Кітап сөресі

"Назарбаев қойғаннан кейін амалсыз болдық қой": Герольд Бельгер туралы қызықты деректер

1441
Танымал жазушы, прозашы, публицист, әдебиет зерттеушісі, сыншы, аудармашы, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Герольд Бельгердің өмірбаяны туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Неміс баласы қазақ жеріне қалай келді

Герольд Бельгер 1934 жылы 28 қазанда Саратов облысы Энгельс қаласында туды.

Әкесі Карл Фридрихович, 1931 жылдан бері құжаттарда "Федорович" деп көрсетілген. Ұшқыштар мектебінің дәрігерлік бөлімінде істеді. Анасы Анна парашютші болатын.

Герольд Бельгер – үйдің тұңғышы, өзінен кейін үш қарындасы дүниеге келді: Эльма, Роза, Альма.

Роза дүниеден өткен, әкесі және анасымен Ташкентте жерленген. Эльма Ташкентте, ал Альма Германияда тұрады.

1941 жылы Сталиннің жарлығымен этникалық неміс ретінде ата-анасымен бірге Қазақстанға жер аударылған. Осыдан бастап ол Солтүстік Қазақстан облысында, қазіргі Ысқақ Ыбыраев ауылының маңындағы қазақ ауылында өсті.

Ауылда оны ешкім Герольд деп атамаған, "Гера", "Кира", "Сары бала" атап кеткен.

"Есімнен өмір-бақи кетпейтіні – жер аударылғаным. Сонау Еділ бойынан жазықсыздан-жазықсыз жер аударылғаным еш уақытта есімнен кетпейді. Оны әрдайым жазам, кітаптарымның негізгі тақырыбы да сол. Немістердің автономиясын құлатты, қиратты, таратты. Жан-жаққа жер аударды. Мектептен, өз тілінен, өз мәдениетінен ажыратты. Жеті жасымнан бастап осы кезге дейін оны ұмытпаймын. Қазір қазақтың тарихын, тағдырын ойласам, қазақтың тілін ойласам, қазақтар да осы жолға түсіп кете ме деп қорқам", - деген еді Бельгер.

Бала Герольд үйінде отбасымен неміс тілінде сөйлесті. Ал қазақ тілін мектепте, көшеде балалармен араласып жүріп меңгеріп алды.

Герольд Бельгер кішкентайынан кітапқа әуес болды. "Көп оқыдым. Үш тілде. Мені адам қылған осы менің рухани үш тірегім", - деген еді ол.

Қазақ орта мектебінде білім алды. Алматыдағы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогика институтының филология факультетіне оқуға түсті.

"1954 жылы ҚазПИ-ге бар-жоғы бес-ақ неміс оқуға түстік. Оған шейін онда бірде-бір неміс оқуға түсе алмаған. Ал, жоғарғы білім алғысы келген кейбір немістер аты-жөнін, ұлтын өзгертіп жазуға мәжбүр болған", - деп еске алған еді бірде жазушы көзі тірісінде.

Герольд Бельгердің қаламгерлік қарымы да осы кездерде қалыптаса бастады.

 

Герольд Бельгер неге депутат болғысы келмеді

Герольд Бельгер еңбек жолын Жамбыл облысында орта мектепте орыс тілі мен әдебиетінен сабақ беруден бастады. Кейін "Жұлдыз" әдеби журналында қызмет етті, ал 1964 жылдан бірыңғай шығармашылық жұмысқа бет бұрды.

1971 жылдан бастап Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі атанды.

1992 жылдан неміс тіліндегі "Феникс" альманағы бас редакторының орынбасары болып істеді.

1994-1995 жылдары Қазақстан Жоғарғы кеңесінің депутаты болды. Алайда бұл қызметке Бельгер амалсыздан келіскен.

