Ауызашар

Рамазан-2021: маңызды 10 сұрақтың жауабы

16885
Рамазан айында ораза ұстаған мұсылман күндіз есінен танып қалса, ол күннің қазасын өтеу парыз етілмейді

НҰР-СҰЛТАН, 10 сәуір — Sputnik. Келесі аптада қасиетті Рамазан айы басталады. 13 сәуірге қараған түні мұсылман қауымы ауыз бекітіп, 30 күн ораза ұстауға кіріседі. Sputnik Қазақстан Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы ұсынған ақпарат негізінде биылғы оразаға қатысты маңызды 10 сұрақтың жауабын назарларыңызға ұсынады.

Рамазан-2021: Ораза кестесі

1.  Былтырғы оразаның қазасы қалса, оны Рамазан айына дейін өтеу керек пе?

- Оразаның қазасын ұстап үлгермесеңіз, ешнәрсе етпейді. Биылғы оразаға ниет етіп, ауыз бекітуге болады. Бірақ ораза өткеннен кейін былтыр қаза болған күндерді өтеу керек.

2. Ораза кезінде коронавирусқа қарсы вакцина салуға және ПТР-тест тапсыруға бола ма?

- Егер екпе терінің астына бұлшықетке салынса, ораза бұзылмайды. Жалпы, пенициллин, инсулин, вакцина, ауырсыну мен қызуды басатын препараттар мен дәрумендер қолданылған жағдайда ораза бұзылмайды. Қазір ислам ғалымдарының көбісі екпе арқылы денеге салынатын дәрі-дәрмекке ем және адам ағзасына қажетті энергия ретінде қарайды. Ал көктамырға салынатын екпеге қатысты ортақ бір шешім жоқ. Сол сияқты  ПТР-тест оразаны бұзбайды. Өйткені тест құрғақ күйінде тамақтан және мұрын қуысынан алынады. Ішке қарай ешқандай дәрі немесе сұйықтық өтпейді.

3. Кімдер пітір садақаны мөлшерінен артық береді?

- Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы биылғы пітір садақаның мөлшерін екі келі ұнның бағасы көлемінде бекітті. Ол 420 теңгені құрайды. Бұл – пітір садақаның ең төменгі мөлшері. Сондықтан жағдайы бар азаматтар пітір садақаны мейіздің немесе құрманың бағасымен бере алады. Қазіргі кезде екі келі мейіз 3 580 теңге тұрады. Сондай-ақ, 4 келі құрманың құнымен беруге болады. Оның бағасы – 7 300 теңге.

4. Фидияны кімдер береді?

- Ислам дінінде фидия садақасы бар. Кейбір адамдар фидия беріп, оразаны ұстамауға да болады деп ойлайды. Олай емес. Денсаулығы дұрыс және балиғат жасқа толған кез келген мұсылман баласы ораза ұстауға міндетті. Ал денсаулығы ораза ұстауға келмейтін адамдар және ауыз бекітуге әл-ауқаты жетпейтін қарт кісілер фидия садақасын берсе болады. Оның көлемі – 2 500 теңге (сәресі мен ауызашардың құны).

5. Биыл Рамазан айында Меккеге баруға бола ма?

- Сауд Арабиясының қажылық және умра министрлігі таратқан хабарламаға сәйкес, Рамазан айында Мекке мен Мәдинадағы екі қасиетті мешітке умра жасауға коронавирусқа қарсы вацинаның екі дозасын алғандар, қажылықтан екі апта бұрын вакцина салғандар немесе коронавируспен ауырып жазылған адамдар ғана бара алады.

6.   Оразаның мәкруһтері қандай?

- Оразада сүйісу, тағамның дәмін татып көру, сағыз шайнау, мисуактан басқа щетка сияқты нәрселермен тісті тазалау мәкруһ істерге жатады. Щеткамен тіс тазалау рұқсат амалдардан, бірақ ішке кетіп қалмауын қадағалау қажет. Бұдан бөлек, әйелге жас баласына тамақ шайнап беруі мәкруһ. Алайда баласын тамақтандырудың басқа амалын таппаса, солай істеуге болады.

7. Ауыз бекіткен адам есінен танып қалса, ол күннің қазасын өтеу керек пе?

- Рамазан айында ораза ұстаған адам күндіз есінен танып қалса, ол күннің қазасын өтеу парыз емес. Алайда есінен тануы көпке созылған жағдайда айыққан соң қаза болған күндерін өтейді.

8.  Рамазан айында балиғатқа толған бала немесе мұсылман болған адам ораза ұстай берсе бола ма?

