АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео

Вашингтон неліктен Тегеранға қарсы санкция енгізді?

38
АҚШ Иранға қарсы санкцияларды толық көлемде қалпына келтірді. Мемлекеттік департамент мұны "Тегеран ядролық келісімді орындап отырған жоқ" деген желеумен түсіндірді

МӘСКЕУ, 23 қыркүйек – Sputnik. БҰҰ мен Еуроодақ америкалықтардың бұл "дәлелдеріне" сенімсіздік танытып, Вашингтонға қосылудан бас тартты, деп жазады РИА Новости.

Біржақты қысым

"БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Иранға қару-жарақ жеткізуге салынған эмбаргоның (тыйым салу) мерзімін ұзартқан жоқ. Бірақ АҚШ та қарап қалмады, санкцияларды қайтарып берді. Енді олар тек Тегеранға ғана емес, эмбаргоны "бұзушылардың" бәріне қарсы", - деген Майк Помпео ЕО-ны Вашингтонды қолдауға шақырды.

Алайда реакция керісінше болып шықты. Германия, Ұлыбритания және Францияның сыртқы істер ведомстволарының басшылары ("еуропалық үштік") Ақ үйдің әрекеттерін айыптап, бірлескен мәлімдеме жасады.

"АҚШ 2018 жылғы 8 мамырда Иран бағдарламасы бойынша Бірлескен кешенді әрекеттер жоспарынан (БКӘЖ) шықты, сондықтан "мәміле" қатысушысы болып саналмайды. Демек, Вашингтонның кез-келген шешімінің заңды күші жоқ", - деп атап өтті "еуропалық үштіктің" министрлері.

Париж, Берлин және Лондон, керісінше, санкцияларды жеңілдетуді жалғастыра береді. Министрлер Иранға қойылған шектеулерді алып тастау БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 2231 қарарында қарастырылғанын еске салды. Бұл құжат 2015 жылы келісілген "ядролық мәмілені" ресми түрде мақұлдады.

"Біз оның сақталуын ұдайы қолдап келеміз, бұдан кейін де жалғастыра береміз", – деп атап өтті еуропалықтар.

Еуропалық уәде

Дональд Трамп екі жыл бұрын "Тегеран ядролық бағдарламаны жасырын түрде дамытып жатыр" деген көзқарасын алға тартып, "мәміледен" бас тартты. Бұған қатысты ешқандай дәлел келтірмеді, бірақ  санкцияларды қайтаруды талап етті.

Ресей, Қытай және еуропалықтар оның бұл қадамын айыптап, алдағы уақытта құжаттың АҚШ-тың қатысуынсыз жұмыс істей беретіндігін баса айтқан еді. Германия, Франция, Ұлыбритания тіпті компанияларға Иранмен ынтымақтастық орнатуға мүмкіндік беретін арнайы заң қабылдады. Бизнес АҚШ-тың қысымынан қорықпауы үшін арнайы INSTEX қаржылық тетігін әзірледі. 

Алайда, оның әсері шектеулі болды. Себебі, компаниялар бәрібір Иран нарығынан кетті, нәтижесінде Ислам республикасының экономикасы күрт құлдырады. Пекин АҚШ-тың санкцияларын айыптағанына қарамастан, қытайлар да Тегеранмен әріптестік байланысын үзді.

Иран билігі еуропалықтар Вашингтонды бизнестің "ізіне түспеуге" сендіре алады деп үміттенеді. Бірақ шетелдік компаниялар елден кетіп, "енді Вашингтон өз ұстанымын жеңілдетеді" деген үміт жібі үзіле  бастағаннан кейін, Тегеран өзінің ядролық бағдарламасына қатысты шектеулерді алып тастады.

БКӘЖ-нің заңды күші бар, алайда "мәмілеге" қатысушылардың  бір-бірін айыптауы оған деген сенімді жоғалта бастады. Ал Тегеранның құжат шарттарын орындаудан бас тартуын Вашингтон "Аятолла режиміне" қарсы жаңа шабуылға қатысты негізгі дәлел ретінде пайдаланып отыр - Америка ақпарат құралдары Иран Ислам республикасының саяси жүйесі туралы осылай дейді.

"Эмбаргоны алып тастауға жол бермеу керек"

Америкалықтар 18 қазан күні Тегераннан қару-жарақ эмбаргосы алынып тасталатындығынан ерекше қауіптенеді. Мұндай қорқыныштың туындауына Иранның көршілері де ықпал етіп отыр.

