Ростислав Ищенко, архивтегі сурет

Жаһандық дағдарыстан кейін адамзатты қандай жағдай күтуі мүмкін

2655
(Жаңартылды 20:45 21.03.2020)
Путиннің БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің саммитінде ұсынған тұрақты мүшелердің "бестігін" құру (Ресей, Ұлыбритания, Франция, АҚШ, Қытай) идеясы осы мемлекет басшылары тарапынан ауызша қолдау тапты. Алайда, отырыстың өтетін орны, уақыты, күн тәртібі әлі келісілген жоқ

НҰР-СҰЛТАН, 21 наурыз – Sputnik. Ресей басшысы Иерусалимде Холокосттың 75 жылдығына орай сөйлеген сөзінде "қауіп-қатерге байланысты әлемнің бөлінуіне" алаңдаушылық танытып, саммит өткізуді ұсынған болатын. Жүйелік талдау және болжау орталығының президенті Ростислав Ищенко Sputnik-ке осы тақырыпқа қатысты пікірін білдірді. 

"Стратегиялық тұрақтылық мәселелері шұғыл қадамдарды талап ететін күн тәртібінің маңызды бөлігі болып табылады. Жалпы айтқанда, біз адамзаттың өмір сүруі туралы айтып отырмыз", – деді өз кезегінде Ресей сыртқы істер министрі Сергей Лавров.

Мазмұны мен драмалық жағынан бұл тұжырымдар Кеңес үкіметінің 30-шы жылдарының екінші жартысындағы бастамаларға ұқсайды. Содан кейін КСРО басқыншыларды бірлесіп тежеп, ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруды талап еткен еді. Бірақ, батыс Кеңес басшылығына құлақ аспады. Салдарынан әлем Екінші дүниежүзілік соғысқа ұшырап, оның соңында біз әлі күнге дейін өмір сүріп жатқан Ялта-Потсдам жүйесі пайда болды.

Ялта-Потсдам жүйесінің де-факто механизмдері ұзақ уақыт жұмыс істемегендіктен біз өмір сүріп жатырмыз деп болжауға болады. КСРО ыдырағаннан кейін Америка Құрама Штаттары халықаралық қатынастарды реттеудің тетіктерін өздігінен қайта қарастырды. Бұл кейде заманауи жүйе "Пост-Ялта" деп аталады. Өйткені, ресми түрде Ялта-Потсдам келісімдерінде қарастырылған барлық халықаралық ұйым жұмыс істейді және олардың ешқайсысы құқықтық қысым жасамайды. Ал шын мәнінде, қандай халықаралық ұйымдардың қай шешімдерін оның одақтастары жүзеге асыруы керек, қайсысын істемеу керектігін Вашингтон өзі шешеді. Сол сияқты америкалық диктатураға қарсы шығатын мемлекеттерге, олардың жетекшілеріне және халықаралық ұйымдарға, тым болмағанда санкциялармен қауіп төндіреді. Тіпті, ең нашар жағдайда, "қырсық-қыңыр" басшылары жасанды жаламен ұсталып, қажет емес тәуелсіз мемлекеттер АҚШ-тың "гуманитарлық бомбалауына" ұшырайды.

Әлем жүйелік дағдарысқа ұшырады

Біз жаһандық экономикасы Вашингтон консенсусына негізделген әлемде өмір сүріп жатырмыз (Вашингтон келісімінің дәуірі – Пост-Ялтадан кейінгі кезеңнің тағы бір ортақ атауы). Вашингтон консенсусының экономикалық моделінің үлгісі АҚШ-тың жаһандық үстемдігін қамтамасыз етеді.

Анығында, бұл сәттерге дейін осылай болды. Қырымды америкалықтардың игеруіне икемделген шағынан қайтарып алу мен АҚШ-ты Сириядан ығыстыру, Ресейге салынған санкциялық саясаттың тиімсіздігі, Вашингтонның Қытайды өзінің саяси және экономикалық талаптарын орындауға мәжбүрлей алмауы, АҚШ пен ЕО-дағы элиталардың бөлінуі, Америка мен Еуропалық Одақ арасындағы жалғасып жатқан экономикалық қақтығыстар – мұның бәрі америкалық үстемдіктің соңына жеткендігін көрсетті.