- Олар оразаның қалған күндерін тұтады. Ал мұсылман болған күнінің немесе балиғатқа толған күнінің қазасын тұту шарт емес.

9. Рамазан айында жолаушы мен науқастан басқа тағы кімге ораза ұстамауға болады?

- Аяғы ауыр әйел мен емізулі баласы бар әйелдер өздерінің және балаларының денсаулығы үшін қауіптенсе, ораза тұтпауына болады. Бірақ кейін қазасын өтеуі керек. Сосын Рамазан айында етеккірі келген әйел мен босанғаннан кейін қан көрген әйел ораза тұтпайды. Өйткені етеккір мен нифас қаны ораза тұтуға кедергі болады.

10.  Мешіттерде тарауық пен жұма намазы оқылып, ауызашар беріле ме?

- Былтыр коронавирусқа байланысты мешіттер толығымен жабық болса, биыл бес уақыт намаз, жұма намазы, тарауық намазы мен  ауызашар әрбір өңірдің санитарлық-эпидемиологиялық жағдайына қарай өткізіледі. Мәселен, "жасыл" аймаққа кіретін өңірлерде мешітке барып, тарауықты, бес уақыт пен жұма намазын оқуға болады. Ауызашар өткізуге де рұқсат бар. Бірақ санитарлық талаптар сақталуы шарт. "Сары" аймақта тұрған облыстарда тарауық пен бес уақыт намазын оқуға мүмкіндік бар. Жұма намазы мен ауызашар өткізілмейді. Ал "қызыл" аймақта тек бес уақыт намазды оқуға рұқсат берілген. Соның өзінде әрбір адам жеке-жеке оқуға тиіс.

Айта кетейік, мамырдан 9 мамырға қараған түн – қасиетті Қадір түні. Ал 13 мамыр Ораза айттың бірінші күні болады.

16885
Кілт сөздер:
қажылық, пітір садақа, Ораза кестесі-2021, Рамазан-2021
Тақырып:
Рамазан - 2021 (27)
Құрбан айт мейрамы

Биыл Қазақстанда Құрбан айт қашан және қалай аталып өтеді

562
Құрбан айт – мұсылмандардың қасиетті мерекелерінің бірі. 2021 жылы бұл мейрам 20, 21, 22 шілде күндері аталып өтеді

Құрбан айт – Ораза айттан кейін 70 күн өткен соң келетін мейрам. Мұсылман қауымы Құрбан айтты қатарынан үш күн тойлайды. Айт күндері құрбандық шалынады.

Қазақстан заңнамасы бойынша Құрбан айттың бірінші күні – демалыс. Биыл 20 шілде сейсенбіге түсіп тұр.

Құрбан сөзі нені білдіреді

Құрбан – араб тілінде "жақындау" дегенді білдіреді, яғни жасаған сауап істер арқылы Аллаға жақындай түсу. Ал шариғаттағы терминдік мағынасы "шарттарымен санаса отырып құлшылық ниетімен мал бауыздау" дегенге келеді.

Құлшылық жасаудың түп мәні – Жаратушының жарлығына бағыну, разылығына ұмтылу, сауап жинау. Құрбандық шалу тек мал бауыздаумен ғана шектелмейді. Онда адамның ішкі ниеті, шын пейілі, дінге бекемдігі, басқаларға жанашырлығы таразыға түседі. Сондай-ақ пенденің пендешілігі мен мәрттігі, сараңдығы мен жомарттығы да сыналады.

Құрбан айт мерекесінің тарихы сонау Ибраһим (ғ.с.) пайғамбар заманынан бастау алады.

Құрбан шалу кімдерге уәжіп

Құрбан шалу белгілі бір адамға уәжіп болуы үшін мына шарттар керек:

  • мұсылман болу;
  • Құрбан айт уақытында жолаушы болмау;
  • негізгі қажеттерден тыс нисап мөлшеріндегі қаржыға ие болу.

Нисап мөлшері – 85 грамм алтын яки құнына тең келетін ақша. Нисап мөлшерінде артық қаражаты болмаса да, кедей мұсылман кісінің құрбан шалуына болады.

Жалпы Ханафи мәзһабында құрбан айтта шамасы жеткендерге құрбан шалу – уәжіп.

Құрбан шалу уақыты

Құрбан шалудың уақыты Құрбан айттың бірінші күні айт намазынан кейін басталып, айттың үшінші күні күн батқанға дейін жалғасады.

Құрбандық қалай шалынады

Құрбандық шалғанда, ең алдымен, құрбан шалынатын жердің таза болуына көңіл бөлу керек.

