас-Саид (Мысыр), Түркия жазушысы Кибар Зафер марапатталды. 

II дәрежелі "Достық" ордені берілгендер қатарында әдеби редактор Кошут Леонард (Германия), Кембридж университеті баспа департаментінің басқарушы директоры Манн Джейн (Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия біріккен корольдігі), Қытай жазушысы Мәжит Ақбар, Орыс әдебиеті академиясының вице-президенті Георгий Пряхин бар.

Марапатталғандар қатарына Мадридтегі "Комплутенсе"университетінің профессоры Пуиг Мария Санчес, Армения Республикасы мемлекеттік басқару академиясының оқытушысы Хачатрян Шушан, Қытай аудармашылар қауымдастығының аға аудармашысы Хуанчжан Ха және Иран Ислам Республикасының жазушысы Шатқам Қажымұхамет та енген.

Құжат қол қойылған күннен бастап қолданысқа енеді.

Айта кетейік, жуырда президент жарлығымен 10 тамыз қазақтың бас ақыны Абайдың туған күніне орай Абай күні болып бекітілді.

147
Кілт сөздер:
зерттеу, Абай, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
Қазақстанда қанша Абай Құнанбайұлы бар – статистика белгілі болды
"Абай айт­қан жал­қаулық жиі кездесетіні қынжылтады": Тоқаев мақала жариялады
Татарстан президенті Абай өлеңін қазақ тілінде оқыды
10 тамыз – Абай күні: мерекелік шараларға шолу
Қазақстандық балалар салған суреттен Мәскеуде Абай портреті құрастырылады
Қайрат Байбосынов

"Мені көргендер қарапайым екенсіз ғой деп таңғалады": Қайрат Байбосыновтан 10 кеңес

503
(Жаңартылды 16:29 24.01.2021)
Адамға табандылық пен қарапайымдылық қажет, ел алдында жүрген адамның сөзі де қарапайым болу керек, деп есептейді  

НҰР-СҰЛТАН, 24 қаңтар – Sputnik. Әнші, қазақ ән өнерін насихаттаушы Қайрат Байбосынов Sputnik Қазақстанға берген сұхбатында ұстаздың бойында қандай қасиет болу қажеттігін, баланы ән мен әуенге қай кезден бастап баулу керек екенін айта келе, жастарға бірнеше кеңесін ұсынды.   

Бірінші кеңес. Баланы бесіктен тәрбиеле

"Қазақта "баланы – жастан" деген мақал бар. Біз баланы санасыз, түк ұқпайды деп ұрысамыз, бірақ кінәнің бәрі өзімізде. Бесіктегі балаға қазақша ән қосып қойсақ, біраз уақыт өткен соң сол әнмен ұйықтайтын болады. Бір әріптесім зерттеу жасады: бір сыныптағы баланың бәріне домбыра үйретті. Әке-шешесі оратор, нағашысының қанында өнерге қандай да бір жақындық болмаса да, баланың бәрі қағып алды. Осылайша тек қана қанында өнерге деген жақындық бар баладан әнші, күйші шығады деген ойды жоққа шығарды. Сол сыныпта оқыған баланың бәрі күй танып, музыканы үйренді. Әнді түсінген бала сезімтал, жан-жағына қайырымды болып өседі", - дейді Байбосынов.

Әншінің бес немересі бар. Барлығы домбыраға әуес, бір немересі баян сыныбында оқиды. Мұны әнші қан арқылы берілген қабілет деп атады. Барлығы кәсіби деңгейде орындамаса да, бойынша ұлттық құндылықтың дәні бар.

Екінші кеңес. Классика тыңдауды әдетке айналдыр

"Жиырма жасымда да, елуге келгенде де домбырамен сүйемелденген халық әндері, халық композиторларының әндерін тыңдадым. Ермек Серкебаев, Роза Бағланова, Жамал Омарова секілді әйгілі адамдарымыз болды. Одан кейін Шәмші Қалдаяқовтың, Садық Кәрімбаев, Сыдық Мұхамеджановтың әндерін тыңдадым. Осындай халықтық үлгідегі, классикалық әндерді тыңдап, орындадым", - деді Байбосынов.