Осы арқылы Израиль, Сауд Арабиясы, Бахрейн, Кувейт мемлекеттері Ислам Республикасының тыйымдар аяқталғаннан кейін Ресей мен Қытайдан әуе қорғанысына қажетті техникалар мен заманауи жойғыш ұшақтарды алатындығын аңғартып отыр. Бұл сөзсіз, Иранды нығайтып, өңірдегі жағдайды қиындата түседі. Мұндай сценарийді болдырмас үшін Тегеранның қарсыластары АҚШ арқылы әрекет етері анық.

Тамыз айында америкалықтар Тегеран Ливан мен Сирияда "Хезболланы", сондай-ақ жергілікті әскери күштермен бірнеше рет қақтығыс тудыруға түрткі болған Ирактағы шиит содырларын қарумен қамтамасыз етіп жатыр деген желеумен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне қару эмбаргосын ұзарту туралы қарар ұсынды.

Франция, Германия және Ұлыбритания америкалықтардың алаңдаушылығын жақсы түсінеді, бірақ олардың ұсынысын қолдаған жоқ. Ресей мен Қытай АҚШ-тың бұл бағыттағы барлық күш-жігеріне тосқауыл қоятындықтарын ашық көрсетті. Иран өз кезегінде мұндай қарар "ядролық мәміленің" соңғы нүктесін қояды, деп мәлімдеді.

БҰҰ Қауіпсіздік кеңесі америкалық жобаны қабылдаған жоқ.  Алайда, бір аптадан кейін мемлекеттік департамент Тегеранның БКӘЖ бойынша міндеттемелерін бұзғанын растайтын құжаттарды ұсынды. Онда Иран байытылған уранды белгіленген нормадан 300 килограмға артық жинады, делінген.

Майк Помпео Вашингтонның санкцияларды толығымен қалпына келтіргісі келетінін жасырмады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі АҚШ "мәміледен" шығып кеткендіктен, оны "мәміле ережелерінің" сақталуы бойынша соттай алмайтынын еске салды. Америкалықтар әлі де 2231 қарарын мақұлдағандардың қатарында екендіктерін айтты. Демек, олардың санкцияларға қатысты құқығы сақталады.

Олар БКӘЖ мәліметтері бойынша, егер Иранға қарсы шағым түскеннен кейін 30 күн өткен соң ешқандай шара қолданылмаса, санкциялар жаңартылатынын жеткізді. Белгіленген мерзім 20 қыркүйекте аяқталды.

Күту дипломатиясы

"БҰҰ Бас хатшысы Антонио Гутерриш Қауіпсіздік Кеңесінде келісімнің жоқтығына сілтеме жасап, Иранға қарсы санкциялардың қалпына келтірілуіне қарсы пікір білдірді. МАГАТЭ америкалық шешімді елеген жоқ және Еуропада қатты сынға ұшырады. Сөзсіз, Вашингтон өзін қорлайтындай жағдайға тап болды", - деді ММХҚИ Халықаралық зерттеулер институты Еуроатлантикалық қауіпсіздік орталығының аға ғылыми қызметкері Андрей Баклицкий.

Осыған қарамастан, сарапшы АҚШ-тың санкциялары шетелдік бизнесті "үркітетінін" жоққа шығармайды. Тіпті, қазан айында қаруға қарсы эмбарго алынып тасталған күннің өзінде, барлық компания Иранмен сауда жасағысы келмейтіні анық. Ал керісінше АҚШ қысымына ұшырау қаупі асып түсуі мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда да Вашингтонның әрекеттері шектен тыс көрінеді.

"Еуропалық заңнамада қару-жарақ эмбаргосы 2023 жылға дейін қарастырылған. Сондықтан халықаралық тыйымдар алынып тасталса да, ЕО Тегеранмен бұл салада ынтымақтастық орната алмайды. Ресей және Қытайға қатысты жағдай одан да қызықты. Иранға қару-жарақ сатуы мүмкін делінген елдердің компаниялары қазірдің өзінде санкцияға алынған. Оларға эмбарго алынып тасталғаннан кейін Тегеранмен "салтанатты мәміле" жасауға ештеңе кедергі келтірмейді.  Бұл "қару-жарақ Иранға бірден түседі" дегенді білдірмейді, бірақ АҚШ-тың моральдық тұрғыда жеңіліс табатыны анық!", - дейді Баклицкий.

АҚШ-та тұратын халықаралық қатынастар жөніндегі маман Рафаэль Саттаров Тегеранның АҚШ-тың біржақты санкцияларына сабырлықпен қарағандығына назар аударып отыр. Оның айтуынша, Иран билігі Америкадағы президент сайлауы алдында жағдайды ушықтырғысы келмейді. 

