Мұхтар Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театры

Мұхтар Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театры

5482
(Жаңартылды 13:24 09.12.2019)
Қазақ өнерінің қара шаңырағына айналған Мұхтар Әуезов атындағы академиялық драма театры 1926 жылы 13 қаңтарда Қызылорда қаласында ашылды

Театрдың негізін кімдер қалады?

Алғаш сахнасында Қошмұхамбет Кемеңгерұлының "Алтын сақина" және Мұхтар Әуезовтің "Еңлік-Кебек" пьесасынан үзінді көрсетілді. Театрдың құрылып, жұмысының алға жүруіне Серке Қожамқұлов, Қалибек Қуанышбаев, Елубай Өмірзақов, Қапан Бадыров, Құрманбек Жандарбеков, ақын Иса Байзақов, әнші Әміре Қашаубаев, палуан Қажымұқан Мұңайтпасов көмектесті.

Алғашқы режиссерлері — Серке Қожамқұлов, Жұмат Шанин және Қалибек Қуанышбаев болды. Қазақ әдебиетінің шырағы сөнбей, келешек ұрпаққа мұра болсын деген ниетпен театр өміріне Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов, Қаныш Сәтбаев, Жұмат Шанин және Орынбек Беков белсене араласты. Театрдағы шығармашылық-шаруашылық ұйымдастыру жұмыстарын алғашқы директор Дінмұхаммед Әділов реттеп отырды.

Мұнымен қатар, 1926 жылдың 5 қазанында театрдың директоры әрі көркемдік жетекшісі болған Жұмат Шаниннің де өзіндік орны бар. Ол 1927 жылы Мәскеу қаласында өткен этнографиялық концертке бір топ әртіспен барып, қазақ өнерін әлемге паш етті. Кейін 1932 жылы Қырғыз драма театрының бас режиссерлігіне ауысты.

Тағы оқыңыз: Жасампаз "Жастар" театрының құрылу тарихы

1928 жылы театр қазіргі оңтүстік астана Алматы қаласына қоныс аударды. Араға екі жыл салып ұжымға Қанабек Байсейітов, Шара Жиенқұлова, Манарбек Ержанов, Жүсіпбек Елебеков, Сейфолла Телғараев, Әбікен Хасенов, Қалкен Әділшінов, Жағда Өгізбаев, Атайбек Жолымбетов, Рабиға Есімжанова, Рахия Қойшыбаева, Шәкен Айманов, Сәбира Мұқанова және т.б.-лар қосылды. 1932-1938 жылдары Мұхтар Әуезов театрда әдебиет бөлімінің жетекшісі болды. Театрға арнап көркем пьесалар ғана жазып қоймай, әлемдік драматургиядағы көптеген шығарманы қазақ тіліне аударды.

Театрда қандай қойылымдар көрсетілді?

Ұлттық драматургияны дамыту мақсатында Ілияс Жансүгіров, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Ғабит Мүсірепов, Сәбит Мұқанов, Әбділда Тәжібаев пьесалары сахналанды. Мұнымен қатар, Максим Горький, Николай Гоголь, Александр Островский, Карло Гольдони сынды авторлардың туындылары көрерменге жаңа кейіпте жол тартты.

1933-34 жылдары театрдан музыкалық студия бөлініп шықты. Осы орайда, ұжымда әншілік қыры басым әртістер сол студияға ауысты. Бүгінгі таңда Абай атындағы опера-балет театры, республикалық Жамбыл атындағы филармония және "Қазақконцерт" осы қара шаңырақтан бөлініп шыққан әртістерден құрылған.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Askhat Mayemirov (@askhatmaemirov) 24 Янв 2019 в 6:38 PST

1936 жылы Мәскеудегі қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігіне барып қатысты. Орыс көрермендер назарына "Қыз Жібек" пен "Жалбыр" қойылымдары ұсынылды. Араға бір жыл салып театрға академиялық атағы берілді.

Ұлы Отан соғысы басталғанда театрдың бірнеше актері майданға аттанып, майдан шептерінде өнер көрсетті.