Малды соятын жерге ұрмай-соқпай апарып, оны құбылаға қаратып, сол жағымен жатқызады. Сосын "Иә, Алла Тағалам, Ибраһим мен Мұхаммед пайғамбарлардан қабыл алғаныңдай менің де құрбандығымды қабыл ала гөр!" деп бата жасалады. Сосын "Аллаһу акбар!" және "Лә иләһа иллаллаһ" деп айтылып тұрады.

Тағы оқыңыз: Құрбандық шалу кезінде неге тыйым салынады?

Малды қинауға болмайды, сол үшін оны өткір пышақпен бауыздайды. Пышақты малдың көзінше қайрауға тыйым салынады.

Құрбан шалып жатқан адам құрбандықты өз қолымен бауыздағаны абзал. Өйткені, бұл – құлшылық амал. Мал бауыздай алмаған жағдайда қасапшының жанында тұрып, өз көзімен көргені дұрыс.

Сойылатын мал құрбандық ниетімен бауыздалуы керек.

Малдың жаны шыққаннан кейін барып қана терісі сыпырылады.

Құрбан шалғаннан кейін малдың қан-жынын далаға қалдырмай, көміп тастаған жөн. Бұл – құрбандық малына әрі құрбан құлшылығына деген құрметтің белгісі.

Құрбандыққа шалуға болатын мал

Құрбандыққа қой, ешкі, сиыр, түйе малының еркектерін де, ұрғашыларын да шалуға болады.

Қой мен ешкі ең кемі бір жасар болуы қажет. Дегенмен, алты айлық қозы бір жасар қой секілді ірі, қоңды болса құрбандыққа жарамды. Ал, ешкі міндетті түрде бір жасқа толған болуы қажет. Сиыр екі жасқа, түйе бес жасқа толғанда құрбандыққа шалуға болады.

Түйе мен сиырды 7 адам бірлесіп немесе бір адам жеке шала алады.

Құрбанды ортақтасып шалған уақытта әрбір адам құрбан шалу ниетімен ортақтасуы керек. Бір кісі құрбан үшін, ал екіншісі тек қана етін алу ниетімен ортақтасса, шалынған мал құрбан болып есептелмейді.

Құрбандыққа жарамайтын мал

Құрбандыққа бір немесе екі көзі соқыр мал, құрбан шалу орнына өз бетінше жетуіне шамасы жетпейтін ақсақ мал жарамайды. 

Сонымен қатар тісінің көбі жоқ, мүйіздерінің бірі сынған мал құрбандыққа шалынбайды. Тым әлсіз мал мен құйрығының жартысынан көбі жоқ және құлағы жоқ мал сойылмайды. Лас нәрсемен тамақтанып жүрген мал да құрбандыққа жарамсыз.

Құрбандыққа шалынған малдың еті

Құрбандық шалған отбасы еттің бір бөлігін өзіне қалдырып, екінші бөлігін ағайын-туыс, көршілерге, ал ұшінші бөлігін мұқтаж жандарға үлестіргені абзал.

Тағы оқыңыз: "Көбісі намыстанады": қазақ жігіті қойдың ішегінен қалай пайда тауып отырғанын айтты

Шалынған малдың етін түгелдей кедей-мұқтаждарға таратуға да болады. Егер құрбандық шалған адам аса дәулетті болмаса және отбасында адам саны көп болса, онда құрбандықтың етін түгелдей өз отбасына да қалдыра алады.

Құрбан айт намазына дайындық

Құрбан айт намазына баратын адамдар сол күні ертерек тұрып, ғұсыл алып, таза киім киіп, хош иісті әтір сеуіп, үйінен көтеріңкі көңіл-күймен шығады.

Ораза айт намазында таңертең мешітке барар алдында үйден құрма секілді тағамдардан дәм татып шыққан абзал болса, Құрбан айтта, керісінше, нәр татпай шыққан дұрыс. Өйткені пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) сол күнгі оразасын жаңа сойылған құрбан етімен ашқанды құп санаған.

Сондай-ақ Ораза айтта пітір садақасы берілсе, Құрбан айтта жай садақа беріледі.

Құрбан айтта ауыз бекітуге бола ма  

Зүл-хиджа айының алғашқы он күні Аллаға құлшылық қылып, игі амалдар жасауға ең берекелі күндер болып саналады.

Құрбан айтқа бір күн қалғанда ораза ұстаудың маңызы зор. Яғни, Зүл-хиджа айының 9-шы жұлдызында болатын Арапа күні ауыз бекітуге болады.

Құрбан айт қалай тойланады

Құрбан айт намазынан кейін барлық мұсылман ағайын-туыстарға, дос-жарандары мен көрші-қолаңға "Айт қабыл болсын!" айтып, айтшылайды. Үйлерге кіріп, құран оқып, тілек тілейді.