Америка Құрама Штаттарының саяси үстемдігінсіз Вашингтон консенсусының экономикалық саясатын жүргізу мүмкін емес.

Әлем жүйелік дағдарысқа ұшырады. Вашингтон консенсусының негізгі бенефициарлары ретінде ыдырауы экономикалық тұрғыдан алғанда АҚШ-та және тұтастай батыста ең ауыр соққы. Батыс елдері дағдарыстан қашан және қандай жағдайда шығады? Олар толық күшінде ме, жоқ па, ол жағы да беймәлім. Бұл коронавирус індетімен ұштасуда.

Жүйелік дағдарыс тудырған эпидемия жағдайында және ресурстар жетіспейтін кезде негізгі күш-жігер оның салдарын еңсеруге жұмсалуы тиіс. Мұның ізінен жаһандықтың негізі, батыстың мифтік бірлігі құлай бастағаны сезіледі. Батыс елдері бірінен кейін бірі карантинге ұшырап қана қоймай, толығымен өзімшіл саясатқа көшті. Олар ЕО серіктестеріне медициналық заттар мен қаржылай көмек көрсетуден бас тартты. ЕО елдерінің экономикалары біртұтастық үшін жұмыс істейтін секторлардан айрылып жатыр (туризм, бірлескен өндіріс – карантиндік аймақтардан бөлшектерді қазір кепілдендірілмеген болса да жабық шекаралар арқылы жеткізу). Америка Құрама Штаттары коронавирусқа қатысты Италияның өзінде жетіспей жатқан жарты миллион сынама жүргізу үшін толықтай әскери операция өткізді. Осылайша, батыс барлығы өздері үшін және біріне-бірі қарсы күрескен классикалық орта ғасырлық деңгейге түсуде. Ал індет оны қаншалықты ұзақ уақыт шайқаса, олар соғұрлым құрдымға тереңірек бататын болады.

Біз жаңа әлем құра аламыз ба?

Егер ескі әлем бітсе, іс жүзінде Владимир Путин ұсынған "әдемі жаңа әлем" ережелерімен келісу керек.

Халықаралық қатынастардың жаңа жүйесі әлемдік соғыстардың нәтижелері бойынша (1914-1918 және 1939-1945 жылдардағыдай) немесе бүкіл адамзаттың өліміне қауіп төндіретін әскери қақтығыстардан аулақ болуға мүмкіндік беретін жалпы ымыраға негізделуі мүмкін.

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің "бестігі" саммиті күзде бола ма, әлде одан кейін бе, белгісіз?!. Қалай болғанда да, батысқа эпидемия салдарынан келтірілген залал мен мұнай (энергетикалық, оның ішінде газды да қосу керек) соғысының нәтижелері анықталғанға дейін күту керек. Сондай-ақ, жаһандық жүйелік дағдарыстың қазіргі кезеңінде батыстық биржалар қаншалықты құлдырайтындығын да байқау керек.

Осы қызықты күрестен кімнің нақты аман-есен өткендігі белгілі болғаннан кейін, кіммен және не туралы сөйлесу керек екенін шешуге болады.

Автордың пікірі редакцияның ұстанымымен сәйкес келмеуі мүмкін.

2655
Кілт сөздер:
нарық, әлем, дағдарыс
Тақырып бойынша
Мұнай таусылғаннан кейін не болады?
Посткеңестік елдерге мұнайдың төмен бағасы қалай әсер етеді
Мұнай соғысы: Батыс сарапшылары кім жеңімпаз болатынын айтты
Әлемдегі қаржы дүрбелеңі: кім бастады және енді не болады
"Норманд" саммиті өтті. Зеленский енді қандай шешімге келеді?
Көксеңгір аспанда ұшып бара жатқан ұшақ

АҚШ Ашық аспан келісіміне қайта орала ма

14
АҚШ "Ашық аспан" келісімінен (ААК) шығу туралы хабарланған күннен бері алты айлық мерзім аяқталды. Вашингтон енді "Ресей жылдар бойы ашық түрде қағидаларын бұзып келген" келісімге қатыспайды

Трамп әкімшілігі "қарсыластарға ұлттық қауіпсіздік құнымен басымдық беріп келген" ескірген келісімдерден елді шығарып отыр деп санайды. Енді Мәскеу келісімге мүше басқа мемлекеттерден міндеттемелерді орындау кепілдігін талап етуге бекініп отыр. Байденнің командасы Америка аспанын қайта ашады деген үміттің жүзеге асуы қаншалықты ақиқатқа айналатынына қатысты РИА Новости арнайы мақала жариялады.

