Қоян шөп үстінде жатыр

Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 27 қыркүйек

436
(Жаңартылды 00:35 27.09.2018)
Бұл Григориан күнтізбесіндегі 270-ші күн. Жыл соңына дейін 90 күн қалды

27 қыркүйек күні не болғанын білесіз бе?

Бұл күннің несімен есте қалғанын дерекқорынан оқыңыз.

27 қыркүйекте әлемде қандай қызықты оқиғалар болды?

Бүгін, 27 қыркүйек — халықаралық туризм күні. Мерекені туризм саласында жұмыс істейтін қызметкерлер ғана емес, өзгелері де атап өте алады. Себебі әрқайсымыз өмірімізде бір рет болсын турист болып көргенбіз. Егер осы күнге дейін саяхаттап көрмеген болсаңыз, отырып алып болашаққа жоспар құрғаныңыз жөн.

Әлем жұрты бүгін БҰҰ жүйесіндегі басты халықаралық мерекелердің бірі — теңіз күнін атап өтіп жатыр. Бұл күн 1978 жылдан бастап үкімет аралық консультативтік теңіз ұйымының 10-шы Ассамблеясы шешімімен мереке ретінде күнтізбеге енгізілді. 1980 жылға дейін оны 17 наурыз күні атап өтетін. Бұл күннің басты мақсаты — адамзаттың есіне балық аулау, теңізге қоқыс тастау, суағарларды тазаламау арқылы теңізге қаншалықты зиян келтіретінімізді еске салу. Яғни теңіз қауіпсіздігін күшейтіп, оны тазарту. Әсіресе, мұнайдан тазалау.

Сондай-ақ, күнтізбеде халықаралық қоян күні пайда болды. Оның мақсаты — адамзатты қояндарға мейірімділікпен қарауға және оларды өлтіріп, терісін пайдаланбауға шақыру. Жер бетінде қояндардың екі жүздей ғана түрі бар. Ішінде олардың 50-і сәндік мақсатта пайдаланылады. Олар жүндерінің қалыңдығы, ұзындығы және түсі, құлағы, салмағы арқылы ерекшеленеді.

Көптеген мемлекетте "қоян сұлулығы" атты байқау немесе ұзындыққа секіру сынды жарыстар өтеді. Ұлыбритания мен Скандинавия мемлекеттері — үй жануарларын ұстаудан алда келеді.

27 қыркүйекте болған тарихи оқиғалар

1863 жылы Санкт-Петербургте Ресейдегі бірінші балабақша ашылды;

1937 жылы АҚШ-та Санта-Клаустарды оқытуға арналған әлемдегі бірінші мектеп ашылды;

1960 жылы Останкино телемұнарасы тұрғызыла бастады;

2001 жылы Норвегия билігі математика саласындағы зерттеулерге арнап Абелев марапатын енгізді.

27 қыркүйекте Қазақстанда болған тарихи оқиғалар

2000 жылы РАТА-ТАСС агенттігі мен "Қазақстан Интерпресс" қоғамдық қоры "Қазақстан-ТАСС" агенттігін құрды.

2005 жылы Алматыда екі ел арасындағы экономикалық қатынастарды тереңдету мақсатында құрылған Қазақстан-Германия кәсіпкерлері қауымдастығының таныстырылымы өтті;

2005 жылы Алматыда Әбілхан Қастеев атындағы мұражайда контемпорари арт атты жаңа залы ашылды;

2005 жылы Астанадағы Жамбыл атындағы №4 мектеп-гимназияда жас туристер станциясы ашылды;

2006 жылы Алматы облысы Іле ауданындағы Первомай кентінде Қазақстандағы алғашқы инфузиялық ерітінділер шығаратын зауыттың таныстырылымы өтті;

2007 жылы Алматыда "Абай жолы" романының орыс тіліндегі жаңа аудармасының таныстырылымы болып өтті;

2007 жылы Павлодарда ақын, аудармашы әрі драматург Аманжол Шамкеновтің құрметіне мемориалдық тақта ашылды;

2007 жылы Семейде Қазақстандағы бірінші автобус құрастыру зауыты — "DAEWOO BUS KAZAKHSTAN" ЖШС ашылды.

