Батпырауықтар күні

Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 14 қазан

392
(Жаңартылды 14:43 15.10.2018)
Бұл Григориан күнтізбесінде 285-ші күн. Жыл соңына дейін 78 күн бар.

14 қазанда не болғанын білесіз бе? Бұл күннің несімен есте қалғанын Sputnik дерекқорынан оқыңыз.

            14 қазанда қандай қызықты оқиғалар болды

Бүгін қонжық Винни-Пухтің туған күні. Өйткені 1926 жылы дәл осы күні Кристофер Робин Милннің сүйкімді серігі туралы алғашқы кітап жарыққа шыққан еді. 

Кейбірі шығарма кейіпкерінің туған күнін 1921 жылдың 21 тамызы деп санайды. Бұл күні Лондон драматургі Алан Милн сүйікті ұлына жұмсақ ойыншық қонжық сыйлаған екен. Кристофер оны Винни-Пух деп атап, сол сәттен бастап қонжық оның досына әрі серігіне айналады. Баласының ойыншық қонжығымен ойынын сырттай бақылап жүрген әке Винни-Пух туралы бірнеше кітап жазуға бел буады. 

Рождество қарсаңында, 1925 жылдың 24 желтоқсаны, Лондонның London Evening News газетінде шығарманың бірінші бөлімі жарияланады. Ал бір жылдан кейін жеке кітап болып басылады. Алан Милннің қонжық Винни-Пух туралы шығармасы көптің көңілінен шығып, оқырмандар оның жалғасын асыға күтеді. 

Шығарманың танымал болғаны соншалық, әлемнің 25 тіліне аударылды. 

Сондай-ақ, бүгінгі күн Бүкіләлемдік батпырауықтар күні ретінде танымал. Бұл күні бүкіл әлемде адамдар батпырауықтарды аспанға ұшырып, мәре-сәре болады. Батпырауықтар туралы дерек алғаш рет көне қытай жазбаларында кездеседі. 

Беларусь халқы Ана күнін атап өтеді. Мереке әйелге деген зор құрметтен бастау алады. 

            14 қазанда әлемде болған тарихи оқиғалар 

1843 жылы Мендельсонның "Үйлену тойы маршы" алғаш рет орындалды; 

1860 жылы Петербургте опералық Мариинский театры ашылды; 

1941 жылы алғаш рет "Ұмытпаймыз! Кешірмейміз!" ұраны жарияланды; 

 1997 жылы Эрмитажда Рембрантдтың 12 жыл бойы реставрацияда жатқан "Даная" картинасы қайта қойылды. Психикалық ауытқушылығы бар адам картинаға қышқыл төгіп, оны әдейі бүлдірген еді.

            14 қазанда Қазақстанда болған тарихи оқиғалар 

1939 жылы Жамбыл облысы құрылды;

1946 жылы Қазақстан КП ОК жанында Республикалық партия мектебі ашылды. Бұл мектепте Қазақ КСР-нің барлық лауазымды тұлғалары оқып шықты;

1994 жылы Астанада ақын Сәкен Сейфуллиннің 100 жылдық мерейтойына орай ескерткіш ашылды;

2014 жылы Грекияда ақын, жазушы Сәкен Сейфуллинге қатысты 1930 жылдарда латын әліпбиінде жазылған құжаттар табылды.

            14 қазанда әлемде туған танымал тұлғалар 

1927 жылы британиялық киноәртіс, сценарийші, продюсер Роджер Мур дүниеге келді. Қалың көпшілікке Джеймс Бонд рөлін сомдауымен танымал; 

1934 жылы кеңестік, ресейлік және израильдік актер, театр және кино режиссері Михаил Козаков өмірге келді. РКФСР халық әртісі (1980). КСРО Мемлекеттік жүлдесінің лауреаты (1967);

1941 жылы Ресей армиясы Орталық академиялық театрының қоюшы-режиссері, Ресей Федерациясының халық әртісі, И.В.Сталиннің немересі, В.И.Сталиннің үлкен ұлы Александр Бурлонский туды; 

1963 жылы кеңестік және ресейлік суретші-модельер Валентин Юдашкин дүниеге келді. Ресейдің халық суретшісі (2005).

