Кітап

Ақынның әйелі не үшін өкінді: Мұқағали Мақатаев туралы қызықты деректер

20789
Ақиық ақын 45 жыл ғұмырында сан ғасырға азық боларлық мол қазына қалдырды

Мұқағали Мақатаевтың өмірбаяны

Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев Алматы облысы Райымбек ауданы Қарасаз ауылында 1931 жылы 9 ақпанда дүниеге келген. Ақынның азан қойып шақырған аты — Мұхаметқали. Бірақ ата-анасы пайғамбар атымен жүру ауыр тиеді деп сәби күнінен "Мұқағали" деп еркелеткен. Мұқағалиден кейін бір қыз, үш ұл дүниеге келеді. Осылардың ішінде бір ұл мен қыз сәби күнінде шетінейді.

Мұқағалидің әкесі Сүлеймен қарапайым шаруа адамы болып жүріп, кейін отандастарымен бірге майданға аттанады. Ал анасы Нағиманға ақын аса жақын болмаған. Оны жеңге есебінде көрген. Бұл отбасындағы тұңғыш ұлдың ата-әже қолында өсуімен байланысты болса керек. Өзінен кейінгі інілері Тоқтарбай мен Көрпешке ерекше қамқор болып, ерте есейеді.

Мұқағали жастайынан әдеби шығармаларды сүйіп оқып, 14-15 жасынан өлең жаза бастайды. Қазақ классиктерінен бөлек, Есенин, Пушкин, Блок, Гейне, Гете, Дюма, Драйзер, Байрон, Бальзак, Шекспир және Лондонды сүйіп оқиды. Нарынқолдағы орта мектеп интернатта білім алып, кейін Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетінде, шет тілдер институтында, кейін ҚазМУ-дың заң факультетінде оқиды. 1973 жылы Мәскеу қаласындағы Максим Горький атындағы әдебиет институтының студенті атанады. Бірақ бұл оқуын да соңына дейін тәмамдамай, бір жылдан кейін елге оралады. Өзінің айтуынша, бұған балаларына деген сағынышы мен оқу бағдарламасына көңілінің толмауы себеп болған.

Тағы оқыңыз: Халық әртісі Әмина Өмірзақованың өмірі туралы қызықты деректер

Университет қабырғасында білім алмауды жөн көрген ақын ауылдық кеңес хатшысы, туған ауылында орыс тілі пәнінің мұғалімі, аудандық газет тілшісі қызметін атқарады. Өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1950 жылдан бастап жарық көре бастайды. Кейін өзінің шығармашылық қарым-қабілетіне үлкен сенім артып, 1962 жылы Алматы қаласына қоныс аударады. Алып шаһарға келген соң "Қазақ" радиосында диктор, "Социалистік Қазақстан" газетінде тілші, "Жұлдыз", "Мәдениет және тұрмыс" журналында мәдени қызметкер болып жұмыс істейді. Сондай-ақ, жазушылар одағының поэзия бөлімінде кеңесші қызметін атқарады. Алматыда қаржылай қиындықтарға тап болғанына қарамастан, осылайша ақын әрдайым қара өлеңге деген махаббат отын тұтатып отырды.

Мұқағали Мақатаевтың алғашқы жыр жинағы 33 жасында шыққан. Бұдан кейін 1964-76 жылдар аралығында сегіз жыр жинағы жарық көреді. Бүгінде ақыннан 1 000-нан астам өлең мен поэма қалды. Дәлірек ақынның "Қырман басында", "Қойшы бала — Әкітай" өлеңдері 1949 жылы "Советтік шекара" газетінде басылып шықты. Бұдан кейін 1951 жылы "Інімнің ойы", "Шебер" өлеңдері "Жастық жыры" атты жинаққа енді. Мұқағали Мақатаев поэма мен поэзиядан бөлек, аударма да жасаған.

"Қозы Көрпеш пен Баян Сұлу" хикаясы

Ақынның жан дүниесін түсіну кез келгеннің қолынан келе бермейді және оның өмірлік серігіне айналу үлкен жауапкершілікті талап етеді. Махаббат тақырыбының жыршысына айналған ақынның туындыларына аманатпен қарау Лашын Әзімжановаға бұйырған. Мұқағали Мақатаевтың сүйіп қосылған жары өлеңдерінің бірінші оқырманы әрі сыншысы бола білді.