"Ислам Республикасы АҚШ-қа қарсы айтылған кез-келген қатаң мәлімдеме өзіне тек зиян тигізетінін түсінеді. Себебі, Трамп Иранмен арада болуы мүмкін дағдарысты дереу өз пайдасына шешіп, режимге қатысты қысымын күшейтеді. Бұған қоса, қазір Еуропа, Ресей, Қытай, БҰҰ –  Иранның жағында. Демек, сөзге келіп, қарсыласудан ештеңе ұтпайды.  Ал біржақты санкциялардың халықаралық тұрғыда мойындалған заңды күші жоқ", - деп есептейді Саттаров.

Сарапшылардың "АҚШ-тың келесі президенті Джо Байден болса, америкалықтар БКӘЖ-ге қайта оралуы мүмкін" деген ойлары бір жерден шықты. Алайда, Трамп президент болған жылдары Иран төңірегіндегі жағдай өзгерген болатын. Сондықтан "мәмілеге" оралу рәсімі қиынға түседі.

38
АҚШ пен Қытай жалауы, иллюстративті фото

Қытай АҚШ-тың ұлттық қарызын сатуға дайын

46
(Жаңартылды 20:41 26.10.2020)
Қытай мен АҚШ арасындағы текетірес қайта өрши түсті: олардың сауда соғысы технологиялық соғысқа айналды

Вашингтон қытайлық жобаларды ұлттық қауіпсіздікке төнетін қауіп деп бұғаттаса, ҚХР өзінің басты қаруын еске салды: АҚШ мемлекеттік облигацияларының триллион долларлық портфелін сату – доллар бағамын да, бағалы қағаздар нарығын да төмендетуі мүмкін. Бұл бүкіл әлемдік экономика үшін өте қауіпті сценарий. Пекиннің қандай қадамға баруы мүмкін екенін РИА Новости зерделеп көрді.

Технологиялық соғыс

Қаңтарда әлемнің екі ірі экономикасы сауда соғысын тоқтатуға бағытталған маңызды қадам жасады, яғни бірінші кезең келісіміне қол қойды. Бірақ COVID-19 пандемиясы бәрін жоққа шығарды. Вашингтон Пекинді коронавирусты таратты деп айыптап, қаржылай өтемақы талап етті. Сонымен қатар, америкалықтар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын (ДДҰ) Қытайға пәрмен берді деп сөгіп, одан шығатынын жариялады.

АҚШ президентін сайлау жақындаған сайын шиеленіс күшейе түсуде. Трамп қытайлық компаниялардың Америка экономикасына келтірген экономикалық залалын тағы да еске түсірді. Оның пайымынша, Қытай америкалықтардың өндірісін өздеріне "сүйреп" әкеліп, олардың технологиялық құпияларын ұрлаған.

Тамыз айында Вашингтон Бейжіңді сайлау науқанына интернет және әлеуметтік медиа арқылы араласып отыр деп айыптады. Бұл жерде назар қытайлық TikTok қосымшасына ауды. Оған тыйым салу қажет, әйтпесе ҚХР үкіметі бұл қызметті пайдаланатын америкалық азаматтардың деректеріне қол жеткізе алады, деп хабарлады Ақ үй.

TikTok иесін – Қытайдың ByteDance компаниясын бизнесті америкалық компанияларға сатуға мәжбүрлеп отыр. Мұны 12 қарашаға дейін жасау қажет. Ондай болмаған жағдайда, қызмет бұғатталып қалады, деп қорқытты Трамп.

Пекиннің бұған қалай жауап беретіні әзірге белгісіз. Сарапшылардың пікірінше, Қытай билігінің TikTok-қа ара түсуге айтарлықтай себебі жоқ. Өйткені олар оны "зиянды", "дөрекі контентті" таратады, "социализм құндылықтарына" сәйкес келмейді және қытай жастарының арасын ыдыратады деп есептейді.

Бірақ Вашингтон Қытайдың ең ірі технологиялық компанияларының бірі Huawei-ге де қысым жасауда. Пекин қазірдің өзінде "ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіруі" мүмкін деген шетелдік компанияларға стратегиялық материалдар мен технологияларды экспорттауға тыйым саламыз деп мәлімдеп отыр.

Байыпты әңгіме

Сонымен қатар, Пекин ҚХР-да ықпал етудің едәуір маңызды тетіктері бар екенін еске салды. Бұл жердегі әңгіме триллион доллар болатын АҚШ мемлекеттік облигациясы туралы болып отыр.

