Архивтегі сурет

"Өзімнен жерідім де, жаза бастағанымды тастап кеттім": Тахауи Ахтанов туралы не білеміз

166
Мемлекеттік сыйлықтың иегері, халық жазушысы Тахауи Ахтановтың өмірі мен шығармашылығы туралы Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Жазушы Тахауи Ахтанов 1923 жылдың 25 қазанында Ақтөбе облысының Шалқар ауданында туған.

Бір деректерде жазушы туып-өскен Қарабұтақ ауылындағы мектеп 10 кластық мектеп болмағаны айтылады. Әрі қарай білім алғысы келген ол алтыншы сыныпты бітірген соң табельдегі "6" санын "9" деп өзгертіп, сол құжатпен Алматы мұғалімдер институтына келіп түскен.

Әкесінің аты – Ақтан, анасы – Дәйілхан. Екеуінің Тахауи, Сапа деген екі ұлы болған.

Тахауи Ахтанов 1940 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына оқуға түседі. Екінші курста оқып жүргенде өзі сұранып майданға аттанады. Алғашқы әдеби көркем шығармалары өлең, очерк түрінде майдан газеттерінің беттерінде жарияланды.

Тахауи да алғашқы шығармашылық ізденісін өлеңнен бастаған. Қаһарлы соғыс жылдарында да, одан кейін де поэзияда бағын біраз сынады. Естеліктерінің бірінде бесінші класс оқып жүргенде алғаш өлең жазғанын айтады.

Тахауидың поэзиядағы ізденісі оқырманға 1949 жылы шыққан "Жастар даусы" деген Қазақстан жас ақындарының танымал өлеңдері мен поэмаларының жинағы арқылы таныс. Ол жерде "Майдан лирикасы" деген атпен 16 өлеңі жарияланған.

Соғыстан кейінгі әдебиет

1942 жылы соғысқа аттанып, төрт рет жараланғанымен, бағына орай елге оралғандардың бірі – Тахауи Ахтанов. Елге аман-есен оралған соң балалық, жастық шағы туралы былай дейді: "Біздің жастығымыз туралы не айтуға болады? Балалығымыз ашаршылықпен тұстас келді. Жастығымыз Отан соғысымен тұстас келді... Соның бәрінен аман қалып, әдебиетке кірген кезде бізде тағы бір майданға енгендей екпін, от бар болатын.

...Жастығымның майданда өткенін айттым. Ал майданның адамды тазалыққа, әділдікке, тәртіпке үйрететіні белгілі. Менің бір іштей шүкіршілік ететінім – осы қасиеттер менің өзімнің де, майдандас тұлғаластарымның да бой-басында қалып қойды ғой деймін".

Тағы оқыңыз: "Үкіметке өкпем жоқ": жазушы Мұхтар Мағауин Қазақстаннан неге кетті

1948 жылы әскер қатарынан босағаннан кейін шығармашылықпен айналысты. Соғыстан кейінгі жылдары әдебиетке келген ол үстінен сұр шинелі түспеген өзге әріптестері секілді аға буын қаламгерлердің шынайы қолдауына ие болды. Құлашын кең жайып, шығармашылыққа ден қойды. Соның нәтижесінде "Қаһарлы күндер", "Боран", "Шырағың сөнбесін" романдары ұлттық әдебиетімізге қосылды. Драматургия саласында қалам сермеді, әңгіме, хикаяттар жазды. Жазушы Әбіш Кекілбаевтың сөзімен айтқанда: "...соғыстан бергі қазақ әдебиетін талантты сыншы, талантты аудармашы, талантты драматург, талантты прозашы Тахауи Ахтановсыз көзге елестету мүмкін емес".

"Қаһарлы күндер" романының жазылуы жайында автордың да айтқаны бар.

"Бұл романның жазылуы онша көп уақыт алмағанымен, толғағы ұзақ болды. Үш жыл бастан кешкен соғыс туралы роман жазуды көп ойладым. 1949 жылы бас жағын жазып, кірісіп те кеттім. Бірақ жұмысым өнбеді. Шамасы, келер жылы болар, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің "Курляндия" романы жарық көрді. Соны оқып шығып, ойға қалдым. Шығарма біраз кемшілігі болса да, маған қатты ұнады. Онда сол кездегі қазақ жазушыларының басым бөлігінде жоқ, кәдімгі тірі, жанды сурет, бусанып тұрған өмір бөлшектері бар екен. Ал менің бастап қойғандарымның тұрған дәрежесі одан әлдеқайда төмен болатын. Содан өзімнен-өзім жерідім де, жаза бастағанымды тастап кеттім. Кейде болашақ шығарманы ойлап, толғанып жүрсем де, үш-төрт жылға дейін қайтып оралуға зауқым соқпады. Сын мен көркем аударма саласында жұмыс істей бердім",- деген еді Тахауи Ахтанов.