1956 жылы Сәбит Мұқановтың "Шоқан Уәлиханов", 1957 жылы Мұхтар Әуезовтің "Еңлік-Кебек" пен Сәбит Мұқановтың "Майра" пьесасы қойылды. Бұдан өзге алғаш рет комедия жанрындағы Қуандық Шаңғытбаевтың "Беу, қыздар-ай!", Қанабек Бәйсейітовтің "Ой, жігіттер-ай!", "Бөлтірік бөрік астында", "Құдағи келіпті" қойылымдар көрерменге жол тартты. Осы уақытта негізінен Тахауи Ахтанов, Әкім Тарази, Қалихан Ысқақ, Сәкен Жүнісов, Оралхан Бөкей, Дулат Исабеков сынды авторлардың пьесалары сахналанды.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 22 Фев 2019 в 8:05 PST

1958 жылы театр тағы да Мәскеудегі қазақ әдебиеті мен өнерінің он күндігіне қатысып, "Жалғыз ағаш орман емес", "Асауға-Тұсау", "Ақын трагедиясы", "Еңлік-Кебек" және "Шоқан Уәлиханов" сынды қойылымдарды қойды.

Театрға Мұхтар Әуезовтің есімі қашан берілді?

1961 жылы 10 тамызда Қазақ КСР министрлер кеңесінің қаулысымен қазақтың мемлекеттік академиялық драма театрына Мұхтар Әуезовтің есімі берілді.
Халық қаһарманы атағын иеленген Әзірбайжан Мәмбетов 40 жылға жуық уақыт Мұхтар Әуезов атындағы мемлекеттік академиялық драма театрында көркемдік жетекші болып жұмыс істеді. Ол өнер ордасында сахналаған  "Ана-Жер-ана", "Қан мен тер", "Қарагөз", "Қара қыпшақ Қобыланды", "Абай", "Қозы Көрпеш-Баня сұлу", "Менің сүйікті ағатайым", "Көктөбедегі кездесу", "Біз періште емеспіз", "Кориолан", "Эдип патша" сынды спектакльдері ұлттық режиссураға жаңа серпін әкелді.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 20 Фев 2019 в 9:28 PST

Театр тек Қазақстанда өнер көрсетіп қоймай, шетелге де гастрольдік сапармен барды. Олар — Франция, Иран елдері мен Ташкент, Бішкек, Нүкіс, Уфа, Қазан, Мәскеу қалалары. Ал 1981 жылы театр қазіргі ғимаратына көшті.

1988-1992 жылдары аралығында өнер ордасының репертуары "Кориолан", "Эдип патша", "Медея", "Генуядағы қастандығы" және "Ақымақ болған басым-ай" сынды қойылымдармен толықты.

Театр иеленген жүлделер мен марапаттар

1946 жылы театрдың құрылғанына 20 жыл толуына орай "Еңбек Қызыл Ту" орденімен марапатталды. 1952 жылы "Абай" қойылымы үшін КСРО мемлекеттік сыйлығы берілді. Аталған туындының режиссері — Шәкен Айманов болды.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 15 Фев 2019 в 7:59 PST

1970 жылы театр "Ленин 18 жылы" спектаклі үшін Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығын иеленді. 1974 жылы "Қан мен тер" спектаклі үшін қара шаңыраққа КСРО мемлекеттік сыйлығы берілді. 1976 жылы театр "Халықтар достығы" орденімен марапатталды және "Құлыным менің" спектаклі үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. 1988 жылы театр Қазақстан мен Орта Азия театрларының Алматыда өткен халықаралық І "Наурыз" фестивалінде "Біз періште емеспіз" спектаклімен жүлдегер атанды.

1991 жылы Қазақстан мен Орта Азия театрларының Ташкентте өткен ІY халықаралық "Наурыз" фестивалінде де жүлде алды. Мұнымен қатар, осы жылы "Үзілген бесік жыры" спектаклі үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы берілді. 1996 жылы Мысырда өткен халықаралық экспериментальды театрлар фестивалінен "Абылайханның ақырғы күндері" қойылымының арқасында жүлдемен оралды.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 8 Фев 2019 в 10:43 PST

1999 жылы түркі елдері театрларының Уфада "Туғанлық" ІІ халықаралық, 2000 жылы Германияда өткен "Жібек жолы" халықаралық фестиваліне, 2007 жылы Тәжікстанда өткен халықаралық фестивальге, 2008 жылы Қазақстан және Орталық Азия театрларының халықаралық фестиваліне "Сұлу мен суретші" спектаклімен қатысып, бас жүлдені жеңіп алды.

Бұдан өзге 2009 жылы Кореяда өткен "Ұлы Жібек жолы" халықаралық фестиваліне, 2010 жылы Түркияның Конья қаласында өткен, 2011 жылы Түркиядағы халықаралық фестивальге қатысып, көрсеткен қойылымдар сыншылар тарапынан жоғары бағаға ие болды.