Бір-біріне сыйлық беріп, мерекелік көңіл-күйде жүреді, айттық сұрайды. Қазақ айт мерекесімен құттықтап, айттық сұраған жанның бетін ешқашан қайтармаған.

Тағы оқыңыз: Әлемге әйгілі әсем мешіттер – фото

Ренжісіп қалған адамдар бір-бірінен кешірім сұрап, қайта табысады. Әр шаңырақта қазан асылып, мол дастарқан жайылады.

Сырқат кісілердің көңілін сұрап, арнайы бас сұғу, жетім-жесір, мұң-мұқтаждарға қол ұшын беріп, оларға айттың қуанышын сездіру де өте сауапты іске жатады.

562
Кілт сөздер:
құрбандық мал, мереке, құрбан айт
Самарқан келбеті

Өзбекстанға саяхаттайтын қазақстандықтар нені білуге тиіс

116
Өзбекстанға саяхаттау үшін ПТР-тест тапсыру қажет пе, балалар үшін қандай құжаттарды алу керек, ірі айыппұл төлемеу үшін не істеу керек – толығырақ Sputnik материалында

Қазір Қазақстаннан Өзбекстанға ұшақпен немесе автокөлікпен жетуге болады. Пойыз қатынасы қашан қалпына келтірілетіні әзірше белгісіз. Бірақ "Узбекистон темир йуллари" компаниясы пойыз қатынасын қайта іске қосу үшін Қазақстан мен Ресейге хат жолдады.

Осы жылдың 15 наурызынан бастап күшіне енген Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы мемлекеттік шекарадан өту ережелерімен коронавирустың бар-жоғын анықтайтын жедел тест тапсыру тәртібі жойылды.

Қазақстаннан Өзбекстанға қалай жетуге болады

Әлемнің кейбір елінде пандемия әлі де өршіп тұрғанына қарамастан, Өзбекстан туристер үшін өз шекарасын ақырындап аша бастады. Ел билігі мұны барлық қауіпсіздік шарасын сақтай отырып, жоғары жауапкершілікпен жүзеге асырып жатыр.

Биыл наурыздың ортасында әуежайда, теміржол бекетінде және шекарадағы өткізу орындарында елге келген туристер мен басқа да жолаушылардың ағзасында коронавирустың антигені бар-жоғын анықтайтын жедел тест тапсыру тәртібі жойылды. Алайда жаңа ережелер жарияланды.

15 наурыздан бастап Өзбекстанға ұшақпен немесе пойызбен келген барлық шетелдік азамат коронавирус жұқтырмағанын растайтын ПТР-тест нәтижесі бар анықтаманы қоса алып жүруге міндетті. Ол тесті шекарадан өткенге дейін кемінде үш тәулік бұрын тапсыруы керек.  

Оқи отырыңыз: 2021 жылы саяхат жасауға ең қауіпті елдер аталды 

Бұл ереже автокөлік құралы арқылы шекараны кесіп өтетін жолаушыларға да қатысты. ПТР-тест нәтижесі бар анықтама болмаған жағдайда шетелдіктер COVID-19 антигенінің бар-жоғын анықтайтын жедел тест тапсыруы керек.  

Антигенді анықтайтын жедел тест адамның бойындағы коронавирусты инфекцияның диагностикасына арналған. Бұл тест те ПТР-тест секілді әдіспен алынады. Яғни, зертхана қызметкері мақта тампонының көмегімен мұрын қуысынан жұғынды алады. Бұл тексеру әдісінің басты артықшылығы – нәтижені жылдам алу мүмкіндігі. Тест нәтижесі орыс және ағылшын тілінде ұсынылады.

Сондай-ақ шекарадан жеке көлік құралымен де өтуге болады. Ол үшін жеке басын растайтын куәлік, жүргізуші куәлігі мен техникалық паспорт, коронавирус жұқтырмағанын дәлелдейтін ПТР-тест нәтижесі қажет.

ПТР: тест талаптары

Өзбекстанға саяхаттағысы келетін қазақстандықтар осы жылдың 25 наурызынан бастап белгіленген сапа стандарттарына сәйкес келетін зертханада ПТР-тест тапсырған болса ғана ел аумағына кіре алады. Мұндай зертхананың тізімін Өзбекстан Республикасының салалық ведомстволары әзірледі. Қазақстандықтар үшін:

  • "ОЛИМП" клиникалық-диагностикалық зертханасы;
  • INVIVO зертханасы;
  • "Сұңкар" медицина орталығы;
  • INVITRO зертханасы;
  • EL Lab PCR зертханасы.