АҚШ-пен болған сауда соғысының әсерінен Қытай бұл бағалы қағаздардан жоспарлы түрде құтыла бастады. 2014 жылдың қарашасында 1,32 триллион долларлық көрсеткіш шыңынан АҚШ-тың ұлттық қарызына салынған инвестиция 200 миллиардтан астам қаржыға төмендеді. Нәтижесінде 2019 жылдың маусымына қарай, шетелдік қазынашылар арасындағы көшбасшылық Жапонияға өтті: Токиода олар 1,12 триллионды құрайды.

АҚШ-тың қаржы минстрлігінің соңғы есебі көрсеткендей, қыркүйектің ортасына қарай Қытай портфелі 1,08 триллионға қысқарды. Бірінші жартыжылдықта Пекин қазынашылық облигацияларын 106 миллиардқа төмендетті. Бұл 2015 жылдан бергі сатылымның ең жылдам қарқынын көрсетеді.

Алайда, мәселе тек экономикалық текетірес туралы ғана емес. Қытайдың АҚШ үкіметінің қарызынан құтылуды жалғастыру себептерінің бірі – баспа машиналарының тынымсыз жұмысы нәтижесінде доллардың құлдырау қаупінің туындауы.

Қарыз да өсіп барады. Сегіз айда АҚШ 7,7 триллион болатын қазынашылық облигацияны шығарды, бұл – рекордтық көрсеткіш. Яғни, экономикаға тек қарыз алу арқылы қолдау көрсетіліп отыр.

Пекин Вашингтонның экономикалық проблемаларды баспа машиналарының көмегінсіз шеше алмайтынын көріп отыр, сондықтан америкалық мемлекеттік қарызға инвестиция салу өте қауіпті, деп атап өтеді қытайлық Global Times.

Үлкен сатылым

АҚШ пен Қытай арасындағы шиеленістің күшеюі тек "америкалық экономиканың екінші ірі шетелдік несие берушісі бұған шыдамай, қазынаның кең ауқымды сатылымын ұйымдастыруы мүмкін" деген алаңдаушылығын үдетеді. Ал мұндай қадамның салдары сөзсіз, апатты болады. Мұндай бағалы қағаздарды жаппай шығару нарықта дүрбелең тудырады.

Алайда, бұл Қытайдың өзі үшін тиімсіз. Біріншіден, қысқа мерзімде 100-200 миллиард долларлық облигацияларды сату олардың бағаларын төмендететіні сөзсіз. Мұндай жағдайда, Қытайдың сыртқы активтері мен резервтерінің құны, сондай-ақ арзандаған бағалы қағаздарды сатудан түсетін түсімдер де айтарлықтай төмендейді.

Сонымен қатар, доллар құлдырайды, ал ол ҚХР-ға қажет емес. Америкалық валютаның әлсіреуі қытайлық экспортты қымбаттатады.

Сонымен қатар, АҚШ-тың қазынашылық міндеттемелерден шығуы, егер сауда соғысы түбегейлі бақылаудан шығып кетсе, Пекиннің юаньді бақылау мүмкіндігін айтарлықтай шектейді. Ал қазынашылық облигацияларын сатудан түскен доллар бір жерге салынуы қажет, ал бұл оңай емес.

Проблемалар тек Қытайда ғана туындамайды. Ол ешкімге оңай түспесі анық.

"Америкалық облигациялар пирамидасын құлату дегеніміз – бүкіл әлемді қаржылық хаос жағдайына түсіру дегенді білдіреді. Оны 1998 немесе 2008 жылдардағы дағдарыспен салыстырғанда – бұл баланың әңгімесі ғана. Сондықтан жақын аралықта мұндай нәрсенің болуы екіталай", – дейді Chatex криптовалюталық банктің басшысы Майкл Росс-Джонсон.

Доллар мен қазынашылықтан бас тарту кезең-кезеңмен жүруі мүмкін. Бұл процес соңғы бірнеше жылдан бері орын алып келеді. Қытайдың жетекші экономистерінің бірі, Шанхай қаржы және экономика университетінің профессоры Си Цзюньяннің бағалауы бойынша, "оқиғалар қалыпты түрде дамыған жағдайда" Пекин АҚШ-тың қазынашылық облигациялар портфелін шамамен 800 миллиард долларға дейін "біртіндеп қысқартады" деп есептейді. Алайда, күрделі жағдай кезінде ұсынылатын нұсқа әлі де алынып тасталған жоқ, мысалы, әскери қақтығыс жағдайында.