2012 жылы Дулат Исабеков драматургиясы бойынша өткен 1 халықаралық фестивальге "Жаужүрек" спектаклімен қатысып, арнайы жүлдені қанжығасына байлады. 2014 жылы Беларусь елінің Брест қаласында өткен "Белая Вежа" халықаралық фестиваліне "Бейбарыс сұлтан" спектаклін ағылшын тілінде ойнап, жүлделі оралды. 2015 жылы Түркияның Конья қаласыда өткен ҮІІІ "Мың тыныс және бір дауыс" атты түркі халықтары театр фестивалінде "Сұлтан Бейбарыс" спектаклімен табысты өнер көрсетті.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 5 Фев 2019 в 10:51 PST

2015 жылы Ресей, Татарстан астанасы Қазан қаласында өткен халықаралық "Наурыз" түркі халықтары фестивалінде "Қорқыттың көрі" спектаклін көрсетіп, театр өнері жоғары баға алды. Сондай-ақ, осы жылы Қырғызстанның "Арт-Ордо" халықаралық фестивалінде "Қас-қағым" қойылымымен бас жүлдені иеленді. Театрдың табысты күндері өз жалғасын тауып, қараша айында Атырау қаласында өткен Рақымжан Отарбаев атындағы халықаралық театр фестивалінде "Сұлтан Бейбарыс" спектаклі үшін бас жүлдені жеңіп алды.

Мұхтар Әуезов атындағы театрда кімдер жұмыс істейді?

ХХІ ғасырда театрға Есмұхан Обаев жетекшілік жасап, ұжым тұрақты түрде алыс-жақын шетелдерге гастрольдік сапармен барды. Мұнымен қатар, шетелден Жанат Хаджиев, Хусейн Әмір-Темір, Нұрқанат Жақыпбай, Юрий Коненкин, Нұрлан Жұманиязов, Әлімбек Оразбеков, Михаил Ахмановтар, сондай-ақ көрнекті түркмен режиссері Какаджан Ашир, орыс режиссері Владимир Захаров және литвалық Йонас Вайткус секілді өнер майталмандары арнайы шақырылып, олар қазақ актерлермен тәжірибесін бөлісті.

Тағы оқыңыз: "Астана опера" мемлекеттік опера және балет театры туралы қызықты деректер

2013 жылы театр басшылығына өнертанушы, драматург Еркін Жуасбек келді. Ал көркемдік жетекшісі Асанәлі Әшімов болды. Кейін 2015 жылы театр басшылығына сахна шебері әрі театр басшысының орынбасары болған Ерлан Біләл келді. Ол Темірбек Жүргенов атындағы ұлттық өнер академиясында шәкірт тәрбиелеп, Ғабит Мүсірепов атындағы театрда көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. Актер Ерлан Біләл парамен ұсталғаннан кейін оны Ғабит Мүсірепов атындағы жасөспірімдер театрының жетекшісі Сәбит Әбдіхалықов алмастырды.

Бүгінгі таңда театрда жұмыс істеп жүрген актерлер —  Бекжан Тұрыс, Дулыға Ақмолда, Асылбек Боранбай, Жалғас Толғанбай, Дәрия Жүсіп, Шынар Асқарова, Шынар Жанысбекова, Гүлшат Тұтова, Күнсұлу Шаяхметова, Нұржан Бексұлтанова, Назгүл Қарабалина, Берік Айтжанов, Зәуре Көпжасарова, Баян Қажнәбиева, Айзада Сатыбалдиева, Анар Бөкенбай; бұлардан кейінгі буын Наз Жекенова, Еркебұлан Дайыров, Ләззат Қалдыбекова, Гүлнұр Шыңғысова, Талғат Сағынтаев, Алмас Шаяхметов, Жасұлан Байсалбеков, Ботагөз Жақыпбекова, Арай Өмірова, Нұрлан Әбілов, Саяжан Құлымбетова, Ермек Бектасов, Салтанат Бақаева, Зарина Карменова, Ажарлым Бақытжанова, Ғалымбек Оспанов, Мерей Мұхтарұлы.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от 🎭 Áýezov teatry 🎭 (@auezovtheatre) 31 Янв 2019 в 3:37 PST

Мұнымен қатар, театрда КСРО халық әртісі, "Барыс" ордені иегері, КСРО мемлекеттік сыйлық иегері, PhD докторы және ғылым кандидаты, халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты, "Достық" орденінің иегері, ҚазКСР еңбек сіңірген өнер қайраткері, 2 жалпыұлттық тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының лауреаты; 3 ҚР мемлекеттік сыйлық иегері, 3 "Дарын" мемлекеттік сыйлығының лауреаты, 3 Қазақстан Жастар одағы сыйлығы лауреаты, 3 "Отан" ордені иегері, 6 профессор, 6 "Парасат" ордені иегері, 9 доцент, 10 Қазақстанның халық әртісі, 11 Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, 11 "Серпер" Жастар одағы сыйлығының лауреаты, 16 "Құрмет" ордені иегері, 21 Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері қызмет етеді.