Ақ үйдің Мәскеуге айтқан басты наразылықтарының бірі Оңтүстік Осетия, Абхазия, Шешенстан және Калининград секілді аудандарда инспекциялық ұшуларды орындауға тыйым салуына қатысты болды. Америкалықтар бұған жауап ретінде Аляска мен Тынық ауданындағы аралдардың аспанын жауып тастады.

2002 жылғы келісімшартқа сәйкес, 35 ел бір-бірінің аумағында барлау мақсатындағы ұшуларды орындай алады. Алынған мәліметтер барлығы үшін қолжетімді. Бұл ұшуларды орындау кезінде ұшақтарда қару болмайды, видео түсіретін аппарат алдын ала тексеріледі, ал әуе кемесінің бортында инспекция жүргізілетін елдің өкілі болады.

2019 жылы ААК аясында 1,5 мыңнан астам осындай ұшулар орындалды. Бірақ бақылау мен елдер арасындағы сенімді нығайту жалғыз мақсат емес. Мұнда саяси нышан да бар. Мысалы, Донбастағы қақтығыстан кейін АҚШ Украинаның шығыс бөлігінде ұшулар орындап, Киевке қолдау білдірді.

Кремль бұл келісімді өзара сенім мен қару-жарақты бақылаудың өте маңызды факторы деп санайды. Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков АҚШ-тың келісімнен шығуы оны "өмір сүруге қабілетсіз" еткенімен, Мәскеу бірнеше талаптар бойынша құжат ережелерін сақтайтынын мәлімдеді.

Біріншісі – Еуропа елдері өз ұшуларының мәліметтерін АҚШ-қа жолдамайтынына кепілдік береді. Екіншісі – ресейлік ұшақтар Еуропадағы америкалық нысандарға инспекция жүргізе алады. Әзірше ешбір мемлекет кепілдік ұсынған жоқ. Бұл Мәскеудің титығына тиіп жатқаны анық.

АҚШ-тың ААК-тан шығуы Вашингтонның Еуропадағы одақтастарына соққы болып жатыр. Америкалық ұшақтар жинақтаған мәлімет олар үшін маңызды. Еуропа елдерінің бірқатары Вашингтонның бұл шешіміне қатысты өкініш білдірді.

"Ресей тарапынан ережелерді сақтау бойынша бірқатар қиындықтар туындағанын түсінеміз. Бірақ бұл келісімнен шығуға себеп емес секілді", – деді Германия СІМ басшысы Хайко Маас.

Францияның сыртқы саяси ведомствосында АҚШ Мәскеудің келісімді бұзғаны туралы дәлелдер келтірмегеніне назар аударды. Испания, Бельгия, Финляндия, Италия, Люксембург, Нидерланды, Чехия және Швецияның бірлескен мәлімдемесінде ААК "жұмыс жасайтын және пайдалы" құжат түрінде қалатынын атап өтті.

Штаттард бұл мәселеде бірауызды пікір жоқ. Мысалы, сенаттың халықаралық қатынастар жөніндегі комитетінің мүшесі Роберт Менендес Ақ үйдің іс-әрекетін былай бағалайды: "Президент Трамп заңды ашықтан-ашық елеместен, президенттік сайлауда жеңіліп қалғаннан кейін де саяси себептермен біржақты тәртіпте келісімге мүшеліктен шығып кетті".

Дональд Трамп президент болған төрт жыл ішінде бүкіл әлем оның қару-жарақты бақылауға еш құлқы жоқ екенін түсінді. 2018 жылы Америка көшбасшысы 2015 жылғы Бірлескен жалпыға ортақ іс-қимыл жоспары – Иранның ядролық келісімінен шығатынын мәлімдеді. Бұл жолы Тегеран келісім қағидаларын сақтамайды деген себепті желеу етті.