Тағы оқыңыз: Мүсіреповпен құда болған: әйгілі жазушы Сәбит Мұқанов туралы қызықты деректер

"Шыны керек, депутат болғым келген жоқ. Нұрсұлтан Назарбаев қойғаннан кейін амалсыз болдық қой, таратып жібергенде "шығармашылығыммен еркін айналысатын болдым ғой" деп қатты қуандым", - деді жазушы "Жұлдыздар отбасы" басылымына берген сұхбатында.

Сондай-ақ ол Қазақстан немістері кеңесінің мүшесі және Қазақстан президенті жанындағы мемлекеттік саясат жөніндегі ұлттық кеңестің мүшесі болды.

Герольд Бельгердің шығармалары

Герольд Бельгер шығармаларын қазақ, орыс және неміс тілдерінде жазды. Өзге ұлт өкілі болса да, қазақтың әдебиетін, мәдениетін, тарихын жетік білді. Қазақ әдебиетінің шын жанашыры болды.

Абай мұраларын зерттеді, Ғабит Мүсірепов, Әбдіжәміл Нұрпейісов, Әбіш Кекілбаев, Дүкенбай Досжан және тағы басқа қазақ жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударды.

"Ауыл шетіндегі үй", "Даладағы шағалалар", "Тас өткел", "Гете мен Абай" секілді көптеген туындысы оқырмандардан өз бағасын алды.

Мәселен жазушының "Кезбенің үйі" романы Қазақстандағы этникалық немістердің тағдырына арналған. Шығармада зұлмат ғасырдың ауыртпашылығын көрген қазақтар мен немістердің тағдыры суреттеледі.

"Менің әкем енді мен Еділге қайтпаймын, өз Отаныма оралмаймын, қазақтың арасында қаламын деген үлкен қағидаға бой ұрып, ақыр аяғында қазақ ауылында үлкен ағаш үй салған азамат. Романның оқиғасы да осы бір эпизодтан басталады. Романдағы кейіпкерлер – менің әкем, еңбек армиясында болып, талай қорлық көрген інісі Христиан және Гарри есімді үшіншісі – өзім", - деді Бельгер осы романы жайлы.

Роман ойдан құралмаған, кейіпкерлерінің басым көпшілігі өмірде болған адамдар.

Бельгер екінші сыныптан бастап күнделік жазған. Кейін ол баспадан басылып шықты.

Еңбекқорлығы мен қарапайымдылығынан танбаған жазушы өмірінің соңғы күндеріне дейін қолынан қаламын тастаған жоқ.

Бельгердің қазақ халқы мен қазақ тілі туралы ойлары

Герольд Бельгердің қазақ тілі туралы ойлары қазақ ұлтының рухын көтеруге ықпал етті.

Жеті жасынан жер аударылған неміс баланың жүрегі қашан да "қазақ" деп соқты. Ол жазушының мына сөздерінен анық сезіледі:

"Қазақ тілі үшін барымды беруге дайынмын. Менің рухани тірегім Абай Құнанбайұлы, Жүсіпбек Аймауытұлы, Мұхтар Әуезов. Қазақ тіліне үңілген сайын тереңдей түстім".

"Қазақ тілі қазір тек қана кедей қазақтарға, ауылдың қазағына, доллары жоқ қазақтарға керек боп қалды. Қазақтың өзінің жүрекжарды тілі болуы керек. Соған жете алмай жүрміз. Оны мен емес, қазақтардың өздері айтуға тиіс. Менікі жай ғана қазақтың арасында өскендіктен, қазақтың тілін білгендіктен, қазақтың өзін танығандықтан айтып отырған дүние ғой".

Тағы оқыңыз: КСРО мемлекеттік сыйлығын алған үш қазақтың бірі Әбдіжәміл Нұрпейісов туралы деректер

"Өмірімнің 43 жылын қазақтардың арасында, қазақ тіліне құлағымның құрышын қандырумен келген екенмін. Менің ұғым-түйсігімде қазақ тілі құдды қазақтың осынау кеңпейіл, мейірбан дархан даласы сияқты ғажайып ұшан-теңіз бай, шешен де көркем тіл. Тек сол оралымды бай тілді "қиыннан қиыстырар ел данасы" керек. Өз басым осылай түсінемін".