Ал театр репертуарында отандық және шетелдік классика мен бүгінгі драматургиядан 51 қойылым бар. Жалпы репертуардың 70%-і — қазіргі заман тақырыбындағы қойылымдар.

5482
Кілт сөздер:
Мұхтар Әуезов, қойылым, театр, Алматы
Тақырып:
Қазақстан театрлары (80)
Тақырып бойынша
Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры
Астанадағы орыс театры "Зың-зың" әніне ролик түсірді
"Астана Опера" театры Пласидо Домингоның ұлына қатты ұнады
Астана драма театры Путин сыйлығына ие болды
Алматыда жантүршігерлік жол апатынан театр және кино актрисасы көз жұмды
"Түрімді ұмытып қалды" Назарбаевтың рөлін сомдаған актер көрген қиындықтары туралы айтты
Дулыға Ақмолда: Актер деген мамандықты төменге түсіріп жібердік...
Сәби

Балаға берілетін жәрдемақы - 2021: кімге, қалай және қанша төленеді?

32815
2021 жылы айлық есептік көрсеткіш 2 917 теңгені құрайды. Осыған байланысты жөргекпұл, көпбалалы отбасылар және аналарға төленетін ай сайынғы жәрдемақы да өседі. Келесі жылы кімге қанша төленетінін Sputnik Қазақстан материалынан оқыңыз

Бала туғанда берілетін біржолғы жәрдемақы

Бала туғанда берілетін біржолғы мемлекеттік жәрдемақы республикалық бюджет есебінен жұмыс істейтін және жұмыс істемейтін әйелдерге төленеді.

  • бірінші, екінші, үшінші балаға – 38 АЕК немесе 110 846 теңге;
  • төртінші және одан кейінгі балаларға – 63 АЕК немесе 183 771 теңге.

Ал отбасында егіз, үшем, төртем дүниеге келсе, біржолғы мемлекеттік жәрдемақы әр сәбиге жеке-жеке төленеді.

Бір жасқа дейінгі ай сайынғы жәрдемақы

Жұмыс істемейтін әйелдерге бала бiр жасқа толық толғанға дейiн төленетін ай сайынғы төлем:

  • бірінші балаға – 5,76 АЕК немесе 16 802 теңге;
  • екінші балаға – 6,81 АЕК немесе 19 865 теңге;
  • үшінші балаға – 7,85 АЕК немесе 22 899 теңге;
  • төртінші және одан кейінгі балаларға – 8,90 АЕК немесе 25 962 теңге.

Декретке дейін жұмыс істеген әйелдерге бала күтіміне байланысты төленетін ай сайынғы төлем былай есептеледі:

Соңғы 2 жыл ішіндегі жалпы табысты 24 айға бөліп, мемлекет бекіткен 0,4 коэффициентіне көбейтіп, одан шыққан сомадан 10% зейнетақы жарнасын алып тастайсыз.

Мәселен, әйел босанғанға дейін екі жыл ішінде 2 500 000 теңге табыс тапты делік.

Осы соманы 24 айға бөлеміз: 2 500 000/24= 104 166 теңге.

104 166 теңге – орташа айлық жалақы.

104 166*0,4 = 41 666 теңге.

41 666 теңгенің 10%, яғни 4 167 теңгесі – ай сайынғы зейнетақы жарнасы.

Сонда жұмыс істейтін әйел бала күтімі үшін ай сайын 37 499 теңге алып отырады.

Жүктілікке және босануға байланысты төлем

Жұмыс істейтін әйелдерге жүктілікке және босануға байланысты төленетін біржолғы әлеуметтік төлемнің мөлшері былай есептеледі:

орташа айлық табысты еңбекке жарамсыздық күндері санының тиісті коэффициентіне көбейтіп, кейін шыққан сомадан 10 процент зейнетақы жарнасын алып тастайсыз. Коэффициент 4,2-ге тең.

Мысалы, соңғы бір жыл ішінде табысыңыз 1 800 000 теңге болды. Осы соманы он екі айға бөлген кезде, орташа жалақы шығады.

1 800 000/12 = 150 000 теңге;

150 000 теңге * 4,2 = 630 000 теңге;

Осы сомадан 10% зейнетақы жарнасын шегересіз. 630 000 – 63 000 = 567 000 теңге.