Тағы оқыңыз: Дінмұхамед Қонаевтың өмірбаяны

"Әкеміздің алғашқы туындыларының сыншысы анамыз болды. Ол кісі ауылда да, Алматыға көшіп келгенде де орыс мектептерінде қазақ тілінен сабақ беріп жүрді. Әкемнің кабинетінен шыға сала өлеңін анама әкеліп оқып беретіні есімде. Шешем мұндайда өз пікірін айтып отыратын", — дейді ақынның ұлы Жұлдыз Мақатаев "Хабар" арнасының "Егіз жүрек" бағдарламасында. 

Ақынның өмірлік серігімен кездескен сәті бүгінде аңызға айналып, ел аузында жүр. Келіні Бақытгүл Қыдырбайқызының айтуынша, енесі шашы тобығына дейін түсетін, аққұба, сұңғақ бойлы, әдемі қыз атанған. Мұқағали Мақатаев оны бірнеше кісімен әңгімелесіп тұрып алғаш көріп қалады. Сонда Лашын Әзімжанова аттың үстінде шауып бара жатқан екен. 

Ақынның әйелі не үшін өкінді?

"Апамыз аттың үстінде әдемі көрінсе керек. Бірден "Мен осы қызға үйленемін" деп айтқан екен. Атамыз бұл кезде 17, ал анамыз 21 жаста болатын. "Жас айырмашылығына қарамастан, ауылда жүргенде бір-бірімізге хат жазып, үлкен қара тастың үстінде отырып таңды атыратынбыз. Сол кезде маған неше түрлі керемет өлеңін оқып беретін" деп айтатын анамыз. Бірде ауылдағы клубта "Қозы Көрпеш — Баян Сұлу" қойылымында атам мен анам басты рөлді сомдап, махаббат ұшқыны осы кезде пайда болған екен. Анам көпке дейін атам жас кезінде өзіне жазған хаттарды жинамағаны үшін өкініп жүрді", — дейді келіні.

Ақын жүрегін маздатқан ару бұл кезде ауылға жаңадан келген жас маман болатын. Ақын өзінен төрт жас үлкен білімді қызды қаратудан еш сескенген жоқ.

Лашынның шын есімі — Ләзиман. Жақындарының айтуынша, ер мінезді болғаны үшін жұрт оны Лашын деп атап кеткен.

Сырлы сезімге толы жыр арнаған сүйіктісіне ақын 1949 жылы қосылып, шаңырақ көтереді.

Ақынның жүрегіне жазылмас жара салған қандай оқиға?

Отбасыларында алты бала дүниеге келгенімен, екі үлкен қызы ажал құшады. Екеуінен кейін 1953 жылы Жұлдыз, 1958 жылы Алмагүл, 1960 жылы Айбар және 1966 жылы Шолпан есімді балалары дүниеге келеді.

Тағы оқыңыз: Қазақтың бұлбұлы Бибігүл Төлегенованың өмірбаяны

"Майгүл мотоцикл қағып көз жұмғанда, әке-шешемнің қатты қайғырғанын көрдім. Түнгі сағат екілер шамасында екеуі бір-бірін құшақтап келді. Қайтыс болар шағында да күйзеліске түсіп, көпшілік тарапынан еленбей қалып жатты.

Халық жазушылар одағынан да шеттетілгенін жақсы біледі. Мінезінен өзіне талай жау тапты. Өте күрделі адам еді. Бірде Дінмұхамед Қонаевқа хат жазып, өзгеріс бола ма деп қатты күтті", — дейді Жұлдыз Мақатаев.

Үлкен ұлы ақынның мейірбан әрі ашық жан болғанын айтады. Көпшілік оны алыстан танып, "Мұқағали келді" деп елең ете қалатын. Кітаптары басылып шыққан кезде үйде үлкен қуаныш пен той болған. Сондай-ақ, Жұлдыз Мақатаев анасын туысқандарының "тәте" емес, "аға" деп айтқанын еске алды. Ол мұны анасының еркек шора мінезімен байланыстырады.