Ал қаламгер Ғабит Мүсірепов Тахауи Ахтанов жайлы былай дейді:

"Ұлы Отан соғысынан кейін әдебиетке келгендердің ішінде мен төрт жігітті, төрт прозаикті бөліп атар едім. Олар: Тахауи Ахтанов, Әбдіжәміл Нұрпейісов, Зейнолла Қабдолов, Сафуан Шаймерденов. Бұлардың қай-қайсының да мүшел жастары партия мен үкімет тарапынан еленбей қалған емес. Ал, партия мен үкімет тарапынан олардың еңбегінің еленуі – халықтың бағалауынан туып отырады. (...) Майданнан қайтқан Тахауи Ахтанов "Қаһарлы күндер" атты романымен Ұлы Отан соғысы тақырыбын бастады. Дәл осы тақырып – меніңше, Аханов творчествосының негізгі тақырыбы ғой деп ойлаймын. Сол романымен-ақ совет әдебиетіндегі Ұлы Отан соғысы тақырыбына жазылған шығармалардың ішінде кеуде тұстағы туынды болды. Сол шығармасымен ол соғыстан кейінгі дәуірде әдебиетке келген жастардың алды болса, бүгінде алпысқа келгендердің де алдыңғы сапында", - деді қаламгер Ахановтың алпыс жылдық мерейтойы қарсаңында.

Ахтановтың шығармашылығы мен еңбек жолы

Жазушының өнімді де жемісті еңбек еткен жанры – проза мен драматургия. Баспасөз бетінде алғаш жарық көрген әңгімесі – "Күй аңызы".

"Боран" романы Тахауи Ахтановтың шығармашылығында алатын орны ерекше. Қаламгер ретінде тәжірибесі толысқан шағында жазылған бұл туындысына автор үлкен ізденіспен келген. 1963 жылы "Дала сыры" повесі болып жарияланып, қайта өңдеу, толықтырудан соң "Боран" драмасына, содан кейін осы аттас романға айналды. Осы шығарма үшін жазушы 1966 жылы Абай атындағы мемлекеттік сыйлықты иеленді. Роман көптеген шетел тіліне аударылды.

Ал мемлекеттік сыйлықтың иегері Тахауи Ахтановтың "Шырағың сөнбесін" романы өткен ғасырдың 60-80 жылдары қазақтың ұлттық прозасын көркемдік биік деңгейге көтерген, шеберлік тағылымы мол туынды.

Тағы оқыңыз: "Мемлекеттік қызметте жүру қиын болды": жазушы Төлен Әбдік жайлы қызық деректер

1968 жылы жазылған "Сәуле" драмасы, одан кейінгі "Боран", "Ант", "Әке мен бала" драмалары да қазақ сахнасының өміршең туындыларына айналды. "Махаббат мұңы", "Күтпеген кездесу" драмалары, "Арыстанның сыбағасы", "Күшік күйеу" комедиялары қазақ, орыс және туысқан халықтар сахнасында қойылды.

Толстойдың "Азапты сапарда" трилогиясын, М.Горькийдің әңгімелерін қазақ тіліне аударды.

Көркем әдебиет баспасында редактор, бөлім меңгерушісі, киностудияда сценарий бөлімінің бастығы, "Әдебиет және искусство" – "Жұлдыз" журналының редакторы, Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы, көркемөнер бас басқармасының бастығы, республикалық кітап палатасының директоры сияқты жауапты қызметтер атқарды.

ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, екі рет Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған. Қаламгерге Қазақстанның Халық жазушысы атағы берілген.

Халқына өшпес мұра қалдырған Тахауи Ахтанов 71 жасқа қараған шағында 1994 жылы 25 қыркүйекте ұзаққа созылған сырқаттан қайтыс болды.

Жазушының қазасына қатысты ақын Өтеген Оралбаев:

  • Сынды тағы,
  • Тыңды тағы бір алып.
  • Қазақ сөзін бір асқарға шығарып.
  • Шырақ сөнді,
  • Ажал жеңді, амал не?
  • Оның сөзін оқыдым мен дұға қып, деп жазды.