"Мен қазақ алфавитін өзгертуді қалайтын адамдардың бірімін. Латын қарпіне көшудің жолында жүрген адаммын. Мақсатым – латын әрпіне көшсек, Шығыс, оның ішінде түркі халықтарының басы қосыла ма деген ой. Қазақ қайсысын қабылдаса, қайсысын дұрыс деп есептесе, мен соған қолымды көтерем де, соның бағытымен кетем".

"Келер ұрпақ менің қай тілде жазғаныма емес, сөзімнің салмағына назар аударар деп үміттенемін. Маған қазір ең жақыны - қазақ пен неміс. Қазақты бірінші орынға қойғанымды жағымпаздық деп қабылдамаңыз. Қазақ мұндайда "Бала баққандікі ме, әлде тапқандікі ме?" дейді. Мені неміс тапса да, жарқырап көрінуіме себеп болған қазақ қой. Сондықтан мен неміс пен қазақтың төсін қатар еміп өскен арда ұлмын".

"Мен қазаққа қаратып сын айтсам, жанашыр көңілден айтамын. Көптің бірі болып қалмай, қанатын еркін жайса екен деймін. Қазақты айтқанда, өзімнің немісім еске түседі. Германиядағы емес, ТМД елде­рін­дегі немістер. Қазақтың басындағы трагедия ТМД немістерінде де бар. Тіл мәселесі, орыстанып кеткені, тегінен, тілі мен ділінен ажырап, алыстап бара жат­қандығы екі ұлтқа да ортақ қасі­рет".

"Қазақ барлық салада тойшыл бо­лып барады. Басы артық мал шашу - нағыз дарақылықтың көкесі".

"Қазақстандық ұлтқа" қарсы шыққан Бельгер

2010 жылдары Қазақстанда "Ел бірлігі" доктринасы қоғамда қызу пікірталас тудырды. Доктрина көпұлтты, көпконфессиялы елге арналған құжат еді. Доктринада қазақстандық ұлт идеясы көтерілді.

"Қазақстандық ұлтқа" қарсы шыққан қаламгерлердің бірі Герольд Бельгер болды.

"Қазақстандық ұлт" мәселесі мүлде мен қабылдамайтын дүние. Мен тіпті келешекте төлқұжатты бергенде ұлтымды көрсетпесе, ұлтымның неміс екенін оған сиямен жазамын. Мен ешуақытта да "қазақстандық ұлтты" білмеймін. Менің ұлтым – неміс. Сол сияқты қазақтың ұлты қазақ, орыстың ұлты орыс болуға тиіс", - деп қадап айтты жазушы.

Ол бұл идея саясатқа бола ойдан шығарылғанын, келешекте қазаққа сор болып тиетін үлкен нәубат екенін айтқан еді.

"Ақын-жазушылар биліктің алдында мүлде басқаша сайрайды"

Герольд Бельгер шындықты бетке тура айтатын қаламгерлердің қатарынан еді. Бір сұхбатында ол ақын-жазушы достарының жүрек қынжылтар бір мінезі туралы айтты.

"Біздегі жазушылардың, керісінше, биліктің алдында құрдай жорғалап, құлдық ұратынын талай көріп жүрмін. Тіпті, солардың көбісі менің араласып жүрген достарым. Көшеде жүргенде олар басқаша сөйлейді де, биліктің алдына барғанда мүлде бөлек сайрайды...Зиялы қауымның осы бір мінезі менің көңілімнен шықпайды.