Келінінің айтуынша, ақын қайын атасы Алматыда жұмыссыз қалып, қаражаттан қатты қысылса да, қонақжай болған. Кейде, тіпті, қысылып жүргеніне қарамастан, өзімен бірге он шақты досын ертіп келіп ас беретінін айтады.

Осы замандағы саясаттың қитұрқы әрекеттері ақынды талай жылатты. Тіпті, шағын кітапшаларының өзі саяси сүзгіден өткен. Ал ақын үшін туған баласындай көретін жырларын бөлшектеп тастағаннан артық қасірет жоқ екені сөзсіз. 

Ақынның ұлы әке жолын қумады

"Әкем "Мен барлық сын мен пендешілікті көтеремін. Бұл нәрсеге шыдаймын. Бірақ шығармашылығыма тиіскен адамдарды көтере алмаймын" деп үнемі айтып отыратын. Ол өзінің шығармашылығына өте адал қарады", — дейді ұлы.

Жұлдыз Мақатаевтың заңгер мамандығын таңдауына әкесі әсер еткен. Әулетінде заң саласында қызметкер болмағандықтан, ұлына заңгер мамандығын таңдауға кеңес берген. 

Халық арасында көпке дейін "Ақын Фариза Оңғарсынова мен Мұқағали Мақатаевтың арасында сезім бар" деген әңгіме жүрді. Алайда Фариза Оңғарсынова отандық басылымдарға берген сұхбатында мұның тек аға мен қарындастың, ақын мен ақынның арасындағы байланыс екенін айтумен болды.

Тағы оқыңыз: Әнші Мақпал Жүнісованың өмірбаяны

Ол айналасындағылардың мұндай қарым-қатынасқа шынайы сүйсініп қызығудың орнына қызғаныштың қызыл итін үргізуге тырысқанын жасырмайды. Сондай-ақ, мұндай тар ниетті адамдар "Алла тағаладан жазасын алды" деп айтқан-ды.

"Екі-үш шумағын оқыған соң "Ойпырмай-ай, неткен өлең. Мынаны кім жазып жүр?" деп қатты таңғалдым. Шыдай алмай қағаздың соңына қарап едім "Мұқағали Мақатаев, емхана, пәленінші жыл, түнгі сағат он екі" деп жазылып тұр екен. Мен Мұқағалиді өмірімде 2-3 рет көрдім. Жастау кезімізде Тахауи Ахтановтың 50 жылдық мерейтойына бардық. Шет жақтағы бір үстелде отырған едім жұрт "Ойбай, Мұқағали келе жатыр" деп шулады. Кенет біреу екі иығыма қолын қойып тұрды. Жұртта үн жоқ.

Менің де мінезім оңып тұрмаған соң, екеуі төбелесіп кетер деп ойласа керек. Бірақ үндемедім. Қолымнан жетектеп, аспазшылардың тамақ алып шығатын жеріне апарды. "Не айтасыз, аға?" деп едім, үш рет "Бала, шеңберден шығу керек" деді. Қайтадан жетектеп әкеліп орныма отырғызды да өзі кетіп қалды. Екеуімізге қатысты көптеген әңгіме болды. Бәлкім ол кісінің тарапынан махаббат болған шығар. Маған кейде жақсы көретінін ұялып айта алмай жүрген кішкене бала сияқты елестейтін", — дейді ақын.

Мұқағали Мақатаев 1976 жылдың 27 наурызында бауыр циррозы ауруынан көз жұмды. Ал әйелі 2006 қайтыс болды. Біраз уақыт ауруханада жатып емделмек болады. Сонда ақын әйелінің қатты қиналғанын көріп "Күрсінбеші" атты өлеңін жазған екен.

Болашаққа үлкен үміт артқан ақынның мол мұрасы ұрпақ санасында мәңгіге сақталары сөзсіз. Өзін поэзияның сыңарына балаған ақын биыл көзі тірі болса, 88 жасқа толатын еді.