27 қыркүйекте әлемде дүниеге келген танымал тұлғалар

1972 жылы америкалық актриса әрі әнші Гвинет Пэлтроу дүниеге келді. Ол "Оскар" жүлдесінің иегері (фильмдері: "Крик", "Эмма", "Влюбленный Шекспир");

1978 жылы украиналық әнші, Украинаның халық әртісі Ани Лорак дүниеге келді;

1984 жылы канадалық әнші, автор-орындаушы, дизайнер Аврил Лавин туды;

1986 жылы ресейлік актриса, режиссер Никита Михалковтың қызы Надежда Михалкова туды.

27 қыркүйекте Қазақстанда кімдер дүниеге келді

1963 жылы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің депутаты, Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі Мұхтар Тінікеев дүниеге келді;

1905 жылы ғалым, биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері Всеволод Иванов дүниеге келді;

1950 жылы Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің ректоры Найман Қалабаев туды;

1926 жылы жазушы, Қостанай қаласының құрметті азаматы Серік Шәкібаев туды;

1966 жылы Қазақстан-Британ техникалық университетінің ректоры, экономика ғылымының кандидаты, "Еуразия" халықаралық экономикалық академиясының корреспондент мүшесі Искандер Бейсембетов өмірге келді;

1954 жылы америкалық бағдарламашы, лингвист және Perl тілін жасаушы Ларри Уолл дүниеге келді;

1958 жылы Алматыдағы Ислам университетінің ректоры Хұсайын Алсабеков туды.

Ай күнтізбесі

Ай Тоқты белгісінде тоқтайды. Бұл өз-өзіңізге анализ жүргізетін күн. Қиялдан арылып, өзіңізге қатысты шындыққа тура қарайтын кез келген сияқты. Бар күш-жігеріңізді жиып, өзгенің ырқына көнбегеніңіз жөн. Қарым-қатынаста әзірге маңызды шешім қабылдаудан бас тартқаныңыз.

436
Кілт сөздер:
Қазақстан, АҚШ, мереке, фильм, танымал, ай, тарихи оқиғалар
Тақырып:
Бүгін қандай мереке: әр күнге арналған күнтізбе (361)
Тақырып бойынша
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 26 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 25 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 24 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 23 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 22 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 21 қыркүйек
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 20 қыркүйек
Архивтегі сурет

Қазақстанда табылған нигериялық Eta штамм туралы не білеміз

248
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы коронавирустың Eta штамын "назар аударатын" санатқа жатқызды. Қазақстан аумағында табылған жаңа штамм туралы толығырақ Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

ДДСҰ мәліметінше, Eta штамм алғаш рет былтыр желтоқсанда бірқатар елде анықталды. Қазақстанның денсаулық сақтау министрлігі ауру жұқтырған науқастар алғаш Нигерияда (кейін коронавирустың бұл түрі "нигериялық" деген атауға ие болды) және Ұлыбританияда тіркелгенін мәлімдеді.

Әлем зерттеушілері вирус штамдарының таралуын бақылау үшін қолданатын Pango жіктеуі бойынша Eta штамм (B.1.525) Канадада (20%), АҚШ-та (16%), Германияда (10%), Францияда (9%), Данияда (8%) жиі кездеседі.

Қазақстанда коронавирустың Eta штамы төрт өңірде табылды: Нұр-Сұлтанда, Қарағанды, Маңғыстау және Павлодар облыстарында.

Нигериялық штамның ерекшелігі

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ақпаратынша, 2021 жылдың 15 қыркүйегіндегі жағдай бойынша Eta штамм 77 елде кездесті. ДДСҰ санаты бойынша "бақылауды" қажет ететін штаммға жатады.

Нигериялық штаммның клиникалық белгілері Alpha (британдық) және Beta (оңтүстікафрикалық) штаммдарымен бірдей: дене қызуы, жөтел, иіс пен дәм жоғалту, аурудың ауыр өтуі.