Тағы оқыңыз: "Кінәсін мойындаған" Әуезов: жазушы туралы қызықты деректер

Біздің үлкен кемшілігіміз анау шенеуніктерді өте жоғары көтереміз. Ол әкім екен, бастық екен деп, олардың алдында дірілдеп-қалшылдап жұмсақ сөйлеп, биязы бола қаламыз. Ал Батыста интеллектуалдар бастықтың алдында өзін әлдеқайда жоғары санайды. Өйткені, билік өткінші дүние де, ал әдебиет, мәдениет, философия мәңгілік ескірмейтін құндылықтар. Осы ұғым бізде жоқ.

Біздің ақын-жазушылардың көбісі уақытша әкімдердің алдында өздерін төмен ұстайды, бағасын тым арзандатып алады. Менің ызамды келтіретіні сол. Шын жазушы биліктің емес, өзінің сөзін сөйлеп арды мойындатқызуы керек. Мәселе сонда", - деген еді сыншы.

Герольд Бельгердің отбасы

Герольд Бельгердің жұбайы –  Раиса Хисматуллина, ұлты татар. Педагог.

Ерлі-зайыпты Ирина есімді бір қыз тәрбиелеп өсірді. Ирина Ковалева – әртіс, кинорежиссер. 1988 жылғы Всеволод есімді ұлы бар.

Жазушы 2015 жылы қаңтарда алтыншы рет инфаркт алып, комаға түсті. Қазақ мәдениеті мен әдебиетінің жанашыры 7 ақпанда 81 жасқа қараған шағында дүние салды.

1441
Кілт сөздер:
Герольд Бельгер, жазушы
қалам

Балалар әдебиетінің бәйтерегі Бердібек Соқпақбаев туралы не білеміз?

215
Қазақ әдебитетіне өзгеше өрнек, ғажайып сыр-сипат алып келген көрнекті жазушы Бердібек Соқпақбаев туралы Sputnik дерекқорынан оқыңыз

Жазып та көрдім мен де өлең,

Жазып та көрдім, қара сөз.

Ерте ме, кеш пе, мен де өлем,

Өлмейді тек дана сөз, деп жазған Бердібек Соқпақбаев 1924 жылы 15 қазанда дүниеге келді. Туған өлексі – Алматы облысының Нарынқол ауданының Қостөбе ауылы.

Әкесі қарапайым малшы болған, оқымаған жан болса да ауыз әдебиеті үлгілерін көп білген дейді. Балаларының анасы көз алдында дүние салды. Ол кезде Бердібек небәрі сегіз жаста болған. Бұғанасы қата қоймаған ол бала күнінен ауыр еңбекке жегілді. Бердібек Соқпақбаевтың өмірі қазақ даласындағы ашаршылық кезеңімен тұспа-тұс келді. Жетімдіктің зардабын шекті.

Балалар әдебиетін алып бәйтерек десек, оған нәр беріп, құнарландырып тұратын күретамыр Бердікбек Соқпақбаев деуге негіз бар. "Балалық шаққа саяхат", "Менің атым Қожа", "Өлгендер қайтып келмейді" шығармалары – жазушының шоқтығы биік туындылары. Бұл шығармаларда жазушы өзі өмір сүрген заманның шынайы келбетін суреттеді. "Балалық шаққа саяхат" повесінде жазушы анасының ұзақ ауырып қайтыс болғанын, емшектегі інісі Тұрдыбек тоқтаусыз жылап қалғанын жазған. Жұпыны үй ішінде бір үзім нанға зәру күн кешкенін бейнелеген.

"Сегіз жасымда шешем өліп, жетім қалдым. Колхоздастырудың алғашқы жылдары, ең бір қиын кез. Осы күннің өзінде жүрегім қарс айырыла жаздайды. Япыр-ау, қалай тірі қалдым? Осы күнге қалай жеттім? Нағыз итжандының өзі екенмін-ау деп таңданамын", - деп жазды қаламгер естелігінде.