           14 қазанда Қазақстанда кімдер туды

 1905 жылы халық ақыны, күйші, әнші Мұзарап Жүсіпов дүниеге келді;

1916 жылы ақын, Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Хамит Ерғалиев өмірге келді;

1946 жылы ақын Айтуар Өтегенов туды;

1947 жылы бұрынғы мұнай және газ министрі, Қазақстанның Еңбек Ері Ұзақбай Қарабалин өмірге келді;

1948 жылы Қазақстан корейлері қауымдастығының президенті, ҚР бокс федерациясының вице-президенті Юрий Цхай дүниеге келді; 

1964 жылы жазушы-драматург Роза Мұқанова туды;

1972 жылы қоғамдық даму министрі Дархан Кәлетаев өмірге келді;

1980 жылы спортшы Ардақ Назаров дүниеге келді. 

            Ай күнтізбесі

Ай Мерген белгісінде орналасады. Бұл күні айналаңыздағы адамдармен сөзге келіп, жанжалдаспағаныңыз абзал. Жаңа іс бастамай, бұрынғы істі жалғастырған дұрыс. Бала көтеру мен емделуге таптырмас күн. 


392
Кілт сөздер:
күнтізбе, тарихи оқиғалар, туған күн, қонжық, мереке, Дархан Кәлетаев
Тақырып:
Бүгін қандай мереке: әр күнге арналған күнтізбе (361)
Тақырып бойынша
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 13 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 12 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 11 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 10 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 9 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 8 қазан
Бүгін әлемде және Қазақстанда қандай мереке: 7 қазан
қалам

Балалар әдебиетінің бәйтерегі Бердібек Соқпақбаев туралы не білеміз?

175
Қазақ әдебитетіне өзгеше өрнек, ғажайып сыр-сипат алып келген көрнекті жазушы Бердібек Соқпақбаев туралы Sputnik дерекқорынан оқыңыз

Жазып та көрдім мен де өлең,

Жазып та көрдім, қара сөз.

Ерте ме, кеш пе, мен де өлем,

Өлмейді тек дана сөз, деп жазған Бердібек Соқпақбаев 1924 жылы 15 қазанда дүниеге келді. Туған өлексі – Алматы облысының Нарынқол ауданының Қостөбе ауылы.

Әкесі қарапайым малшы болған, оқымаған жан болса да ауыз әдебиеті үлгілерін көп білген дейді. Балаларының анасы көз алдында дүние салды. Ол кезде Бердібек небәрі сегіз жаста болған. Бұғанасы қата қоймаған ол бала күнінен ауыр еңбекке жегілді. Бердібек Соқпақбаевтың өмірі қазақ даласындағы ашаршылық кезеңімен тұспа-тұс келді. Жетімдіктің зардабын шекті.

Балалар әдебиетін алып бәйтерек десек, оған нәр беріп, құнарландырып тұратын күретамыр Бердікбек Соқпақбаев деуге негіз бар. "Балалық шаққа саяхат", "Менің атым Қожа", "Өлгендер қайтып келмейді" шығармалары – жазушының шоқтығы биік туындылары. Бұл шығармаларда жазушы өзі өмір сүрген заманның шынайы келбетін суреттеді. "Балалық шаққа саяхат" повесінде жазушы анасының ұзақ ауырып қайтыс болғанын, емшектегі інісі Тұрдыбек тоқтаусыз жылап қалғанын жазған. Жұпыны үй ішінде бір үзім нанға зәру күн кешкенін бейнелеген.

"Сегіз жасымда шешем өліп, жетім қалдым. Колхоздастырудың алғашқы жылдары, ең бір қиын кез. Осы күннің өзінде жүрегім қарс айырыла жаздайды. Япыр-ау, қалай тірі қалдым? Осы күнге қалай жеттім? Нағыз итжандының өзі екенмін-ау деп таңданамын", - деп жазды қаламгер естелігінде.

"Дүниеде мен үшін одан асқан жексұрын сөз жоқ. Тақиясын қорыған тазшадай осы сөз қай жағымнан сарп ете қалады деп зәрем ұшып, үрейленіп тұрамын. Балалар, менің қымбатты жан достарым! "Жетім" деген тажалдай суық сөзді айтпаңдар, айналайындар! Ұр, соқ, төбелес! Тіпті етінен ет кесіп ал, бірақ әлгідей деп тілдеме. Аяңдар!", -  дейді Бердібек Соқпақбаев "Балалық шаққа саяхат" повесінде.