Eta штамм коронавирустың "Йота", "Каппа" және "Лямбда" түрлері сияқты аурудың ауырлығын өзгерту, сондай-ақ иммундық жауаптан, диагностика құралдарынан немесе дәрі-дәрмек әсерінен жалтару қабілетіне ие.

Оқи отырыңыз: Қазақстанда коронавирустың жаңа штамы табылды – Цой үндеу жасады

Коронавирустың тез таралуына, тиісінше вирус жұқтырған адамдар санының өсуіне әкеп соғуы мүмкін.

ДДСҰ мәліметінше, қазіргі таңда Eta штамм коронавирустың "өлтіретін" түрлеріне қарағанда соншалықты қауіпті емес.

248
Кілт сөздер:
коронавирус, вакцина
Архивтегі сурет

"Өзімнен жерідім де, жаза бастағанымды тастап кеттім": Тахауи Ахтанов туралы не білеміз

177
Мемлекеттік сыйлықтың иегері, халық жазушысы Тахауи Ахтановтың өмірі мен шығармашылығы туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Жазушы Тахауи Ахтанов 1923 жылдың 25 қазанында Ақтөбе облысының Шалқар ауданында туған.

Бір деректерде жазушы туып-өскен Қарабұтақ ауылындағы мектеп 10 кластық мектеп болмағаны айтылады. Әрі қарай білім алғысы келген ол алтыншы сыныпты бітірген соң табельдегі "6" санын "9" деп өзгертіп, сол құжатпен Алматы мұғалімдер институтына келіп түскен.

Әкесінің аты – Ақтан, анасы – Дәйілхан. Екеуінің Тахауи, Сапа деген екі ұлы болған.

Тахауи Ахтанов 1940 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына оқуға түседі. Екінші курста оқып жүргенде өзі сұранып майданға аттанады. Алғашқы әдеби көркем шығармалары өлең, очерк түрінде майдан газеттерінің беттерінде жарияланды.

Тахауи да алғашқы шығармашылық ізденісін өлеңнен бастаған. Қаһарлы соғыс жылдарында да, одан кейін де поэзияда бағын біраз сынады. Естеліктерінің бірінде бесінші класс оқып жүргенде алғаш өлең жазғанын айтады.

Тахауидың поэзиядағы ізденісі оқырманға 1949 жылы шыққан "Жастар даусы" деген Қазақстан жас ақындарының танымал өлеңдері мен поэмаларының жинағы арқылы таныс. Ол жерде "Майдан лирикасы" деген атпен 16 өлеңі жарияланған.

Соғыстан кейінгі әдебиет

1942 жылы соғысқа аттанып, төрт рет жараланғанымен, бағына орай елге оралғандардың бірі – Тахауи Ахтанов. Елге аман-есен оралған соң балалық, жастық шағы туралы былай дейді: "Біздің жастығымыз туралы не айтуға болады? Балалығымыз ашаршылықпен тұстас келді. Жастығымыз Отан соғысымен тұстас келді... Соның бәрінен аман қалып, әдебиетке кірген кезде бізде тағы бір майданға енгендей екпін, от бар болатын.

...Жастығымның майданда өткенін айттым. Ал майданның адамды тазалыққа, әділдікке, тәртіпке үйрететіні белгілі. Менің бір іштей шүкіршілік ететінім – осы қасиеттер менің өзімнің де, майдандас тұлғаластарымның да бой-басында қалып қойды ғой деймін".

Тағы оқыңыз: "Үкіметке өкпем жоқ": жазушы Мұхтар Мағауин Қазақстаннан неге кетті

1948 жылы әскер қатарынан босағаннан кейін шығармашылықпен айналысты. Соғыстан кейінгі жылдары әдебиетке келген ол үстінен сұр шинелі түспеген өзге әріптестері секілді аға буын қаламгерлердің шынайы қолдауына ие болды. Құлашын кең жайып, шығармашылыққа ден қойды. Соның нәтижесінде "Қаһарлы күндер", "Боран", "Шырағың сөнбесін" романдары ұлттық әдебиетімізге қосылды. Драматургия саласында қалам сермеді, әңгіме, хикаяттар жазды. Жазушы Әбіш Кекілбаевтың сөзімен айтқанда: "...соғыстан бергі қазақ әдебиетін талантты сыншы, талантты аудармашы, талантты драматург, талантты прозашы Тахауи Ахтановсыз көзге елестету мүмкін емес".