"Дүниеде мен үшін одан асқан жексұрын сөз жоқ. Тақиясын қорыған тазшадай осы сөз қай жағымнан сарп ете қалады деп зәрем ұшып, үрейленіп тұрамын. Балалар, менің қымбатты жан достарым! "Жетім" деген тажалдай суық сөзді айтпаңдар, айналайындар! Ұр, соқ, төбелес! Тіпті етінен ет кесіп ал, бірақ әлгідей деп тілдеме. Аяңдар!", -  дейді Бердібек Соқпақбаев "Балалық шаққа саяхат" повесінде.

Бердібек салған соқпақ

Қазақ әдебитетіне өзгеше өрнек, ғажайып сыр-сипат алып келген көрнекті жазушы Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтына отан алдындағы борышын өтеп келгеннен кейін түсіп, оны 1949 жылы аяқтады. Содан кейін Мәскеуде Жоғары әдеби курсты бітірген.

Институт бітірген соң Бердібек Бәшен атты қызға үйленді. Аз уақыттан кейін ол шәкірт тәрбиелеуге ден қойған. Еңбек жолын өзінің туған өлкесі Нарынқолда бастады. Біраз жыл ауыл мектебінде ұстаздық етті.

Балалармен бірге жұмыс істегені оның балалар әдебиетіне тың серпіліс әкелуіне ықпалын тигізді. Шығармашылық жолын балаларға арнап өлең жазудан бастады. Олар "Лениншіл жас", "Қазақ пионері", "Пионер" журналдарында басылып тұрды. 1950 жылы "Бұлақ" атты жыр жинағын шығарған.

Күшігім менің саққұлақ,

Келеді әне шапқылап,

Сақтығыңды көрейін,

Қойшы атайға берейін, деген мектеп оқулықтарындағы өлеңнің авторы да Соқпақбаев.

Содан кейін Алматыға әдеби ортаға келеді. "Қазақ әдебиеті" газетінде, "Балдырған" журналында тартымды мақала, әңгіме жазды.

Бердібек Соқпақбаев өлеңнен прозаға ауысты, сол екі қасиет біріге келе сценарий жазатын болған. Қазақ кино өнерінің алтын қорына енген "Менің атым Қожа" фильмінің сценарийін жазды. 1963 жылы экранға шыққан бұл туынды қазақ кино өнерінің бойтұмарына айналды. Шәкен Айманов атындағы "Қазақфильм" киностудиясында редактор болып жұмыс істеді.

Көргенін көркем суреттеп, көз алдыңа елестетіп жан бітіретін жазушылық қасиетінің арқасында балалар мен жасөспірімдерге арналған 20-дан астам әңгіме, повесть, роман ұсынды. "Менің атым Қожа", "Балалық шаққа саяхат" повестері балаларға арналса, "Бозтөбеде бір қыз бар" жасөспірімдерге, "Өлгендер қайтып келмейді" романы ересектерге арналып жазылған. Оның "Қайдасың, Гауһар" повесінде жазушының бірінші әйелі Бәшенмен тұрған кезі, басынан кешкен оқиғалары қаз қалпында бейнеленген.

Жазушының туындылары КСРО халықтарының және шетелдердің көптеген тіліне аударылып, сахнада, экранда көрсетілді.

Бердібек Соқпақбаевтың кей шығармасы бірнеше жыл бойы қолжазба күйінде жатып қалған. Күллі қазақ білетін "Менің атым Қожа" повесі де алғашында протестік шығарма деп танылды. Сондықтан алдамен орыс тіліне аударылып, кейін ғана қазақ тілінде басылды.

Соған қатысты жазушы Жүсіпбек Қорғасбек "қоғамдағы, идеологиядағы жалғандыққа іштей наразылығы қаламгер романдарының эпизодтарында ашық беріледі" дейді.

1967 жылы балалар мен жасөспірімдерге арналған фильмдердің Канн қаласында өткен халықаралық фестивалінде "Менің атым Қожа" фильмі арнаулы жүлдеге ие болды. Сол арқылы жер жүзінің киносүйер қауымы қазақ елінде кино өнері бар екеніне көз жеткізді, сол арқылы Қазақстанның табиғатын, болмысын білді. Фильмнің шыққанына жарты ғасырдан асса да, көрерменін әлі жалықтырған жоқ.