Ал қазір денсаулығына байланысты күнделікті ән тыңдамаса да, бірінші курс студенттеріне сабақ барысында классикалық үлгідегі әндерді тыңдауға кеңес беріп отырады.

"Қазір де осы әндерді тыңдаймын. Бұл – дағды. Жастардың айтып жүрген әндеріне тілім келмейді, түсінбеймін де, оларды тыңдамаймын. Күн сайын ән тыңдауға жағдайым жоқ. Миыма қан кетіп, инсульт алған соң тыңдамайтын болдым. Қазіргі әндер жүйкеме тиеді, содан жоламауға тырысамын. Осы күнде де жақсы-жақсы әншілер бар, бірақ репертуары ретке келмеген", - дейді ол.

Айтуынша, музыка да математика сияқты, ол да ми қатыруды талап етеді.

Үшінші кеңес. Күйді түсіну – әуенді сана-сезіммен түйсіну

"Күйді түсіну – күрделі дүние. Оны адам сана-сезімімен түйсінуі керек. Күй әуені жалпы оқиғаны, жалпы сарынын, қай жерде қандай оқиға болғанын көрсетіп тұрады. Қай жерде қайғылы, қай жерде жоқтау екенін күйдің сарыны баяндайды. Қазіргідей компьютер жоқ уақытта ауылдағы балалардың сана-сезімі өте жоғары болатын. Ауылдағы қойшы қойын жайып, жантайып жатып бүкіл әнші, операшының әнін жатқа біліп, саясаттың жілігін шағатын", - дейді ол.

Алайда Байбосыновтың әкесі күйші-қобызшы болғандықтан өзіне түсінуге қиынға соққан күй болмаған. Мектепте күй тартып жүріп, әнге ауысқан.

Төртінші кеңес. Іске ыждахатпен кіріс, тыңғылықты істе, адал атқар

"Өнер адамы болған соң бүкіл саналы ғұмырымды, жігерімді, ойымды өнерге арнадым. Өмірді әнге арнадым, әннің әлеміне ендім. Соның жолында талаптандым. Жатсам да, тұрсам да мимен домбыра тартып, әнді өңдеп жаттым. Адам қай салада қызмет етсе де, соған ыждахатпен кірісіп, тыңғылықты істеп, адал атқаруы керек. Миын соған бағыттауы керек. Әнші болғың келсе, миды әнге бағытта, саясаткер болғың келсе де дәл солай. Ақын боламын десең, табиғатты сүй, ақындарды оқы", - дейді Байбосынов.

"Таяқ жедім, аш болдым, бірақ ешкімге айтпадым": Сәкен Майғазиевтен 10 кеңес 

Айтуынша, еңбектеніп жүрген адамда менмендік болмайды. Өз ісін маңдай терін төгіп, қара жұмыс сияқты істейді.

"Адамға табандылық пен қарапайымдылық қажет. Мені көшеде көргендер таңғалады. Автограф сұрап келгендер "қарапайым екенсіз ғой, аға" дейді. Ел алдында жүрген адамның сөзі де қарапайым болу керек. Елмен тіл табысып, жалпы айтқанда саясаткер болу керек", - дейді ол.

Бесінші кеңес. Ұстаз өзі үлгі болуы керек

"Мен қисық сөйлемеймін. Ұстаз алдымен өзін жөндеуі керек. Өзінің әні дұрыс болу керек. Мен барлық әнді білемін. Баланың өзі ақымақ емес, кім жақсы әнші екенін біліп, соған ұмтылып тұрады. Өнер адамдары үлкенді үлкен, кішіні кіші деп біледі", - дейді ол.

Жүсіпбек Елебеков пен Ғарифолла Құрманғалиев секілді ұстаздары ойы мен ниеті бір адамдардың бір-бірін қолдауы қажет екенін әншінің санасына құйған. Соны қазірге дейін шәкіреттеріне айтып жүр.