Яғни, жүктілікке және босануға байланысты біржолғы төлем 567 000 теңгеге тең болды.

Көпбалалы аналар

"Алтын алқа", "Күміс алқа" алқаларымен марапатталған немесе бұрын "Батыр ана" атағын алған, І және ІІ дәрежелі "Ана даңқы" ордендерімен марапатталған көпбалалы аналарға табысына қарамастан төленетін ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақы 6,4 АЕК немесе 18 669 теңге.

Көпбалалы отбасыларға төленетін жәрдемақы

2020 жылдың қаңтарынан көпбалалы отбасыларға табысына қарамастан бала санына қарай сараланған мөлшерде жәрдемақы төленеді.

2021 жылы оның мөлшері:

  • 4 балаға – 16,03 АЕК немесе 47 548 теңге;  
  • 5 балаға – 20,04 АЕК немесе 58 457 теңге;
  • 6 балаға – 24,05 АЕК немесе 70 154 теңге;
  • 7 балаға – 28,06 АЕК немесе 81 851 теңге;

8 және одан көп баласы бар отбасыларға әр бала үшін 4 АЕК мөлшерінде жәрдемақы төленеді.

32815
Кілт сөздер:
көпбалалы отбасы, жәрдемақы
Дни культуры и искусства Казахской ССР в Москве. Выступление Казахского государственного оркестра народных инструментов имени Курмангазы

"Туып-өскен үйім домбыра, ән, күй, жыр": Ахмет Жұбанов жайлы не білеміз

707
(Жаңартылды 20:57 13.12.2020)
Қазақ музыкасын зерттеуші ғалым, композитор, қазақтың тұңғыш дирижері, Қазақстанның халық әртісі Ахмет Жұбанов жайлы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Музыкаға деген ұмтылыс

Ахмет Қуанұлы Жұбанов 1906 жылы 29 сәуірде Ақтөбе облысы Темір ауданында Ақжар деген жерде дүниеге келген. Ахметтің әкесі Қуан балаларын оқытуды армандайды, осы ниетпен Темір уезіне берілген екі мектептің бірін өз ауылында ашқызады.

1911 жылы Темір уезінде екі орыс мектебі ашылды. Сол жылы оқу бітірген Құсайын есімді мұғалім уезге келеді. Ол Ахмет Жұбановтың үйінде жатады. Құсайын домбыра мен скрипка, мондолин тартады, аздап нотадан да хабары болған. Осы аспаптың қайсысында ойнаса да, Ахмет Жұбанов жанынан табылған. 

Бес жастан асқан Ахмет сол аспаптың бәрінде ойнап кетеді. Дирижер өз естеліктерінде мектептегі ұстазының музыкаға деген ұмтылысын арттырғанын айтады.

"Менің туып-өскен үйім – домбыра, ән, күй, жыр. Көркем әңгімені кәрі-жасына дейін қадірлейтін осындай ауылда өскен мен бес жасымда хат танып, домбыра тартып, өлең айтып, тақпақ жаттайтынмын. Ауылдың қақ ортасында суы мол үлкен құдық болатын, кешке қарай салқын түскен соң ауыл адамдары құдықтың басына жиналушы еді. Ән, күй, жыр тыңдап, ақындар айтысын тамашалайтынмын. Әсіресе, күйге деген ықыласы ерекше-тұғын. Күй тартпайтын кәрі-жас, әйел, еркекті кездестірмейтінбіз", - дейді естелігінде Жұбанов.

Тағы бір есте қалғаны, ауылдастарым қуанышты да, қаңғыны да  өлең, жыр арқылы білдіретін. Сондықтан маған бүкіл дала ән-жыр айтып, күмбірлетіп күй тартып, әсем әсерге бөлейтін. Әнші, күйші, жырау дегендерді ауыл адамдары пір тұтатын, дейді дирижер.

Ахметтің әкесі Қуан 1919 жылы қайтыс болады. Содан кейін үн үш жасар Ахмет оқудан қол үзуге мәжбүр болады. Келесі жылы әкеден қалған аз ғана мал жұтап, үй ішінің бар ауыртпалығы баланың басына түседі.

Ерте есейген Ахмет

1924 дирижер ауыл комсомолына мүше болады. Сол жылы ауылында ашылған "Шамшырақ" оқу үйінің меңгерушісі болып, ауылдың мәдениетіне қызу араласады. Сол жылдары киноға барғанда дыбыссыз фильмді сүйемелдеп тұрған скрипакашымен танысады. Қарт музыкант жас жігітті ілтипатпен қарсы алады. Содан кейін кәсіби білім алу үшін Ленинградқа оқуға түседі.