Бердібек Соқпақбаев Қазақстан Жазушылар одағында балалар әдебиеті жөніндегі әдеби кеңесші болған, одақта 1952-1970 жылдары түрлі қызмет атқарды.

Әке жолымен...

Бердібек Соқпақбаевтың шығармаларының шет тілдерге аударылуына елеулі үлес қосып жүргендердің бірі – қаламгердің қызы Самал Соқпақбаева. Тегіне тартып, елдің аударма ісіне еңбек сіңірді. Бердібек Соқпақбаевтың талай шығармасын орыс тіліне аударды.

"Менің атым Қожа" повесін әкемнің көзі тірісінде аударып, өзіне көрсеттім. Бұл менің шығармашылық жұмысымның алдыңғы қатарында болған жұмыс. Әкем аударманы ұнатып, жазған еңбегімді қабылдады. "Балам, шығармашылық жолмен жүре бер, қолыңнан біраз нәрсе келеді" деген әкемнің лебізі бар", - дейді Соқпақбаева.

"Қай шығарманы алсаңыз да, үлкен шеберлікпен жазылған... Өте ақылды, жүрегі жомарт кісі болатын. Балаларды жақсы көретін. Біздің отбасыда бізбен бірген тұрғанда мен де еркелеп өстім. Анам да әкемнің шығармашылығын сыйлап, бар жағдайын жасап жүрген әйел болатын", - дейді қызы.

"Бердібек марқұм көп ашуланатын. "Балалық шаққа саяхатта" өз мінезі туралы "ыза болсам, күйіп-жанып, дызақтап кетемін. Ойланбай істеп, ойланбай сөйлеп, өкінетін кездерім көп болады" дейтіні бар ғой. Сондай еді марқұм. Басын кесіп алса да, илікпейтін. Сол кішірейе білмегендігінен де барлық сыйлықтан құр қалған болар. Мақтау қағазын да алмай өтті ғой", - деген бірінші жары Бәшен Баймұратқызы.

Бердібек Соқпақбаев бірінші жарымен екіге айырылған соң бірнеше жылдан кейін Бибігүл есімді қызға үйленген. Одан Әлнұр және Мұхтар деген екі ұл сүйді.

1974 жылы "Өлгендер қайтып келмейді" романы Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығына ұсынылды. Бірақ жазушы лауреат атанбаған. Бердібек Соқпақбаев қайтыс болардан аз уақыт бұрын бір топ қаламгер "Халық жазушысы" деген атаққа ұсынылған. Алайда кейін сол атақ алғандар ішінде Соқпақбаевтың есімі болмай шыққан.

215
Кілт сөздер:
Бердібек Соқпақбаев
Тақырып:
Өмірбаяндар
Әділбек Алдабергенов

Запастағы генерал-майор Әділбек Алдабергеновтің өмірбаяны

128
Әділбек Алдабергенов әскери училище курсантынан бастап, Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасарына дейінгі қызмет жолынан өтті. Ол Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің шектеулі контингенті құрамында арнайы мақсаттағы топты басқарды

Генерал-майор Әділбек Алдабергенов туралы не білеміз? Бұл жөнінде Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз.

Білімі

Әділбек Алдабергенов 1961 жылы 6 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы Жұлдыз ауылында дүниеге келген. Қазақ және орыс тілдерін біледі.

1984 жылы Рязань жоғары әуе-десанттық командалық училищесін, ал 1996 жылы Фрунзе атындағы Әскери академияны бітірді.

Еңбек жолы

Алдабергеновтың еңбек жолы ауқымды.

1984-1985 жылдары еңбек жолын Қапшағай қаласындағы Орта Азия әскери округінің 22-1 жеке арнайы мақсаттағы бригадасында (42610 ә/б) арнайы мақсаттағы топ командирі лауазымынан бастады.