Ал ақын Есенғали Раушанов:

  • Ой, Кеңсай, мен қайтейін биігіңді,
  • Басыңа қап-қара бұлт үйірілді.
  • Теңселтіп нән кемені барады алып,
  • Қара су есік алды иірімді.
  • Нән кеме гауһар-маржан толған іші,
  • Бағасыз жез бен мыста болмады ісі.
  • Тік жүріп, тік құлаған сені көрдім,
  • Қазақы қара сөздің жолбарысы, деп жоқтады.
166
Кілт сөздер:
өмірбаян, жазушы, шығармашылық
Тақырып:
Өмірбаяндар (122)
Архивтегі сурет

Қазақстанда табылған нигериялық Eta штамм туралы не білеміз

183
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы коронавирустың Eta штамын "назар аударатын" санатқа жатқызды. Қазақстан аумағында табылған жаңа штамм туралы толығырақ Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

ДДСҰ мәліметінше, Eta штамм алғаш рет былтыр желтоқсанда бірқатар елде анықталды. Қазақстанның денсаулық сақтау министрлігі ауру жұқтырған науқастар алғаш Нигерияда (кейін коронавирустың бұл түрі "нигериялық" деген атауға ие болды) және Ұлыбританияда тіркелгенін мәлімдеді.

Әлем зерттеушілері вирус штамдарының таралуын бақылау үшін қолданатын Pango жіктеуі бойынша Eta штамм (B.1.525) Канадада (20%), АҚШ-та (16%), Германияда (10%), Францияда (9%), Данияда (8%) жиі кездеседі.

Қазақстанда коронавирустың Eta штамы төрт өңірде табылды: Нұр-Сұлтанда, Қарағанды, Маңғыстау және Павлодар облыстарында.

Нигериялық штамның ерекшелігі

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ақпаратынша, 2021 жылдың 15 қыркүйегіндегі жағдай бойынша Eta штамм 77 елде кездесті. ДДСҰ санаты бойынша "бақылауды" қажет ететін штаммға жатады.

Нигериялық штаммның клиникалық белгілері Alpha (британдық) және Beta (оңтүстікафрикалық) штаммдарымен бірдей: дене қызуы, жөтел, иіс пен дәм жоғалту, аурудың ауыр өтуі.

Eta штамм коронавирустың "Йота", "Каппа" және "Лямбда" түрлері сияқты аурудың ауырлығын өзгерту, сондай-ақ иммундық жауаптан, диагностика құралдарынан немесе дәрі-дәрмек әсерінен жалтару қабілетіне ие.

Оқи отырыңыз: Қазақстанда коронавирустың жаңа штамы табылды – Цой үндеу жасады

Коронавирустың тез таралуына, тиісінше вирус жұқтырған адамдар санының өсуіне әкеп соғуы мүмкін.

ДДСҰ мәліметінше, қазіргі таңда Eta штамм коронавирустың "өлтіретін" түрлеріне қарағанда соншалықты қауіпті емес.

183
Кілт сөздер:
коронавирус, вакцина
Архивтегі сурет

Банк картаны бұғаттап тастаса, не істеу керек

1503
Қазақстанда заң бойынша карта шоты емес, төлем картасы бұғатталады. Банк картаны қандай себептермен бұғаттауы мүмкін және мұндай кезде не істеу керек? Толығырақ Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Қазақстандықтар тауар мен қызмет ақысын төлеу үшін төлем картасы жиі пайдалана бастады. Ұлттық банктің мәліметінше, соңғы бес жылда халықтың ақша аударымдары мен мен қолма-қол ақшасыз төлемдерінің көлемі 22 есеге өсіп, 2020 жылы 35,3 триллион теңгені құраған. Бүгінде төлем картасы қазақстандықтар үшін есеп айырысудың негізгі құралына айналды.

Картаның бұғатталуы деген не

Қазақстан заңнамасы аясында "бұғаттау" ұғымы төлем карталарына ғана қатысты қолданылады. Бұғаттау – төлем картасын пайдаланып операция жасауға, соның ішінде тауар ақысын төлеуге және қолма-қол ақша шешіп алуға тыйым салу.

Қазақстанда "карта шоты" деген бөлек ұғым жоқ. Төлем картасы – адамға кәдімгі банк шотына жол ашатын құрал.

Тағы оқыңыз: Басқа біреу сіздің атыңыздан кредит алса не істеу керек: қарыздан құтылу жолдары

Төлем картасын бұғаттау шарттары, атап айтқанда тәртібі, әдістері мен банктің клиентке хабарлама жолдау ережелері картаны шығару туралы келісімшартта жазылады. Сол себепті келісімшартқа қол қоймастан бұрын оны мұқият оқып алған жөн.