Бердібек салған соқпақ

Қазақ әдебитетіне өзгеше өрнек, ғажайып сыр-сипат алып келген көрнекті жазушы Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтына отан алдындағы борышын өтеп келгеннен кейін түсіп, оны 1949 жылы аяқтады. Содан кейін Мәскеуде Жоғары әдеби курсты бітірген.

Институт бітірген соң Бердібек Бәшен атты қызға үйленді. Аз уақыттан кейін ол шәкірт тәрбиелеуге ден қойған. Еңбек жолын өзінің туған өлкесі Нарынқолда бастады. Біраз жыл ауыл мектебінде ұстаздық етті.

Балалармен бірге жұмыс істегені оның балалар әдебиетіне тың серпіліс әкелуіне ықпалын тигізді. Шығармашылық жолын балаларға арнап өлең жазудан бастады. Олар "Лениншіл жас", "Қазақ пионері", "Пионер" журналдарында басылып тұрды. 1950 жылы "Бұлақ" атты жыр жинағын шығарған.

Күшігім менің саққұлақ,

Келеді әне шапқылап,

Сақтығыңды көрейін,

Қойшы атайға берейін, деген мектеп оқулықтарындағы өлеңнің авторы да Соқпақбаев.

Содан кейін Алматыға әдеби ортаға келеді. "Қазақ әдебиеті" газетінде, "Балдырған" журналында тартымды мақала, әңгіме жазды.

Бердібек Соқпақбаев өлеңнен прозаға ауысты, сол екі қасиет біріге келе сценарий жазатын болған. Қазақ кино өнерінің алтын қорына енген "Менің атым Қожа" фильмінің сценарийін жазды. 1963 жылы экранға шыққан бұл туынды қазақ кино өнерінің бойтұмарына айналды. Шәкен Айманов атындағы "Қазақфильм" киностудиясында редактор болып жұмыс істеді.

Көргенін көркем суреттеп, көз алдыңа елестетіп жан бітіретін жазушылық қасиетінің арқасында балалар мен жасөспірімдерге арналған 20-дан астам әңгіме, повесть, роман ұсынды. "Менің атым Қожа", "Балалық шаққа саяхат" повестері балаларға арналса, "Бозтөбеде бір қыз бар" жасөспірімдерге, "Өлгендер қайтып келмейді" романы ересектерге арналып жазылған. Оның "Қайдасың, Гауһар" повесінде жазушының бірінші әйелі Бәшенмен тұрған кезі, басынан кешкен оқиғалары қаз қалпында бейнеленген.

Жазушының туындылары КСРО халықтарының және шетелдердің көптеген тіліне аударылып, сахнада, экранда көрсетілді.

Бердібек Соқпақбаевтың кей шығармасы бірнеше жыл бойы қолжазба күйінде жатып қалған. Күллі қазақ білетін "Менің атым Қожа" повесі де алғашында протестік шығарма деп танылды. Сондықтан алдамен орыс тіліне аударылып, кейін ғана қазақ тілінде басылды.

Соған қатысты жазушы Жүсіпбек Қорғасбек "қоғамдағы, идеологиядағы жалғандыққа іштей наразылығы қаламгер романдарының эпизодтарында ашық беріледі" дейді.

1967 жылы балалар мен жасөспірімдерге арналған фильмдердің Канн қаласында өткен халықаралық фестивалінде "Менің атым Қожа" фильмі арнаулы жүлдеге ие болды. Сол арқылы жер жүзінің киносүйер қауымы қазақ елінде кино өнері бар екеніне көз жеткізді, сол арқылы Қазақстанның табиғатын, болмысын білді. Фильмнің шыққанына жарты ғасырдан асса да, көрерменін әлі жалықтырған жоқ.

Бердібек Соқпақбаев Қазақстан Жазушылар одағында балалар әдебиеті жөніндегі әдеби кеңесші болған, одақта 1952-1970 жылдары түрлі қызмет атқарды.

Әке жолымен...

Бердібек Соқпақбаевтың шығармаларының шет тілдерге аударылуына елеулі үлес қосып жүргендердің бірі – қаламгердің қызы Самал Соқпақбаева. Тегіне тартып, елдің аударма ісіне еңбек сіңірді. Бердібек Соқпақбаевтың талай шығармасын орыс тіліне аударды.

"Менің атым Қожа" повесін әкемнің көзі тірісінде аударып, өзіне көрсеттім. Бұл менің шығармашылық жұмысымның алдыңғы қатарында болған жұмыс. Әкем аударманы ұнатып, жазған еңбегімді қабылдады. "Балам, шығармашылық жолмен жүре бер, қолыңнан біраз нәрсе келеді" деген әкемнің лебізі бар", - дейді Соқпақбаева.