Бір жылдан кейін Рональд Рейган мен Михаил Горбачев қол қойған орташа және қысқа қашықтыққа ұшатын зымырандар туралы келісімшарт та дәл осындай күй кешті.

2020 жылы әкімшіліктегі ақпарат көздері ядролық сынақтар мәселесі Ақ үйде 1992 жылдан бері алғаш рет талқыланғанын хабарлады. Мұнымен АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания және Францияға қатысты мораторийді бұзған болар еді.

2010 жылғы Шабуылдық стратегиялық қаруландыру (ШСҚ-3) туралы келісімшарт тағдыры да белгісіз. Келіссөздердің екінші кезеңі қыркүйекте аяқталды. АҚШ Ресейге бірқатар талап қойды. Оның ішінде келісімге Қытайды қосу бар. Ақпан айында аяқталатын ШСҚ-3 құжатын әрі қарай созу екіталай көрінеді.

Кейбір сарапшылар Байденнің Ашық аспан жөніндегі келісімге қайта оралғаны дұрыс деп санайды. Бірақ ЖЭМ ҰЗУ Еуропалық және халықаралық кешенді зерттеулер орталығы директорының орынбасары Дмитрий Суслов мұның орындалуының ықтималдылығы төмен екенін айтады.

"АҚШ соңғы онжылдықта қару-жараққа бақылау жүргізу жөніндегі өзі шыққан келісімге қайтадан мүше болмайды. Бұл бір дәстүр секілді қалыптасып үлгерді, – деді Дмитрий Суслов. – Оның үстіне, ААК бойынша Ресейге наразылықтар көп жыл бұрын, Обама президент болған кезде туындаған еді. Ақ үй, Пентагон және барлау қауымдастығы арасында Мәскеу құжат талаптарын бұзып жатқаны және оны сақтамайтыны туралы консенсус бар".

Сарапшының айтуынша, келісімге қайта оралу конгрестің жоғарғы палатасымен шешімді ратификациялауды талап етеді. Ол республикашылдардың бақылауында қалуы ықтималдығы жаңа проблемалар туындатуы мүмкін.

Байден алдыңғы президенттің шешімін өзгерткісі келсе де. Бұл уақытты қажет етеді.

"Оның үстіне қазір Трамп қосымша кедергілер туындатып жатыр. Көп уақыт бойы конгресс республикашылдардың әрекетіне байланысты ұшақтарды модернизациялауға қаражат бөлген жоқ. Бұл ААК-ты құлдыратуға бағытталған болатын. Бақылауға қабілетті ұшақтар болмаса, құжатқа қайта оралу мүмкін емес", – дейді басымдықтарды басқару шешімдері орталығының бас сарапшысы Олег Шакиров.  

Шакировтың пікірінше, Байденнің креслосына кім отыратынын да ескеру керек. Себебі, сыртқы саясат бойынша бұрынғы кеңесші Майкл Карпентер АҚШ-тың ашық аспан келісіміне мүше болуына қарсылық білдірген. Еуропамен сенімді қарым-қатынасты қалпына келтіру Байденнің басты ұстанымы болғандықтан, АҚШ ААК-ке бірден болмаса да, одақтастары үшін біршама уақыттан кейін қайта оралуы да әбден мүмкін.

14
Кілт сөздер:
Ресей, АҚШ
Ат, архивтегі сурет

Мейрамханаға атпен кірді: жас жұбайлардың видеосы қызу талқыланып жатыр

435
Бұған дейін қазан айында жас жұбайлардың достары мен туыстары көшеде би билеу үшін жолдарды жапқан

НҰР-СҰЛТАН, 26 қараша - Sputnik. Өзбекстанда жас жұбайлар тойды ерекше өткізу үшін мейрамханаға атпен кірді.

Желіде осы тойдың видеосы тарап жатыр, деп хабарлайды Sputnik Өзбекстан.

Кейбір желі қолданушылары той Самарқанд ауданында болғанын жазып жатыр. 

Бұған дейін қазан айында үйлену тойын өткізу үшін Самарқандта жолдарды жапқан. Олардың достары мен туыстары көшеде би биледі.

Оқиғаға қатысты әкімшілік хаттама толтырылған. Эпидемиямен күрес ережесін бұзғаны үшін айыппұл төлейді.