20789
Кілт сөздер:
өлеңдер, ақын, өмірбаян, Мұқағали Мақатаев
Тақырып:
Өмірбаяндар (111)
Тақырып бойынша
Әлия Назарбаева туралы не білеміз?
Мейрамбек Беспаев туралы не білеміз?
Сәкен Майғазиев туралы не білеміз?
Мұғалім, премьер, елші: Иманғали Тасмағамбетов туралы не білеміз?
Ақын Ақыныч пен ҚТЖ жолсерігі "Тальго" үшін айтысты - видео
Моңғолиядағы қазақтар да алаңдап отыр – қандас ақын
Сайлау, дауыс беру, иллюстративті сурет

Мәжіліс сайлауы: кім дауыс бере алады

663
Мәжіліс сайлауында дауыс беруге құқылы сайлаушылар, дауыс беру уақыты мен тәртібі туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Қазақстанның 18 жасқа толған кез келген азаматы, тегiне, әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, дiнге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жерiне немесе кез келген өзге жағдаяттарға қарамастан, сайлауда дауыс беруге құқылы.

Сайлауға сот iс-әрекетке қабілетсiз деп таныған, сондай-ақ сот үкiмiмен бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтар қатыспайды.

Мәжiлiс депутаттарын сайлаған кезде сайлаушылар тiзiмi жасалады. Азаматтар жасырын дауыс береді және сайлаушылардың еркiн бiлдiруiне қандай да болсын бақылау жасауға тыйым салынады.

Сайлаушылар тізімінде сайлаушының тегi, аты, әкесiнiң аты, туған жылы (он сегіз жастағылар үшiн – қосымша күнi мен айы), жеке сәйкестендіру нөмірі және тұрғылықты мекенжайы көрсетiледi.

Әрбір сайлаушы сайлау жарияланған немесе тағайындалған кезден бастап тиісті әкімдікте сайлаушы ретінде тіркелуге құқылы.

Сайлау күні басқа қалада жүргендер қалай дауыс береді

Егер азамат басқа өңірде жүріп, дауыс беретін күні сайлаушы ретінде тіркелген қаласына бара алмайтынын білсе, онда өзі жүрген қаланың әкімдігіне жүгінуге құқылы. Жазбаша өтiнiшті сайлаудан кемінде отыз күн бұрын беру керек.

Азамат өтiнiш жасаған соң, әкімдік оны тiркелген жері бойынша сайлаушылар тiзiмiнен шығарып, сол қаладағы дауыс беретiн учаскенiң сайлаушылар тiзiмiне енгiзеді.

Дауыс беру уақыты

Дауыс беру сайлау күнi жергiлiктi уақытпен сағат 07.00-ден 20.00-ге дейiн өткiзiледi.

Алайда учаскелiк сайлау комиссиялары басқа уақытты белгiлей алады. Бұл орайда дауыс берудi сағат 06.00-ден ерте бастап, сағат 22.00-ден кеш аяқтауға болмайды.

Учаскелiк сайлау комиссиясы азаматтарды дауыс беретiн уақыт пен орын туралы сайлау өткiзiлетiн күнге дейiн он күннен кешiктiрмей, БАҚ арқылы, сондай-ақ, өзге де әдiстермен хабардар етуі тиiс.

Дауыс беру тәртібі

Учаскелiк сайлау комиссиялары дауыс берудің басталуына бiр сағат қалғанда дауыс беруге арналған учаскелердi аша бастайды.

Аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы дауыс беру басталардан 30 минут бұрын комиссия мүшелерiнiң қатысуымен сайлау жәшiктерiнде сайлау бюллетеньдерiнiң бар-жоғын, жәшiктердiң бүтiндiгiн тексередi, дауыс беруге арналған жәшiктерге пломба салады немесе мөр басады.  Комиссияның сайлау бюллетеньдерiн беруге жауапты мүшелерiн белгiлейдi.

Әрбiр сайлаушы өзi дауыс бередi.

Тағы оқыңыз: Мәжіліс сайлауы қашан өтеді

Сайлауда дауыс құқығын басқа бiреуге беруге және сол сияқты басқа адам үшiн дауыс беруге жол берiлмейдi.

Бюллетеньдер сайлаушылар тiзiмі негiзiнде жеке басын куәландыратын құжатты көрсеткен соң берiледi.