"Қай шығарманы алсаңыз да, үлкен шеберлікпен жазылған... Өте ақылды, жүрегі жомарт кісі болатын. Балаларды жақсы көретін. Біздің отбасыда бізбен бірген тұрғанда мен де еркелеп өстім. Анам да әкемнің шығармашылығын сыйлап, бар жағдайын жасап жүрген әйел болатын", - дейді қызы.

"Бердібек марқұм көп ашуланатын. "Балалық шаққа саяхатта" өз мінезі туралы "ыза болсам, күйіп-жанып, дызақтап кетемін. Ойланбай істеп, ойланбай сөйлеп, өкінетін кездерім көп болады" дейтіні бар ғой. Сондай еді марқұм. Басын кесіп алса да, илікпейтін. Сол кішірейе білмегендігінен де барлық сыйлықтан құр қалған болар. Мақтау қағазын да алмай өтті ғой", - деген бірінші жары Бәшен Баймұратқызы.

Бердібек Соқпақбаев бірінші жарымен екіге айырылған соң бірнеше жылдан кейін Бибігүл есімді қызға үйленген. Одан Әлнұр және Мұхтар деген екі ұл сүйді.

1974 жылы "Өлгендер қайтып келмейді" романы Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығына ұсынылды. Бірақ жазушы лауреат атанбаған. Бердібек Соқпақбаев қайтыс болардан аз уақыт бұрын бір топ қаламгер "Халық жазушысы" деген атаққа ұсынылған. Алайда кейін сол атақ алғандар ішінде Соқпақбаевтың есімі болмай шыққан.

175
Кілт сөздер:
Бердібек Соқпақбаев
Тақырып:
Өмірбаяндар
Әділбек Алдабергенов

Запастағы генерал-майор Әділбек Алдабергеновтің өмірбаяны

122
Әділбек Алдабергенов әскери училище курсантынан бастап, Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасарына дейінгі қызмет жолынан өтті. Ол Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингенті құрамында арнайы мақсаттағы топты басқарды

Генерал-майор Әділбек Алдабергенов туралы не білеміз? Бұл жөнінде Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз.

Білімі

Әділбек Алдабергенов 1961 жылы 6 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы Жұлдыз ауылында дүниеге келген. Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1984 жылы Рязань жоғары әуе-десанттық командалық училищесін, ал 1996 жылы Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірді.

Еңбек жолы

Алдабергеновтың еңбек жолы ауқымды.

1984-1985 жылдары еңбек жолын Қапшағай қаласындағы Орта Азия әскери округінің 22-1 жеке арнайы мақсаттағы бригадасында (42610 ә/б) арнайы мақсаттағы топ командирі лауазымынан бастады.

1985-1986 жылдары Ауғанстан, Забуль провинциясының Шахджой елді мекенінде орналасқан 22-ші жеке арнайы мақсаттағы бригада құрамында 186-шы жеке арнайы мақсаттағы жасақта арнайы мақсаттағы топ командирі болды. Осы кезде ол 50-ден астам барлау жұмыстарын жүргізді.

1986-1988 жылдары – арнайы мақсаттағы топтың командирі, 546-шы арнайы мақсаттағы оқу полкінің (71170 ә/б) рота командирі, Қапшағай қаласы.

1988-1991 жылдары – ГКӘТ құрамында (Германиядағы Кеңес әскерлерінің тобы) арнайы мақсаттағы үшінші жеке гвардиялық бригада барлау ротасының командирі (83149 ә/б), Фюрстенберг қаласы.

1991-1992 жылдары – 3-ші жеке гвардиялық арнайы мақсаттағы бригадасы (21208 ә/б) ЕОӘО (Еділ-Орал әскери округі) арнайы мақсаттағы жасақ командирінің штаб бастығы, Самара облысының Рощинск елді мекені.

1992-1993 жылдары – Қапшағай қаласындағы 35-ші жеке гвардиялық әуе-десанттық бригадасы парашюттік-десанттық батальоны командирінің орынбасары, командирі (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

1995-1998 жылдары – штаб бастығы – 35-ші жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы командирінің орынбасары (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

1998-2001 жылдары – 35-ші жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының командирі (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

2001-2004 жылдары – Қарулы Күштер мобильді күштері қолбасшысының орынбасары – штаб бастығы, бірінші орынбасары.