"1932 жылы оқуды бітіріп, аспирантураға түсті. Бірақ ол кезде біздің үкімет хат жазып, училище ашылып жатқанын айтты. Музыкант керек екенін айтып, шақырды", - дейді Жұбановтың қызы Ажар Ахметқызы.

Ахмет Жұбанов 1933 жылы Алматы музыкалық драма училищесіне ұстаздық қызметке келеді. Осы кезден бастап өмірінің соңғы күндеріне дейін ол қазақтың музыкалық мәдениеті жолында қызмет етті.

Шығармашылық жолы

1934 жылы бір топ домбырашының басын қосып, қазақ ұлт аспаптар оркестрінің негізін қалаған. Сол оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі дирижері болған. Жұбанов өзі құрған оркестрге Құрманғазының атын береді.

1936 жылы алғаш Мәскеуде өткен Қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне, кейін 1949 жылы өткен екінші онкүндікте де Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрі үлкен абыройға ие болған.

1936 жылы композитордың "Музыка әліппесі" атты тырнақалды кітапшасы жарық көрген.

1945-1951 жылдары Алматы консерваториясының ректоры, 1954-1961 жылдары осы консерваториядағы өзі ашқан халық аспаптар кафедрасының меңгерушісі болып, қазақ халық музыкасының тарихынан, дирижерлік өнер мен аспаптану пәнінен сабақ берді.

"Ол – тумысынан ерекше туындыгер, ерекше композитор. Оның барлық музыкасы өміршең. Оның композиторлық таланты опералық шығармаларды шығаруда кеңінен ашылды деуге болады", - дейді Ахмет Жұбановтың шөбересі, дирижер Алан Бөрібаев.

1938 жылдан бастап Ахмет Жұбанов композиторлық жұмыспен айналыса бастайды. Жазушы Ғабит Мүсіреповтің "Қозы-Көрпеш – Баян сұлу" драмасына, Мұхтар Әуезовтің "Абай" спектакліне, "Амангелді" кинофильміне музыка жазды. Камералық шығармалардың ішінде "Қазақтың жеті биі", "Тәжіктің он биі" сияқты фортепианоға арналған, "Ария", "Көктем", Жезкиік", "Романс" сияқты қобызға арналған шығармаларының қазақ өнерінде алатын орны ерекше.

Ахмет Жұбанов 1936 жылы "Халық композиторлары. Құрманғазы", 1942 жылы "Қазақтың халық композиторларының өмірі мен творчествосы" атты кітаптарын жазды. 

Ахмет Жұбановтың композиторлық шығармаларының көрнектілері Латиф Хамидимен бірлесіп жазған "Абай" (1944 жылы) және "Төлеген Тоқтаров" (1947 жылы) опералары, қызы Ғазиза Жұбанова аяқтаған "Құрманғазы" (1970 жылы) операсы.

Қазақстан тарихындағы алғашқы дыбысты фильм "Амангелді" фильміне Михаил Гнесин мен Ахмет Жұбанов музыкасын жазды.

1968 жылы "Замана бұлбұлы" атты кітабы үшін Ахмет Жұбанов Қазақ ССР Ғылым академиясының Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлығына ие болды.

Жұбановтар әулеті

Жұбановтар әулеті дарын қонған отбасы. Сөзімізге Ахмет өнер саласындағы бірінші академик болғаны, бауыры Құдайбергеннің қазақ тіл білімі саласын зерттеген профессор екені дәлел бола алады. Ахметтің қызы Ғазиза Жұбанова қазақ әйелдерінің ішінен шыққан бірінші кәсіби композитор, жиені Алан Бөрібаев дарынды дирижер.

Құдайберген Жұбанов – қазақ тілінің теориялық негізін қалаушы, қазақ тіл білімінің тұңғыш профессоры, педагог, түркітанушы. Ал оның ұлы Асқар Жұбанов өмірін математикалық лингвистикаға арнаған ғалым.

Ахмет Жұбанов 1968 жылы Алматыда 62 жасында дүниеден өтті.