Алтыншы кеңес. Әдебиетті оқымаған адам әнші болмайды

"Музыканы, әнді түсіну үшін жалпы әдебиетті оқу керек. Адамның көкірек сарайы ашық болу үшін кітап қажет. Кезінде Мұхтар Әуезов, Сәбит Мұқанов, Ғабиден Мұстафин, Ғабит Мүсірепов, Сәкен Сейфуллин сынды ақын-жазушыларды оқыдық. Әдебиетті оқымаған адам әнші болмайды. Жан дүние оқыған кітаптардағы адами қасиеттерді жинайды", - дейді Байбосынов.

Жетінші кеңес. Бос мақтанға салынба

Қайрат Байбосынов жас күнінде ақын-жазушылардың жиындарына барып ән салған.

"Сол кезде ұятқа қалмайық, дауысымыз шықпай қалмасын деп аш құрсақ баратынбыз. Әннің сөзін бірнеше рет қайталадық. Ол уақытта әннің бір сөзін қате айтқан адам сынға қалатын. Ақ тер, қара тер болып ән салсақ та бізді ешкім мақтамайтын. "Сен жұлдызсың, кереметсің" деп айтпайтын. "Айналайын, көп рақмет, әнің жақсы екен" дейтін. "Дауысыңды қарлықтырып алма, арақ ішпе, темекі тартпа, түнде сандалып жүре берме" деп ақылын айтатын. Берген бағасы – осы", - дейді ол.

Сегізінші кеңес. Дауысқа да режим қажет

"Дауысты жоғалтпау үшін дайындық, режим керек. Балмұздақ жемей, суықтан сақтанып, күтінген жөн", - дейді әнші.

Тоғызыншы кеңес. Достық – туыс болу

"Біздің арамызда достық болды. Кімнің қай рудан екенін қазір біліп жатырмыз. Жолдас болдық, ниеттес болдық. Адам еңбегі өсек-аяңды, бәрін жеңіп шығады. Ол кезде оқу бітірген студенттерді облыстарға жіберетін. Ол жақта шалдар әңгімелеседі: өзінен бұрынғы әншінің бәрін мақтап отырады. Сол қасиетті ұғып алдық. "Бір-біріңді мақтаңдар, туысқандай болыңдар" дейтін. Үлкендер не деп жатыр деп құлақ түріп өстік. Үлкенді үлкен деп сыйладық. Қазақи мінез болды", - дейді замандас достары жайлы.

Оныншы кеңес. Ән мәтіні дұрыс болу керек

Ең үлкен еңбегім – "Сырсандық" деген кітап. Ішіне 500-ден аса ән кірді. Өзімнің естіп жүрген әндерім мен кітапхана, мұрағат ақтарып жазған еңбегім. Ән мәтінінің дұрыс жазылуына назар аударылған. Кезінде көп әннің мәтіні жаңа сөзге ауысып кетті, соның орнына төл сөзді қойып жаздым. Мен шығармасам, мен айтпасам, ұрпақ ертең қате жаттап өседі", - дейді Байбосынов.

Оның пайымынша, әрбір әннің сөзі өткір, ереже сияқты сақталуы қажет.

503
Тоқаев Абай-Шәкәрім мемориалдық кешенін аралады

Тоқаев "Абай-Шәкәрім" мемориалдық кешенін аралады

160
Мемлекет басшысы Абайдың мерейтойына орай кешен аумағында жүргізілген жұмыстарға оң баға берді

АЛМАТЫ, 15 қазан – Sputnik. Қасым-Жомарт Тоқаев "Абай-Шәкәрім" мемориалдық кешені мен ақынның мұражай-үйінде атқарылған жұмыстармен танысты, деп хабарлады Ақорда.

Президент мұражайды көру үшін Жидебайға арнайы барды.

Ақынның 175 жылдық мерейтойы аясында мемориалдық кешен мен Абайдың мұражай-үйі жөндеуден өтіп, заманауи талаптарға сай қайта жаңғыртылған. Кіре берісінен басталатын жаяу жүргіншілердің жолынан бастап кешеннің үстіне шығаратын жолға дейін гранит тас төселген. 

Мемориальный комплекс Абай-Шакарим
© Официальный сайт Президента РК
Тоқаев "Абай-Шәкәрім" мемориалдық кешенін аралады

200-ге жуық шырша түбі егіліп, амфитеатрдың төбесі күмбезделген және кіре беріс алаңға үлкен конструкциялық жобалар жасалған.