1985-1986 жылдары Ауғанстан, Забуль провинциясының Шахджой елді мекенінде орналасқан 22-ші жеке арнайы мақсаттағы бригада құрамында 186-шы жеке арнайы мақсаттағы жасақта арнайы мақсаттағы топ командирі болды. Осы кезде ол 50-ден астам барлау жұмыстарын жүргізді.

1986-1988 жылдары – арнайы мақсаттағы топтың командирі, 546-шы арнайы мақсаттағы оқу полкінің (71170 ә/б) рота командирі, Қапшағай қаласы.

1988-1991 жылдары – ГКӘТ құрамында (Германиядағы Кеңес әскерлерінің тобы) арнайы мақсаттағы үшінші жеке гвардиялық бригада барлау ротасының командирі (83149 ә/б), Фюрстенберг қаласы.

1991-1992 жылдары – 3-ші жеке гвардиялық арнайы мақсаттағы бригадасы (21208 ә/б) ЕОӘО (Еділ-Орал әскери округі) арнайы мақсаттағы жасақ командирінің штаб бастығы, Самара облысының Рощинск елді мекені.

1992-1993 жылдары – Қапшағай қаласындағы 35-ші жеке гвардиялық әуе-десанттық бригадасы парашюттік-десанттық батальоны командирінің орынбасары, командирі (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

1995-1998 жылдары – штаб бастығы – 35-ші жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасы командирінің орынбасары (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

1998-2001 жылдары – 35-ші жеке гвардиялық десанттық-шабуылдау бригадасының командирі (32363 ә/б), Қапшағай қаласы.

2001-2004 жылдары – Қарулы Күштер мобильді күштері қолбасшысының орынбасары – штаб бастығы, бірінші орынбасары.

2004-2007 жылдары – "Батыс" өңірлік қолбасшылығында штаб бастығы, қолбасшының бірінші орынбасары.

2007-2008 жылдары – "Шығыс" өңірлік қолбасшылығында штаб бастығы, қолбасшының бірінші орынбасары.

2008-2009 жылдары – 14776 ә/б командирі, Астана (Нұр-Сұлтан).

2009-2013 жылдары – Қарулы Күштер Құрлық әскерлері Аэроұтқыр әскерлерінің қолбасшысы.

2013-2016 жылдары – Қарулы Күштер Құрлық әскерлері Бас қолбасшысының бірінші орынбасары, штаб бастығы.

2016 жылдың 22 қазанынан – Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасары.

2021 жылдың наурызында Қорғаныс министрлігінде генерал-майор Әділбек Алдабергеновтың әскери қызметтен босатылуына және құрметті демалысқа шығуына орай салтанатты шара өткізілді.

Десанттық-шабуылдау әскерлерінің қалыптасуы мен дамуына орасан зор үлес қосты, Аэроұтқыр әскерлерін басқарды.

Марапаттары мен атақтары

Әділбек Алдабергеновтің наградалары ішінде – Қызыл Жұлдыз ордені (1986), ІІ дәрежелі "Айбын" ордені, ІІ дәрежелі "Даңқ" ордені және І дәрежелі "Даңқ" ордені, 14 медаль бар.

2007 жылдың 7 мамырынан бері – генерал-майор.

128
АҚШ полицейлері

АҚШ-тың гипердыбысты зымыраны тағы да сынақтан өте алмады

0
Алғашқы америкалық гипердыбысты зымыран прототипінің бірнеше сәтсіз сынағы АҚШ-тың Ресей мен Қытайдан технологиялық тұрғыда кейіндеп қалғанын көрсетеді   

28 шілдеде АҚШ-тың әскери-әуе күштері AGM-183A Air-Launched Rapid Response Weapon (ARRW) гипердыбысты зымыранын ұшыру сынақтарын сәтсіз аяқтады. Super duper missile өнімі Оңтүстік Калифорния жағалауында B-52H Stratofortress бомбалаушы ұшағынан бөлініп шықты, алайда реактивті тартылыс іске қосылмады. Прототипі Тынық мұхитқа құлады.