707
Кілт сөздер:
композитор
Тақырып:
Өмірбаяндар
Тақырып бойынша
"Көкейімнен кетпейді": ұлттың ұлы ұстазы Ыбырай Алтынсариннің тілегі
Бүгін Нұрғиса Тілендиевтің туған күні: әйгілі композитор туралы қызықты деректер
"ХХ ғасыр Гомері" деген бағаға ие болған Жамбыл Жабаев жайлы қызықты деректер
Композитор Дүйсенов: орындаушының бейғамдығынан әнімнің бағы жанбай қалды
"Абай-Тоғжан" музыкалық драмасы: астанада жаңа театр ашылады
Коронавирус вакцина

Коронавирусқа қарсы жаңа вакцина жайлы не білеміз

0
Вакцинаны әзірлеген "Вектор" орталығының мамандары "ЭпиВакКоронаның" иммунологиялық тиімділігі 100 процент деп атады

Бұл COVID-19 қоздырғышы болып табылатын SARS-CoV-2 тікенді ақуызының кішкентай бөлшектерінен тұратын синтетикалық препарат. Қазір бұл вакцинаны сынауға үш мыңнан астам ерікті қатысып жатыр. Сондай-ақ, ол азаматтық айналымға да түсті. Оның кері әсері өте аз деп хабарланды. Сондықтан, вакцина егде жастағы адамдарға қолдануға да жарамды.

"ЭпиВакКорона" неден тұрады

Осы вакцина тасымалдағыш ақуызға бекітілген SARS-CoV-2 коронавирусының тікенді ақуызының қысқа бөлшектерінен тұрады. Бұл бөлшектердің құрамында пептидтер деп аталады. Сондықтан, вакцина да пептидтік деген атауға ие болды. Тасымалдаушы ақуызға коронавирустың РНҚ-сын қоршап тұрған нуклеокапсидті ақуыздың бөліктері бар. Иммундық әсерді күшейтетін зат - адъювант ретінде алюминий гидроксиді жұмыс жасайды. Сонымен қатар қосалқы қосылыстар мен су бар. Барлық құрауыш элементтер синтетикалық болып табылады.

Вакцина құрамында қандай пептидтер бар

РИА Новости агенттігіне "Вектор" мемлекеттік ғылыми орталықта хабарлағандай, вакциналық пептидтердің құрамында ең алдымен В-жасушалы эпитоптар бар. Т-хелперлі эпитоптардың көзі ретінде тағысалдаушы ақуыз қызмет етеді.

SARS-CoV-2 - нуклеокапсид  қабыршағына оралған РНҚ молекуласы болып табылады. Мұның бәрі сыртынан тәж тәрізді тікенді ақуыздармен безендірілген липидті қапшықта тұрады. Сондықтан, оны коронавирус деп айтады.

Тікенді ақуыздар вирустық бөлшектің адам жасушасына жабысып, ішке енуіне көмектеседі. Көптеген зерттеулер бұл тікендердің организмде ең үлкен иммундық реакцияны тудыратынын анықтады. Биологтардың терминологиясында тікенді ақуыз -  антиген болып табылады. 

Бұл ақуыздың молекуласы өте үлкен және оның ішінде ерекше аймақтар – эпитоптар бар. Иммундық жүйенің жасушалары оларды анықтап, инфекциямен күресті іске қосады.

Вакцина қалай жұмыс істейді

Екпе нәтижесінде ақуыз тасымалдаушы барлық үш пептидті адамның Влимфоцитіне жеткізеді. Олар пептидті белсендіреді де, қорғаныш антиденелер - иммуноглобулиндер өндіріле бастайды. Әрбір В-эпитопы бірегей иммуноглобулиннің синтезіне жауап береді. Алдымен M (IgM) тобына жататын антиденелер түзіледі. IgG - содан кейін қалыптасады да, олар иммунитетті көрсетіп, ұзақ уақытқа қанда қалады. 

"Вектор" орталығындағылар екпеден туындайтын антиденелер коронавирустың тікенді ақуыз үшін айрықша екенін растайды. Иммунизацияланған еріктілердің қан сарысулары вирусты бейтараптандыратын белсенділік танытады. Демек, антиденелер коронавирусты танып қана қоймай, оны жоюға қабілетті.

"ЭпиВакКорона" құрамында коронавирус бар ма

Онда ешқандай вирус және оның бөліктері жоқ. Бұл вакцина құрамында аденовирустар бар "Спутника V" вакцинасынан өзгеше. "ЭпиВакКорона" құрамында РНҚ, ДНҚ, тірі құрауыштар, консерванттар немесе антибиотиктер жоқ. Оның құрамында пептидтер бар. Олар коронавирустың ақуыздарымен бірдей пептидтер – ақуыздар бөлшектері бар. 

Пептидтік вакцина қалай жасалады

Ол пептидтердің химиялық синтездері, яғни, жекелеген аминқышқылды қалдықтардан бірізді тізбек құру процесімен әзірленеді. 