Президенті атқарылған жұмыстарға оң бағасын беріп, мемориалдық кешен мен мұражай-үйіне естелікке кітаптар сыйлады.

Қасым-Жомарт Тоқаев қайта жаңғыртудан өткен "Сапар орталығын" аралап көріп, зияратшыларға қызмет көрсету орнының жұмысын көрді.

Мемориальный комплекс Абай-Шакарим
© Официальный сайт Президента РК
Тоқаев "Абай-Шәкәрім" мемориалдық кешенін аралады

Жалпы биыл мерейтойға орай ақынның кіндік қаны тамған Сырт Қасқабұлақта күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліп, кіре беріс жолына асфальт төселген. Абай су ішкен бұлақтың басы толығымен абаттандырылып, шырша, шынар ағаштары отырғызылып, ақынның 45 қара сөзі жазылған мәрмәр тастар қойылған. "Туғанда дүние есігін ашады өлең" деген стелла тұрғызылған. 

Сонымен қатар Құнанбай мен оның әулеті жерленген Ақшоқы қорымының аумағы кеңейтіліп, толығымен абаттандырылған. 

Елімізде тұңғыш рет ұлы Абайдың кемеңгер әкесі Құнанбайға арнап, оның өмірі мен қайраткерлік қызметін дәріптейтін Құнанбай музейі салынды. Музей іші заман талабына сай жабдықталған, конференция және экспозициялық залдармен жасақталған. Музейдің экспозициялық залына ұлылар мекенінің тарихынан, өнері мен мәдениетінен, тұрмыс-салтынан сыр шертетін құнды жәдігерлер, бағалы бұйымдар, тұрмыстық заттар қойылған.

160
Кілт сөздер:
Абай
Тақырып:
Абайдың 175 жылдығы
Тақырып бойынша
"Абай айт­қан жал­қаулық жиі кездесетіні қынжылтады": Тоқаев мақала жариялады
Тоқаев Абай мұрасын зерттеушілерді марапаттады
Тоқаев Қазақстанда Абай мектептерін ашуды ұсынды
Келешекте Абай институттарын ашамыз деп ойлаймын – президент
Түркияда Абай Құнанбаевтың құрметіне саябақ ашылды
Қасым-Жомарт Тоқаев

Тоқаев Үндістан президентіне көңіл айтты

0
Махараштра штатында су тасқыны мен лай көшкінінен кем дегенде 138 адам көз жұмды

НҰР-СҰЛТАН, 25 шілде – Sputnik. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістан президенті Рам Нат Ковиндке көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорда.

Қазақстан президенті Махараштра штатында болған су тасқыны мен лай көшкіні салдарынан көптеген адамның қаза тапқаны және үйлер мен ғимараттардың қирағаны туралы суыт хабарды терең күйзеліспен қабылдады.

"Қазақстан халқының және жеке өзімнің атымнан қаза болған адамдардың отбасыларына көңіл айтамын және зардап шеккендердің тезірек сауығып кетуіне тілектестік білдіремін. Із-түзсіз жоғалған отандастарыңыз өз отбасыларына аман-есен оралсын. Осындай қиын-қыстау шақта біз Үндістан халқымен біргеміз", – делінген жеделхатта.

Тағы оқыңыз: "Қайғырып көңіл айтамын": Тоқаев Си Цзиньпинге жеделхат жолдады

Үндістанның орталығындағы Махараштра штатында су тасқыны мен лай көшкінінен кем дегенде 138 адам көз жұмды, деп хабарлайды РИА Новости.

84 мыңнан астам адам штатттың оңтүстігіндегі Пуна округінде қауіпсіз аймаққа орналастырылды.

Үнді метеорология бюросы Махараштра штатының әкімшілік орталығы Мумбаидағы нөсер жауынға байланысты дабылдың қызыл деңгейін жариялады. Табиғи апат салдарынан қала тұрғындарын жарық және сумен қамтамасыз етуде қиындықтар туындады.

0
Кілт сөздер:
көңіл айту, Үндістан, Қасым-Жомарт Тоқаев