2004-2007 жылдары – "Батыс" өңірлік қолбасшылығында штаб бастығы, қолбасшының бірінші орынбасары.

2007-2008 жылдары – "Шығыс" өңірлік қолбасшылығында штаб бастығы, қолбасшының бірінші орынбасары.

2008-2009 жылдары – 14776 ә/б командирі, Астана (Нұр-Сұлтан).

2009-2013 жылдары – Қарулы Күштер Құрлық әскерлері Аэроұтқыр әскерлерінің қолбасшысы.

2013-2016 жылдары – Қарулы Күштер Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының бірінші орынбасары, штаб бастығы.

2016 жылдың 22 қазанынан – Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасары.

2021 жылдың наурызында Қорғаныс министрлігінде генерал-майор Әділбек Алдабергеновтың әскери қызметтен босатылуына және құрметті демалысқа шығуына орай салтанатты шара өткізілді.

Десанттық-шабуылдау әскерлерінің қалыптасуы мен дамуына орасан зор үлес қосты, Аэроұтқыр әскерлерін басқарды.

Марапаттары мен атақтары

Әділбек Алдабергеновтің наградалары ішінде – Қызыл Жұлдыз ордені (1986), ІІ дәрежелі "Айбын" ордені, ІІ дәрежелі "Даңқ" ордені және І дәрежелі "Даңқ" ордені, 14 медаль бар.

2007 жылдың 7 мамырынан бері – генерал-майор.

122

Жүкті әйелдерге коронавирусқа қарсы вакцина салдыруға бола ма видео

0
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жүкті әйелдерде коронавирус инфекциясына қарсы вакцина салдыруға болатынын мәлімдеді. Сондай-ақ вакцина салдырған әйелдер баласын әрі қарай емізе алатынын айтты 

Бұл тақырып кейінгі кездері Қазақстанда да жиі талқыланып жүр. Соған байланысты Sputnik Қазақстан денсаулық сақтау министрлігінен ресми жауап беруін сұрады.

Вакциналау және жүктілік тақырыбы бойынша денсаулық сақтау министрлігі акушерлік, гинекология және перинатология ғылыми орталығының басқарма төрағасы Динара Мырзахметова және қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығы басқарма басшысының орынбасары Айнагүл Қуатбаева жүкті әйелдерге коронавирус инфекциясына қарсы вакцина салуға қатысты сауалдарға жауап берді.

Динара Мырзахметованың айтуынша, қазірге дейін вакцинаның жүкті әйелдерге қалай әсер ететіні туралы зерттеу жүргізілмеген. Сол себепті жүктілік кезінде вакцина салу қарсы көрсеткіш болып саналады.

"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы вакцина шығарылатын өндірістерде жүргізілетін клиникалық өзгерістердің нәтижесі бойынша белгілі бір тұжырымдар жасайды. Соңғы 10 күнде Америкада 90 мыңға жуық жүкті әйел коронавирусқа қарсы екпемен қамтылғаны туралы ақпарат түсіп жатыр. (...) Біздің елге келіп түскен 4 түрлі вакцинаның сипаты, шығару, өндіру технологиясына жүгінетін болсақ, бұл вакциналардың құрамында жүктілік кезінде кері әсер ететін ингредиенттер жоқ", - дейді Айнагүл Қуатбаева.

Маманның сөзінше, Қазақстанда кейінгі жылдары жүктілік кезінде тұмауға қарсы вакцина салынады. Қазірге дейін олардың арасында вакцинадан кейін ауыр жағдайға тап болғандар тіркелмеген.

Сонымен қатар елімізде вакцинаның бірінші компонентін салдырған соң өзінің жүкті екенін білгендер бар. Мұндай жағдайда жүктілікті тоқтатудың қажеті жоқ.

"Мамандардың кеңесіне жүгіну қажет. Статистикалық мәлімет бойынша мұндай жағдай өте аз кездеседі. Алайда нақты саны жоқ, оларды жаппай статистикаға алып жатқан жоқпыз. Әр өңірден келіп түсетін бірен-саран жағдайлар", - дейді Айнагүл Қуатбаева.

Толығырақ Sputnik Қазақстан видеосынан көріңіз.

0
Кілт сөздер:
вакцина, коронавирус, жүкті әйел