Өзбекстанда карантинді бұзғаны үшін айыппұл көлемі қанша

Коронавирус жұқтырғандар санының күрт өсуіне байланысты Өзбекстан билігі күшейтілген карантин талаптарын енгізіп, құқық қорғау органдары бетперде тағу мен әлеуметтік қашықтықты сақтау режимін бақылауды күшейтті.

Өзбекстанның әкімшілік жауапкершілік туралы кодексінің 54-бабы қоғамдық орындарда бетпердесіз жүру беске дейінгі базалық есептік шамада, яғни 1 225 000 сом (шамамен 116 доллар) көлемінде айыппұл салуды көздейді.

Осы жылдың 30 сәуірінен бастап инфекцияның таралуына жол бермеуге бағытталған басқа да талаптарды бұзғаны үшін азаматтар 20 базалық есептік шама көлемінде – 4 900 000 сом (шамамен 465 доллар) айыппұл төлейді. Лауазымды тұлғалар үшін бұл жаза көлемі 30 базалық есептік шама көлемінде, яғни 7 300 000 сом (шамамен 693 доллар) болуы мүмкін.

Қазақстандықтарға арналған виза мен тіркеу

Бүгінгі күні Өзбекстанға бару үшін қазақстандықтарға виза қажет емес. Өзбекстан аумағында 90 күн ішінде 30 тәулікті визасыз өткізуге болады. Шекарадан өту үшін небәрі шетел төлқұжаты қажет. 14 жасқа дейінгі балалар туралы мәлімет ата-ананың бірінің төлқұжатына жазылуға тиіс немесе балаларда да жеке шетел төлқұжаты болуы керек. Ал 14 жастан асқан балалардың міндетті түрде жеке шетел төлқұжаты болуы қажет.

Өзбекстан аумағында тіркеусіз жеті күн өткізуге болады. Осы мерзім аяқталғаннан кейін тіркелу керек. Алайда тіркеуді алу үшін міндетті түрде құқық қорғау органдарына жүгіну қажет емес. Бұл рәсімді қонақ үйлерде, пәтер жалға беретін жеке тұлғалардан және виза мен тіркеу бөлімдерінен алуға болады. Тіркеу туралы анықтаманы барлық кезде өзімен бірге алып жүруі керек. Себебі төлқұжатты тексеру орнының қызметкерлері аталған анықтаманы Өзбекстан аумағынан шығар кезде сұрауы мүмкін.

Өзбекстанда саяхаттап қайтқан қазақстандықтардың басым бөлігі ел билігі туристерге мейлінше жақсы көзқараспен қарайтынын атап өтті. Бірақ жағымсыз жағдайға тап болмас үшін елдің ішіндегі заң мен ережені қатаң сақтауға кеңес береді.

116
Кілт сөздер:
саяхат, Өзбекстан
Ыстық ауа райы

36 градус ыстық және жел: ертең ауа райы қандай болады

965
(Жаңартылды 21:17 15.05.2021)
Қазақстанның бес облысында дабылды ескерту жарияланды

НҰР-СҰЛТАН, 15 мамыр - Sputnik. Синоптиктер республиканың басым бөлігінде ауа райы ашық болады деп болжайды. Бес облыста дабылды ескерту жарияланды.

Дабылды ескерту

Атырау облысында оңтүстік-шығыстан жел соғады, кей жерлерде секундына 15-20 метрге дейін жетеді. Түстен кейін 36 градусқа дейін қатты ыстық күтіледі.

Солтүстік Қазақстан облысында секундына 25 метрге дейін жел күшейеді.

Павлодар облысында кей жерлерде найзағай ойнап, секундына 20 метрге дейін жел күшейеді.

Қостанай облысында 35 градусқа дейін қатты ыстық болады деп болжануда.

Жексенбіде Қызылорда облысында кей жерлерде шаңды дауыл күтіледі, жел секундына 15-20 метрге жетеді.

Мегаполистегі ауа райы

Нұр-Сұлтанда күн бұлтты, жаңбыр жаууы мүмкін. Ауа температурасы түнде плюс 10-12, күндіз 27-29 градус ыстық. Желдің жылдамдығы секундына 9-14 метрді құрайды.

Алматыда күн бұлтты, жауын-шашын болуы мүмкін. Ауа температурасы түнде 7-9 градус, күндіз 19-21 градус ыстық.

Шымкентте күн ашық. Желдің екпіні секундына 13 метрге дейін жетеді, ауа температурасы түнде плюс 14-16, күндіз 27-29 градус ыстық болады.

965
Кілт сөздер:
Қазгидромет, ауа райы