Сайлаушылар тiзiмге бюллетеньдердi алғаны туралы қол қояды.

Комиссияның бюллетеньдi берген мүшесi оларға өзiнiң қолын қояды, сондай-ақ бюллетеньдi алған сайлаушының тiзiмдегi тегiнiң тұсына қол қояды.

Сайлау комиссиясы төрағасы мен хатшысының бюллетень бepуге құқығы жоқ.

Дауыс берушiлер сайлау бюллетенiн жасырын дауыс беруге арналған кабиналарда толтырады. Оны толтыру кезiнде кабинаға басқа адамның кіруіне тыйым салынады. Бюллетеньдi өз бетiнше толтыруға мүмкiндiгi жоқ сайлаушы өзi сенетiн адамның көмегiн пайдалануға құқылы.

Бюллетеньге қарындашпен белгi қоюға, сондай-ақ оған қандай да болсын түзету енгiзуге жол берiлмейдi.

Толтырылған бюллетеньдердi сайлаушы дауыс беруге арналған жәшiкке салады.

663
Кілт сөздер:
сайлау, Мәжіліс
Тақырып:
Мәжіліс сайлауы
Мәжіліс залы

Мәжіліс сайлауы қашан өтеді

777
(Жаңартылды 18:32 27.09.2020)
Қазіргі шақырылымдағы мәжілістің өкілеттігі 2021 жылдың 24 наурызында аяқталады. Қазақстан президенті парламент сайлауының өтетін күнін 2020 жылдың 24 қазанынан кешіктірмей белгілеуі тиіс

Парламент – Қазақстанның заң шығару билігiн жүзеге асыратын республиканың ең жоғары өкiлдi органы.

Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан: сенаттан және мәжілістен тұрады.

Мәжіліс конституциялық заңда белгіленген тәртіппен сайланатын 107 депутаттан тұрады. Өкілеттік мерзімі - бес жыл.

Сайлауды кім және қалай тағайындайды

Мәжілістің соңғы сайлауы 2016 жылдың 20 наурызында өтіп, бірінші сессия 2016 жылдың 25 наурызында ашылған еді. Тиісінше, қазіргі шақырылымдағы мәжілістің өкілеттігі 2021 жылдың 24 наурызында аяқталады.

Конституцияға сәйкес, мәжілістің кезекті сайлауы парламенттің жұмыс істеп тұрған шақырылымы өкілеттігінің мерзімі аяқталардан кемінде екі ай бұрын өткізіледі.

Осылайша, төменгі палата депутаттарының сайлауы 2021 жылдың қаңтарынан кешіктірілмей өткізілуі тиіс.

"Қазақстандағы сайлау туралы" Конституциялық заңға сәйкес, мәжілістің кезекті сайлауын президент депутаттар өкiлеттігінің бiтуiне кемiнде бес ай  қалғанда тағайындайды.

Мәжілістің 98 депутатын сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы жүзеге асырылады. Мәжілістің 9 депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды.

Үміткерге қойылатын талаптар

Қазақстан азаматтығы бар және ел аумағында соңғы он жылда тұрақты тұрып жатқан, жасы жиырма беске толған адам мәжіліс депутаты бола алады.

Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлануға құқығы жоқ.

Мыналар:

  • сотталғандығы белгіленген тәртіппен өтелмеген немесе алып тасталмаған адам;
  • сот сыбайлас жемқорлық қылмысын жасағаны үшін кінәлі деп таныған адам парламенттің депутаттығына, оның ішінде партиялық тізімдер бойынша, кандидат бола алмайды.

Мәжiлiс депутаттығына кандидаттар ұсыну

Партиялық тізімдер бойынша сайланатын мәжіліс депутаттығына кандидаттарды тіркелген саяси партиялар, ал Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайтын кандидаттарды Ассамблея кеңесі ұсынады.

Мәжіліс депутаттығына сайлау үшін адамдарды партиялық тізімге енгізу саяси партияның жоғары органы мүшелерінің жалпы санының көпшілік даусымен жүргізіледі. Саяси партиялардың партиялық тізімдерге осы саяси партияның мүшелері болып табылмайтын адамдарды кіргізуге құқығы жоқ.