435
Кілт сөздер:
видео, үйлену тойы, ат, Өзбекстан
Тақырып бойынша
"Мамамды шақырыңдар": Орал тұрғыны үйлену тойынан кейін бесінші қабаттан секірмек болды
"Ойлаған жоқпын": Қазақстандағы үйлену тойы желіде қызу талқыланып жатыр – видео
Үйлену тойының фотосессиясы кезінде бірнеше адам көз жұмды: арасында қалыңдық та бар
Қалыңдықтың үйлену тойында жасаған әрекеті қайғылы жағдайға әкеп соқты
Үйлену тойына дайындалып жатқан отбасы қара жамылды: ауыл тұрғындары не дейді
  Электронды үкімет мобильді қосымшасы

Электронды цифрлық қолтаңбаны заңсыз пайдалану фактілері  жиіледі

0
Электронды цифрлық қолтаңба қолмен қойылған қолтаңбаға теңестірілген және заңдық тұрғыда салдары онымен бірдей болады

НҰР-СҰЛТАН, 26 қараша – Sputnik. Қазақстанда электронды цифрлық қолтаңбаны (ЭЦҚ) заңсыз пайдалану фактілері  жиілеп кетті, деп хабарлады цифрлық даму, инновация және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі.

2015-2018 жылдар аралығында 640-бабы "Қазақстан Республикасының электронды құжаттар және электронды цифрлық қолтаңба туралы заңнамасын бұзу" бойынша 15 әкімшілік құқық бұзушылық тіркелді. 2019 жылы мұндай істердің саны күрт өсті – 52 іс қозғалды.  

Оқи отырыңыз: Енді электронды цифрлық қолтаңбаны компьютерде сақтау қажет емес 

"Осы жылдың 9 айында электронды цифрлық қолтаңбаны заңсыз берудің 30-дан астам фактісі және оны қорғау шараларын сақтамаудың бестен астам жағдайы анықталды. Бұл фактілер бойынша 10-нан 150 АЕК-ке (27 780-нен 416 700 теңгеге дейін – Sputnik) дейін айыппұл салынды", - деп нақтылады ведомство.

Соңғы кездері министрлікке жеке тұлғалардан және лауазымды адамдардан электронды цифрлық қолтаңбаны заңсыз беруге қатысты көптеген шағым түсіп жатыр.

"Электронды цифрлық қолтаңба қолмен қойылған қолтаңбаға теңестірілгенін және заңдық тұрғыда салдары онымен бірдей болатынын ұмытпау керек", - деп атап өтті ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Руслан Әбдіқалықов.

Өткен кезеңмен салыстырғанда мемлекеттік органдар мен ұйымдардың басшылары өздерінің ЭЦҚ-сын басқа қызметкерлерге беру жағдайлары, сондай-ақ жұмыс берушілер жұмыстан шығып кеткен қызметкерлердің ЭЦҚ-сын қайтарып алмайтын жағдайлар көбейді. Мұндай әрекеттер электронды цифрлық қолтаңбаны заңсыз қолдануға жол ашады, ал ол әкімшілік және тіпті қылмыстық жауапкершілікке әкеп соқтырады.

ЭЦҚ-ны қалай қорғауға болады

Өзіңді қорғау және алаяқтықтың құрбаны немесе керісінше заң бұзушы атанбау үшін министрлік мынадай кеңес береді:

  • ЭЦҚ-ны үшінші тұлғаларға беруге болмайды. Ұйымдарда құжаттарға қол қоюға жауапты қызметкерлерге жеке ЭСҚ беру керек;     
  • ЭСҚ-сы бар қызметкерлерді жұмыстан шығару фактілерін қадағалап, олардың ЭСҚ-сын дер кезінде қайтарып алған жөн;
  • ЭСҚ жоғалған жағдайда бұрынғысынан бас тарту арқылы дереу қайта шығарып, стандартты парольді күрделілеуіне ауыстыру қажет.

Айта кетейік, электронды цифрлық қолтаңбаны үйден шықпай-ақ алуға болады.  

0
Кілт сөздер:
электронды үкімет порталы, қолтаңба
Тақырып бойынша
Қазақстан премьері ЕАЭО үшін маңызды ұсыныс жасады
Электронды цифрлық қолтаңбаның мерзімін қалай ұзартуға болады – министр жауабы