Банк қай кезде картаны бұғаттауы мүмкін

1. Егер ПИН-код бірнеше рет қате енгізілсе

Кейбір банктерде банкоматта ПИН-кодты үш рет немесе бес рет қате терсеңіз, карта автоматты түрде бұғатталады. Әдетте банк клиенттерге бұл жайлы ескертеді және қосымша ақпарат үшін сол банктің байланыс орталығына жүгінуді ұсынады.

Мұндай жағдайда ПИН-код енгізу есептегішін нөлге түсіру қажет. Мұны банктің мобильді қосымшасындағы "Баптау" бөлімінде жасауға болады немесе банктің call-орталығына хабарласу қажет.

2. Егер транзакция банкке күмәнді көрінсе

Қазақстан банктері күмән тудыратын транзакцияларға көп көңіл бөледі. Қолма-қол ақшасыз төлем өскен сайын қаржы алаяқтығы да көбейіп барады. Сол себепті банктер картамен жасалатын алаяқтық операциялардың алдын алу үшін тиісті шараларды қолға алуда.

Егер, банктің пікірінше, операция күмәнді көрінсе, банк карта бойынша транзакцияның жекелеген түрлеріне жүйелік шектеулер қоюы мүмкін. Нәтижесінде карта мен оған байланған банк шоты бұғатталады. Осыдан кейін банк клиентпен байланысқа шығады: SMS, электронды пошта немесе телефон нөмірі арқылы.

Күмәнді транзакция байқалса және картаны бұғаттауға негіз болған жағдайда банк клиенттің мүддесі мен қаражатын қорғау үшін оны бұғаттайды.

Тағы оқыңыз: "Нені дұрыс жасамай жүрсіз?" Ақша жинаудың қарапайым 15 тәсілі

Егер қаржы институтының күмәні расталып, алаяқтар шотыңыздан ақша шешіп алуға тырысқаны анықталса, онда бұғаттау операцияны тоқтатады. Мұндай жағдайда банк картаны толығымен бұғаттайды, оны қайтадан шығаруға тура келеді.

Алайда алаяқтар мұндай схеманы өз мақсатында пайдалануы мүмкін. Сізге "банктен" карта бұғатталғаны және оны бұғаттан шығару үшін дереу сілтемеден өту туралы хабарлама келуі мүмкін. Немесе "банк қызметкері" телефон шалып, алаяқтардың шабуылына байланысты карта бұғатталғанын айтады, психологиялық қысым көрсетіп, картаның артқы жағындағы үш таңбалы кодты және SMS арқылы келетін кодты хабарлауды сұрайды. Мүлде сенбеңіз, бұл алаяқтардың ісі. Олар банктер мен басқа да ұйымдардың ресми нөмірлерін қолдан жасауды баяғыда үйреніп алған. Алаяқтың құрбанына айналмас үшін банктің қауырт желісіне қоңырау шалып, карта мен шотыңызды тексеріп алыңыз. Банкке алаяқтардың шабуылы жайлы хабарлауды да ұмытып кетпеңіз.

3. Егер банк заң бұзу белгілерін байқаса

Бұл жерде " Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы" Қазақстан заңы сөз болып тұр. Банк операцияны күмәнді деп санаса, карта мен шотты бұғаттайды. Мысалы, ақша қылмыстық жолмен алынса немесе операция терроризмді, я да басқа қылмыстық қызметті қаржыландыруға бағытталса. Банктерде мұндай операцияларды анықтауға көмектесетін белгілер тізімі бар, олар соны басшылыққа алады.

Егер осындай жағдайға тап болсаңыз, мән-жайды анықтау үшін банкке бару керек. Әйтпесе сіз заң бұзатын клиенттердің "қара тізіміне" ілінесіз. Банкке қандай төлем жасағыңыз келгенін түсіндірсеңіз, жеткілікті.

Карта мен шот тағы қандай жағдайда бұғатталады

Банк транзакцияны уақытша тоқтату түрінде шектеу қоюға, сондай-ақ банк шотында жатқан ақшаны бұғаттауға құқылы.

Мұндай шектеулердің бәрі мемлекеттік органдардың немесе лауазымды тұлғалардың тиісті шешімдері негізінде қолданылады. Сот орындаушы, сот алимент төлемеу, салықтан жалтару, үшінші тұлға алдындағы борыш, айыппұл және тағы басқа бойынша шешімдер негізінде шотты бұғаттауы мүмкін.