46
Кілт сөздер:
АҚШ, қытай
Қырғызстанның бұрынғы президенті Алмазбек Атамбаев, архивтегі сурет

Алмазбек Атамбаев аштық жариялады

102
Саясаткер 5-6 қазанда уақытша босатылғанға дейін бір жылдан астам уақыт МҰҚК-тің тергеу изоляторында отырды. 10 қазан күні ол қайта ұсталды

НҰР-СҰЛТАН, 26 қазан – Sputnik. Алмазбек Атамбаев Мемлекеттік ұлттық қауіпсіздік комитетінің тергеу изоляторынан №1 тергеу изоляторына ауыстырылды. Қырғызстанның экс-президентінің адвокаты Сергей Слесарев оның аштық жариялағанын мәлімдеді.

Саясаткерді не үшін басқа изоляторға ауыстырғаны әзірге белгісіз, мемлекеттік жазаны орындау қызметі бұл жағдайға қатысты түсініктеме берген жоқ, деп хабарлайды Sputnik Қырғызстан.

"Біз медициналық қызмет алу үшін Алмазбек Шаршенұлын № 47 колонияға ауыстыруын сұраған едік. Бірақ, оны СИЗО–1-ге, жертөленің орын-жайына ауыстырды, ол жерде бұрын өлім жазасына кесілгендерді ұстайтын. Кәріз жүйесі жұмыс істемейді, камераның есіктері ашық, жылу жақында ғана қосылды. Осыған байланысты бүгін менің қорғалушым аштық жариялады", - деді Слесарев.

Қырғызстандағы оқиға

5 қазан күні Бішкекте Жогорку Кенеш сайлауының нәтижелеріне қарсы митинг өтті. Кешке таман наразылық білдіргендер мен милиция арасында қақтығыс басталып, мыңдаған адам зардап шекті, біреуі көз жұмды. Түнде митингке шыққандар парламент ғимаратын басып алды, кейін Алмазбек Атамбаев пен оның жақтастарын, Садыр Жапаров пен түрмеде отырған басқа да саясаткерлерді босатты.

10 қазанда Алмазбек Атамбаев пен босатылғандардың бір бөлігі қайта ұсталды.

Бұған дейін ол қылмыс әлемінің серкесі Азиз Батукаевты заңсыз босатқаны үшін сотталған еді. Сот Қой-Таш оқиғалары бойынша қозғалған қылмыстық істі де қарап жатыр.

102
Кілт сөздер:
Қырғызстан, Алмазбек Атамбаев
Тақырып бойынша
Атамбаев 11 қарашаға дейін үйқамаққа алынды
Қырғызстанның экс-президенті Атамбаев ауруханаға түсті
Қашықтан оқу

Ақтөбе облыстық білім басқармасының былығы ашылды

0
Ақтөбе облысының білім басқармасы 5 000 ноутбуктың әрбіреуін 250 000 теңгеге сатып алған. Алайда ол кезде оның нарықтық бағасы 149 000 теңге болған  

НҰР-СҰЛТАН, 26 қазан – Sputnik. Ақтөбе облыстық білім басқармасының жұмысын тексерген арнайы бақылау тобы оқушыларға арналған ноутбуктерді жоғары бағамен сатып алу фактісін анықтады, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан "Ақтөбе - адалдық алаңы" жобалық кеңсесіне сілтеме жасап.

Ресми мәліметке сәйкес, осыдан екі жыл бұрын облыстық білім басқармасы мен жекеменшік компания арасында компьютерлік техниканың 5 000 данасын жеткізу туралы келісімшарт рәсімделген. Сол кезде әрбір компьютердің бағасы 149 мың теңге болған.

"Алайда білім басқармасы әрбір компьютерді  250 мың теңгеден қабылдапты. Барлық лот бойынша келісімшарттардың жалпы сомасы 1 миллиард 250 миллион теңгеден асып кеткен. Компьютерлердің конфигурациясы әлсіз болған. Оған қоса, сервистік қызмет көрсетілмеген. Ал пандемия кезінде ондай қызметтің болғаны маңызды", - дейді мамандар.

Оқи отырыңыз: Шымкентте білім саласындағы бірқатар басшы істі болды 

Сонымен қатар, техникалық сипаттама бойынша барлық компьютерде үш жылдық сервистік қызмет көрсетуге кепілдік болған. Соған қарамастан, білім басқармасы қажет болған жағдайда техникаға қызмет көрсету үшін тағы бюджеттен ақша бөлген.   

0
Кілт сөздер:
Ақтөбе облысы, білім күні
Тақырып бойынша
Әжетханаға камера орнатқан: Павлодар білім басқармасының басшысы өз әрекетін түсіндірді
Оқушыларға берілген роутердің интернет трафигі неге тез таусылып қалады