Егер сайлауды белгілеу кезінде өзгеше көзделмесе, партиялық тізімдер бойынша сайланатын үміткерлерді ұсыну сайлаудан 2 ай бұрын басталып, оған 40 күн қалғанда жергілікті уақытпен сағат 18.00-де аяқталады.

ҚХА сайлайтын кандидаттарды ұсыну сайлаудан 1 ай бұрын басталып, оған 20 күн қалғанда жергілікті уақытпен сағат 18.00-де аяқталады.

Кандидатураны алып тастау

Партиялық тізімге енгізілген адам Орталық сайлау комиссиясына жазбаша өтініш бере отырып, өз кандидатурасын партиялық тізімнен кері қайтарып ала алады. Бұл жағдайда ОСК партиялық тізімге енгізілген адамды шығару туралы шешім қабылдайды.

Қазақстан халқы Ассамблеясының кеңесі, ол ұсынған кандидат Орталық сайлау комиссиясына жазбаша өтініш жасай отырып, кандидатураны кері қайтарып ала алады. Бұл жағдайда ОСК кандидатты тіркеудің күшін жою туралы шешім қабылдайды.

777
Кілт сөздер:
сайлау, мәжіліс депутаты, Мәжіліс
Тақырып:
Мәжіліс сайлауы
Ақорда ғимараты

Тоқаев пен Назарбаев Ердоғанға жеделхат жолдады

202
(Жаңартылды 13:58 31.10.2020)
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына қажет болған жағдайда көмек көрсетуді ұсынды

НҰР-СҰЛТАН, 31 қазан – Sputnik. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Реджеп Тайип Ердоғанға көңіл айту жеделхатын жолдады.

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Измир провинциясындағы жер сілкінісі салдарынан қайтыс болған және зардап шеккен азаматтар туралы суыт хабарды терең күйзеліспен қабыл алды, деп хабарлайды Ақорда.

"Сізге және осы табиғи апатта жақындарынан айырылған отбасыларға Қазақстан халқының және жеке өзімнің атымнан көңіл айтып, орны толмас қайғыға ортақтасамын. Жарақат алған адамдардың тез арада отбасыларына қайта оралуларына дұға етеміз. Бауырлас түрік халқына шынайы тілекші ел ретінде, қажеттілік туындаған жағдайда, қазақ халқы мен үкіметі тиісті көмек көрсетуге дайын", – делінген жеделхатта.

Елбасы Нұрсұлтан Назарьбаев та Түркияның Измир провинциясында жер сілкінісі салдарынан тұрғындардың зардап шегіп, қаза болғаны туралы суыт хабарды күйзеліспен қабылдағанын айтты.

"Қайғыларыңызға ортақтасып, марқұм болғандардың туыстары мен жақындарына, сондай-ақ бүкіл Түркия халқына көңіл айтамын. Зардап шеккендердің тезірек сауығып кетуіне тілектестігімді білдіре отырып, бауырлас түрік халқының осы ауыртпалықты сабырмен еңсеретініне сенімдімін", – делінген жеделхатта.

Түркиядағы жер сілкінісі

30 қазан күні Түркияда магнитудасы 7 балдық жер сілкінісі болды. Салдарынан Измир провинциясында ғана емес грекиялық Самос аралында да сезілді.

Жер сілкінісінің эпицентрі - Измир провинциясының Сеферихисар қаласында. Жер сілкінісі әсерінен Эгей теңізінде цунами толқыны болды.

202
Кілт сөздер:
Режеп Тайип Ердоған, Назарбаев, Қасым-Жомарт Тоқаев
Тақырып бойынша
"Қайта қарау қажет": Тоқаев қазақстандықтар ұсынысын қолдайтынын айтты
Тоқаев үкіметке кімдердің жалақысын өсіруді тапсырғанын айтты
Тоқаев карантин енгізген кезде кәсіпкерлердің мүддесін ескеруді тапсырды
Тоқаев карантинге байланысты қазақстандықтарға үндеу жасады
Полицияда дөрекілік пен біліксіздікке жол берілмеуі керек – Тоқаев