Тағы оқыңыз: Кредит картасынан қалай пайда табуға болады

Банк клиенттері төлем картасының бұғатталу себебін, банк шоты бойынша операция жүргізу неге тоқтатылғанын білуге құқылы. Ол үшін сол қаржы институтына бару керек. Егер клиент банк әрекетінің заңдылығына күмән келтірсе, өз құқығы мен мүддесін қорғау үшін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдана алады.

Банк жалақы картасын бұғаттай ала ма

Жауабы – иә. Себебі сізге жалақы түсетін карта кәдімгі төлем картасымен бірдей.

Айта кетері, мемлекеттік жәрдемақы мен әлеуметтік төлемдер аударуға арналған арнайы шотты ешкім де бұғаттай алмайды. Арнайы шотты, мәселен, әлеуметтік жәрдемақы және мемлекеттен басқа да төлем алатындар, алимент алушылар, білім беру жинақтаушы салымының иелері ала алады.

Ескере кететін жәйт: арнайы шотта жатқан қаражат бұғатталмайды, банктердің немесе сот орындаушыларының талабы бойынша өндіріп алуға жатпайды.

1503
Кілт сөздер:
банк, бұғаттау
Түркістан

Өзбекәлі Жәнібековтың есімін бірнеше нысанға беру ұсынылды

0
Депутаттар Өзбекәлі Жәнібековтың есімін Түркістан қаласындағы шағын көшеге емес, жаңа орталықтағы кең көшеге беру керек деп санайды

НҰР-СҰЛТАН, 23 қыркүйек – Sputnik. Сенат депутаттары мемлекет қайраткері Өзбекәлі Жәнібековтың ескерткішін орнатып, оның есімін бірнеше нысанға беруді ұсынды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан тілшісі.

Сенатор Алтынбек Нухұлының айтуынша, биыл Тәуелсіздіктің 30 жылдығымен қатар мемлекет қайраткері, тарихшы-этнолог Өзбекәлі Жәнібековтың туғанына 90 жыл толып отыр.

Ол Наурыз мейрамын жаңғырту, халықаралық қазақ тілі қоғамын құру мен "Ана тілі" газетінің ашылуына тікелей ықпал етті. Қазақстанда музейлердің көптеп ашылуына атсалысты.

"Осыған байланысты Түркістандағы этнографиялық музейге және Арқалықтағы дала өлкесі тарихи облыстық музейіне Өзбекәлі Жәнібек есімі берілсе дейміз. Арыстан баб қорық музейі жанында жабылып қалған Өзбекәлі Жәнібеков музейі жаңартылып, қайта ашылуы қажет", - деді Нухұлы сенаттың жалпы отырысында.

Бұдан бөлек, депутаттар Өзбекәлі Жәнібековтың есімін Түркістан қаласындағы шағын көшеге емес, жаңа орталықтағы кең көшеге беру керек деп санайды.

"Туған елі қасиетті Түркістанда еңселі ескерткішін тұғырына орнату керек деп білеміз. Мұндай құрмет қызмет атарған Шымкент және Алматы қалаларында да жасалуы керек", - деп атап көрсетті сенатор.

Осы орайда депутаттар Өзбекәлі Жәнібековтың негізгі жетістіктерін де ерекше атап өтті.

"Оның Торғай елін түлеткені өз алдына бір бөлек, Алаш қайраткерлері Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Мағжан Жұмабаев, Жүсіпбек Аймауытовтарды ақтап алуда, оның алдында Шәкәрім есімімен еңбектерін жарыққа шығарып, халқымен қайта қауыштыруда ұйытқы болды. Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі қасиетті тайқазанды Эрмитаждан алып келуде басты орындаушы рөлін атқаруын ешкім ешқашан ұмытпақ емес. Осы Қожа Ахмет Яссауи кесенесін ЮНЕСКО тізіміне қосып, қалпына келтіруге, Арыстан баб мазарын маңын халықтың жиі келіп, тәу етер жеріне айналдырудағы еңбегі - мәңгі өлмес істер мен ізгілікті іздер", - дейді Нухұлы.

Сенаторлар үкіметке депутаттық сауал жолдап, жариялаған ұсыныстар бойынша тиісті шараларды қолға алуды сұрады.

Оқи отырыңыз: 

0
Кілт сөздер:
ескерткіш, есімін беру, депутат
Тақырып бойынша
Алаш арыстарына ескерткіш ашылды
Алаш идеясы тығырыққа тірелді: Байтұрсынұлы кеңес өкіметі жағына не үшін өтті
Алаш зиялысы Жақып Ақбаев туралы не білеміз
Алматы облысынан табылған Алаш арыстарының сүйегі қайта жерленді