"Қаһарлы күндер" романының жазылуы жайында автордың да айтқаны бар.

"Бұл романның жазылуы онша көп уақыт алмағанымен, толғағы ұзақ болды. Үш жыл бастан кешкен соғыс туралы роман жазуды көп ойладым. 1949 жылы бас жағын жазып, кірісіп те кеттім. Бірақ жұмысым өнбеді. Шамасы, келер жылы болар, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің "Курляндия" романы жарық көрді. Соны оқып шығып, ойға қалдым. Шығарма біраз кемшілігі болса да, маған қатты ұнады. Онда сол кездегі қазақ жазушыларының басым бөлігінде жоқ, кәдімгі тірі, жанды сурет, бусанып тұрған өмір бөлшектері бар екен. Ал менің бастап қойғандарымның тұрған дәрежесі одан әлдеқайда төмен болатын. Содан өзімнен-өзім жерідім де, жаза бастағанымды тастап кеттім. Кейде болашақ шығарманы ойлап, толғанып жүрсем де, үш-төрт жылға дейін қайтып оралуға зауқым соқпады. Сын мен көркем аударма саласында жұмыс істей бердім",- деген еді Тахауи Ахтанов.

Ал қаламгер Ғабит Мүсірепов Тахауи Ахтанов жайлы былай дейді:

"Ұлы Отан соғысынан кейін әдебиетке келгендердің ішінде мен төрт жігітті, төрт прозаикті бөліп атар едім. Олар: Тахауи Ахтанов, Әбдіжәміл Нұрпейісов, Зейнолла Қабдолов, Сафуан Шаймерденов. Бұлардың қай-қайсының да мүшел жастары партия мен үкімет тарапынан еленбей қалған емес. Ал, партия мен үкімет тарапынан олардың еңбегінің еленуі – халықтың бағалауынан туып отырады. (...) Майданнан қайтқан Тахауи Ахтанов "Қаһарлы күндер" атты романымен Ұлы Отан соғысы тақырыбын бастады. Дәл осы тақырып – меніңше, Аханов творчествосының негізгі тақырыбы ғой деп ойлаймын. Сол романымен-ақ совет әдебиетіндегі Ұлы Отан соғысы тақырыбына жазылған шығармалардың ішінде кеуде тұстағы туынды болды. Сол шығармасымен ол соғыстан кейінгі дәуірде әдебиетке келген жастардың алды болса, бүгінде алпысқа келгендердің де алдыңғы сапында", - деді қаламгер Ахановтың алпыс жылдық мерейтойы қарсаңында.

Ахтановтың шығармашылығы мен еңбек жолы

Жазушының өнімді де жемісті еңбек еткен жанры – проза мен драматургия. Баспасөз бетінде алғаш жарық көрген әңгімесі – "Күй аңызы".

"Боран" романы Тахауи Ахтановтың шығармашылығында алатын орны ерекше. Қаламгер ретінде тәжірибесі толысқан шағында жазылған бұл туындысына автор үлкен ізденіспен келген. 1963 жылы "Дала сыры" повесі болып жарияланып, қайта өңдеу, толықтырудан соң "Боран" драмасына, содан кейін осы аттас романға айналды. Осы шығарма үшін жазушы 1966 жылы Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты иеленді. Роман көптеген шетел тіліне аударылды.

Ал мемлекеттік сыйлықтың иегері Тахауи Ахтановтың "Шырағың сөнбесін" романы өткен ғасырдың 60-80 жылдары қазақтың ұлттық прозасын көркемдік биік деңгейге көтерген, шеберлік тағылымы мол туынды.