Сәуірдегі ұшу сынағы кезінде AGM-183A зымыраны тасымалдағыш ұшақтың қанатынан ажырамай, Эдвардс авиабазасына қайта оралды.

Салыстыру үшін айтсақ, ресейлік гипердыбысты "Кинжал" зымыран кешені 2017 жылдың желтоқсанында әскери-ғарыш күштеріне қарулануға қабылданды. Зымыран әскері қатарында стратегиялық мақсаттағы "Авангард" гипердыбысты блоктары 2019 жылдан бері кезекшілікте тұр. Ресейлік әскери-теңіз флоты "Циркон" кемеге қарсы гипердыбысты зымыранының мемлекеттік сынақтарын аяқтап жатыр. РФ әскери-ғарыш күштері үшін үлкен қашықтыққа ұша алатын Х-95 гипердыбысты зымыраны әзірленіп жатыр.

АҚШ перспективалы гипердыбысты зымыранын әзірлеуді 2022 жылы аяқтауды жоспарлап отыр. AGM-183A аппараты "сипаттамасы жағынан кез келген ресейлік аналогтан озық болады деп күтілуде". Бұл шындыққа жанаспайтын секілді.

Америкалықтар 5 Махтан асатын гипердыбысты жылдамдыққа қол жеткізуді әзірше армандап қана жүр. Ресейдің "Авангард" гипердыбысты блогы 28 Махқа дейінгі жылдамдықпен ұшады. "Кинжал" мен "Циркон" 10 Махқа дейін жылдамдықты үдете алады.

Ал Қытайдың орташа қашықтыққа ұшатын гипердыбысты DF-17 техникасы 10 Махты еңсере алады. Ол 2019 жылдан беру қарулануға қабылданған.

АҚШ-тың әскери-әуе күштері 2022 қаржы жылында 212,8 миллиард доллар, соның ішінде құпия жобалар үшін 39 миллиард доллар сұрап отыр. Бұл 2021 жылдың бюджетімен салыстырғанда 7,3 миллиард долларға жоғары. Гипердыбысты қаруды дайындауды қаржыландыру 386 миллионнан 438 миллион долларға дейін артады.

AGM-183A аппаратын дайындау 2018 жылы басталған болатын және Lockheed Martinм компаниясы 480 миллион долларға келісімшарт жасады. Оның жобалық қашықтығы 1600 километр болса, жылдамдығы 20 Махты құрауы керек.

The Drive басылымының мәліметі бойынша америкалық әскери-әуе күштері ARRW ұшу сынақтарының кестесі бойынша жеті жылға кешігіп келеді. Бастапқыда оны іске қосу 2020 жылға жоспарланған болатын. АҚШ-тың әскери бюджеті 700 миллиард доллардан баяғыда-ақ асып кетті. Әйтсе де әскери өнеркәсіптік кешен Пентагон үшін гипердыбысты зымырандар құрастырудан жақсы нәтиже көрсете алмай келеді.

Мәскеу мен Бейжің өз территориясын қорғау үшін басымды мақсатта гипердыбысты зымырандарды дайындауға кірісті. Ресей мен Қытай басқа мемлекеттерге әскери шабуыл жасап, басқыншылықпен айналысуды көздемейді. Бұл ұжымдық Батыстың кей кезде агрессияға толы әрекеттерінен қорғану үшін жасалып жатқан шаралар.

Америка Құрама Штаттары 2021 жылдың басында F-15EX сегіз жойғыш ұшағын қаржыландыруды мақұлдады (құны 1,2 миллиард доллар болатын келісімшарт). Бүкіл бірінші партия бойынша ықтимал шығын көлемі шамамен 23 миллиард долларды құрайды. Қалай дегенмен де бүгінде Ресей мен Қытай гипердыбысты қару-жарақ дайындауда оқ бойы озық шықты.

0