"Егер пептид қысқа - сегізден онға дейінгі қалдықтар болса, онда синтездеу ерітіндіде өтуі мүмкін болады. Ол ұзағырақ, бірақ арзан. Ұзынырақ пептидтер қатты фазалы әдіспен синтезделеді. Сегіз аминқышқылының қалдықтарынан тұратын пептид қатты фазалық әдіспен көлеміне, аминқышқылдарының реттілігі мен жабдық сипаттамаларына байланысты екі сағат ішінде, ұзақ дегенде бір тәулік ішінде синтезделеді. Әрі қарай тиімділігі жоғары сұйықтық хроматографиясымен тазарту жүргізіледі. Бұл әлдеқайда тез, бірақ арзан емес", - дейді В.Н.Орехович атындағы биомедициналық химия ғылыми-зерттеу институтының пептидтік инженерия зертханасының меңгерушісі Екатерина Колесанова.

Екпе қалай жасалады

Вакцина суспензия түрінде шығарылады және шприцпен иық бұлшықетіне енгізіледі. Пептидті препараттар иммунитеттің қуатты әрі жылдам жауап қатуын қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан, "ЭпиВакКорона" 21 күн аралығымен екі рет бірдей мөлшерде енгізіледі.

Қандай кері әсері бар

І және ІІ кезеңдегі сынақтарға қатысушылар екпе салған орынның аздап ауыратынын, бірақ, тез басылатынын айтқан. Басқа жағымсыз әсер тіркелген жоқ. 

Тіркеуден кейінгі сынаққа қатысушылар құрған ресми емес #ЭпиВакКорона Telegram арнасында қолайсыздық, екпе салған орынның тәулік бойы қызарып тұруы, иықты қатты ауырсыну секілді аздаған кері әсер жайлы айтқан. Дене қызуының көтерілуі, қалтырау секілді белгілер ешкімнен байқалмаған немесе оның екпемен байланысы расталған жоқ. 

"ЭпиВакКорона" қаншалықты тиімді

"Иммунологиялық және профилактикалық тиімділік бар. Біріншісі - айрықша антиденелер шығару. Клиникалық зерттеулердің I-II кезеңдерінің нәтижелері бойынша барлық еріктілерде айрықша антиденелер түзілді. Профилактикалық тиімділік - бұл екпе салдырғандардың аурудан қорғануы. Бұл бағыттағы зерттеулер тіркеуден кейінгі клиникалық сынақтар барысында жалғасып жатыр. Мәліметтер ақпан айында дайын болады", - деп түсіндірді Ресей тұтынушлар құқығын қорғау мекемесінің баспасөз қызметінде. 

"Вектор" мемлекеттік ғылыми орталығында І-ІІ кезеңдердің клиникалық сынақтары әлі аяқталмағанын айтты. 

Қазір плацебо тобымен рандомдалған зерттеу өтіп жатыр. Адамдарды кездейсоқ іріктеумен топтарға бөліп, олардың біріне вакцина, біріне физикалық ерітінді салынып жатыр. Сынақтар соңғы еріктіге екпе салғаннан кейін 180 күннен соң аяқтайды. 

Бір уақытта жасы 60-тан асқан азаматтарға да сынақ жүргізіліп жатыр. Осы топ бойынша алдын ала мәлімет те ақпан айында дайын болады. 

Вакцинаның әсерін өз бетінше қалай тексеруге болады

IgG тобындағы антиденелердің коронавирустың S-ақуызына әсері бойынша қан талдауын вакцина егілген күннен бастап 35-42 күн өткен соң ғана жасау керек. Алайда, барлық тест-жүйелер "ЭпиВакКорона" түзген антиденелерді көре бермейді.

Ресей тұтынушлар құқығын қорғау мекемесінде мәлімдегендей, ол үшін "Вектор" мемлекеттік ғылыми орталығы әзірлеген "SARS-CoV-2-IgG-Вектор" тест-жүйесі сәйкес келеді. 

Коронавирусқа қарсы пептидтік вакцинаны тағы кім әзірлеп жатыр

Бүкіл әлемде пептидтік вакциналар эксперименттік сатыда тұр. Олардың әзірлеу және тексеру үлкен шығынды қажет етеді. Сондықтан, олар мРНҚ, векторлық және инактивацияланған / өлтірілген вакциналардан артта келе жатыр. Ресейде бұл мәселені өз бетімен шешу үшін қажетті ресурс пен білікті мамандар жеткілікті. 
19 қаңтардағы ДДҰ тізімінде "ЭпиВакКоронадан " басқа тағы екі пептидтік вакцина бар. Олар да адам ағзасында тексеріліп жатыр.

 

0