Тағы оқыңыз: "Мемлекеттік қызметте жүру қиын болды": жазушы Төлен Әбдік жайлы қызық деректер

1968 жылы жазылған "Сәуле" драмасы, одан кейінгі "Боран", "Ант", "Әке мен бала" драмалары да қазақ сахнасының өміршең туындыларына айналды. "Махаббат мұңы", "Күтпеген кездесу" драмалары, "Арыстанның сыбағасы", "Күшік күйеу" комедиялары қазақ, орыс және туысқан халықтар сахнасында қойылды.

Толстойдың "Азапты сапарда" трилогиясын, М.Горькийдің әңгімелерін қазақ тіліне аударды.

Көркем әдебиет баспасында редактор, бөлім меңгерушісі, киностудияда сценарий бөлімінің бастығы, "Әдебиет және искусство" – "Жұлдыз" журналының редакторы, Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы, көркемөнер бас басқармасының бастығы, республикалық кітап палатасының директоры сияқты жауапты қызметтер атқарды.

ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, екі рет Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған. Қаламгерге Қазақстанның Халық жазушысы атағы берілген.

Халқына өшпес мұра қалдырған Тахауи Ахтанов 71 жасқа қараған шағында 1994 жылы 25 қыркүйекте ұзаққа созылған сырқаттан қайтыс болды.

Жазушының қазасына қатысты ақын Өтеген Оралбаев:

  • Сынды тағы,
  • Тыңды тағы бір алып.
  • Қазақ сөзін бір асқарға шығарып.
  • Шырақ сөнді,
  • Ажал жеңді, амал не?
  • Оның сөзін оқыдым мен дұға қып, деп жазды.

Ал ақын Есенғали Раушанов:

  • Ой, Кеңсай, мен қайтейін биігіңді,
  • Басыңа қап-қара бұлт үйірілді.
  • Теңселтіп нән кемені барады алып,
  • Қара су есік алды иірімді.
  • Нән кеме гауһар-маржан толған іші,
  • Бағасыз жез бен мыста болмады ісі.
  • Тік жүріп, тік құлаған сені көрдім,
  • Қазақы қара сөздің жолбарысы, деп жоқтады.
177
Кілт сөздер:
өмірбаян, жазушы, шығармашылық
Тақырып:
Өмірбаяндар
 Елбасы Астана Бас жоспары ғылыми-зерттеу жобалық институты ЖШС-да болды

Нұр-Сұлтанның даму барысын үнемі қадағалап отырамын Назарбаев

4
Алғашында жаңадан қала салу жобасына ғана емес, осы маңайда қалың орман өсетініне де күмәнмен қарағандар болған

НҰР-СҰЛТАН, 28 қыркүйек – Sputnik. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев "Астана Бас жоспары" ғылыми-зерттеу жобалық институты" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде болды, деп хабарлады Elbasy.kz.

Қазақстанның Тұңғыш президенті елордада туристік, мәдени және әлеуметтік жаңа нысандар салу жоспарымен танысты.

Алтай Көлгінов аудандар құрылысының барысы, қаланы көгалдандыру процесі жайлы, сонымен қатар денсаулық сақтау, мектепке дейінгі және орта білім беру нысандарының, спорт ғимараттары мен коммерциялық орындардың халыққа қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін қабылданып жатқан шаралар туралы егжей-тегжейлі баяндады.

Сондай-ақ Елбасы назарына елорданың жаңа мешіті мен ЭКСПО ауданына іргелес аумақта жүргізілетін құрылыс пен абаттандыру жобалары ұсынылды.

"Мен үшін бұл қаланың орны бөлек. Оның даму барысын үнемі қадағалап отырамын, болашағы туралы көп ойланамын. Алғашында жаңадан қала салу жобасына ғана емес, осы маңайда қалың орман өсетініне де күмәнмен қарағандар болған. Кейбір ғалымдар бұл жерге ағаш өспейді деген еді. Алайда елорда аз уақыт ішінде айналасын "жасыл белдеу" қоршаған ірі мегаполиске айналды", – деп түйіндеді Елбасы.

Оқи отырыңыз:

4