Таулы Қарабақ

Қарабақ мәселесі қалай өрбіп жатыр

57
Түркияның ұлы ұлттық жиынының бас ассамблеясының Әзербайжан аумағына бір жылға түрік әскерилерін енгізу туралы шешіміне қатысты түрлі пікір қалыптасты

Миссияның аясы мен санын Түркия президентінің әкімшілігі анықтайды. Бұл шешім саяси мәселеде өңірлік ауытқуды үдетуі ықтимал..

Ресей президенті Владимир Путин мен түрік көшбасшысы Реджеп Тайып Эрдоған Қарабақтағы әскер мәселесін сөз еткен болатын. Бірақ, стратегиялық шешімдер қабылданып қойғаны анық. Мұнда геоаяси астар жатыр.

Мысалы, 2015 жылы Дамаск өтініші бойынша Ресей Сирияға шектеулі әскери контингентті енгізіп, нәтижесінде аталған мемлекеттегі қос тұрақты әскери базаға қол жеткізді. Анкараны бұл қуанта қоймады.

Әзірбайжан президенті Ильхам Әлиев 10 қарашадан кейін орайы түскен сәтте Түркия Қарабақтағы операцияларға Ресеймен бірлесе қатысатынын айтудан жалығар емес. Себебі, 10 қарашадағы үшжақты келісімшартпен көзге аса түспегенімен, "жаңа әлемнің" қауіпті қағидаларын қамтитын мәселелер қарастырылған.

Түйісу орны (бұрынғы соғыс нүктесі) мен бақылаудың ішкі екі аумағы (армян халқы бар) Таулы Қарабақта бар, ал, жергілікті аумақтағы және картадағы сыртқы қауіпсіздік аумағы әлі белгісіз.

О баста үшжақты келісімшартпен оқ атуды тоқтатудың екі константасы анықталған. Олар: Таулы Қарабақтағы РФ бітімгершілік операциясы және ресей-түркиялық бірлескен бақылау орталығы. Олардың арасындағы өзара әрекеттестік болғанымен, ықпалдасу жоққа шығарылады. Бұған дейін Қарабақ бойынша түрік бақылаушыларының мобильділігі шектеулі болады деп хабарланды.

Ақпарат жинақтау ұшқышсыз ұшу аппараттарына жүктеледі деп жоспарланған. Алайда, түйісу нүктесінен тыс, әзербайжан халқы көп шоғырланған аудандарда Бакудың бақылау тетігі басымырақ. Ал, Әзербайжан аумағында ресейлік-түркиялық бірлескен орталықтың орналасу орны әлі белгісіз. Сол себепті, аталған орталық тараптардың бөліну нүктесіне жақын маңда орын тебеді деп болжау ақылға қонымды. Бұл жағдайды тұрақты бақылауда ұстауға мүмкіндік береді.

Әзербайжан - егеменді ел. Сондықтан, Бакудегі әскери-саяси басшылық РФ сыртқы істер министрлігінің Ресейдің бітімгершілік операциясының айрықшалығы мен оны қайталаудың мүмкін еместігі туралы тұрақты ескертулерін қалыпты жұмыс процесі ретінде қабылдайтын болар. 

Бітімгершілік операциялары әдетте ондаған жылдарға созылуы мүмкін. РФ СІМ атап өткендей, Таулы Қарабақ мәртебесін анықтаудың болжамды мерзімі де жоқ. Өңірдегі жағдай күрделі қалыпта сақталып отыр. Ильхам Әлиев "Ресей мен Түркия әзербайжан мен армян халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін операцияларға қатысатынын" мәлімдеген болатын.

Осы уақытта Бакуде шейіттер аллеясында арандатушылық митинг өтіп, Таулы Қарабақ аумағынан ресейлік бітімгерлерді шығару туралы талап қойылды. Бұл осы қақтығыстың түрлі сарында бағыт алуын айқындап отыр.

Осы әрекет Әзербайжан парламентінде талқыланып, оны құптағандар табылмады. Бірақ, үшжақты келісім уақыт сынынан әлі өте қойған жоқ. Әлемде тұрақсыздық орнаған.

57
Микрофоны во время переговоров по Сирии

Тікелей эфирде журналиске шабуыл жасалды видео

1582
(Жаңартылды 15:56 29.11.2020)
Тілші 1932-1933 жылдардағы аштық құрбандарын еске алуға арналған жиыннан тікелей эфирге шыққан болатын

НҰР-СҰЛТАН, 29 қараша — Sputnik. Украинада тікелей эфир кезінде NewsOne телеарнасының журналисі Виолетта Товкеске шабуыл жасалды. Ол Киев қаласында 1932-1933 жылдардағы аштық құрбандарын еске алуға арналған жиыннан хабар таратқан.

Кадрде ер адам тілшінің қолынан микрофон мен аза тұту майшамын жұлып алғанын көруге болады. Ол журналиске айқайлап, оқиға орнынан кетіп қалды, деп хабарлайды РИА Новости.

"Біз тәртіп сақшыларының түсіру тобына шабуыл жасаған ер адамды жазалауын сұраймыз", - делінген NewsOne арызында.

Телеарна басшылығы кінәлілерді жауапқа тарту үшін барлық шара қолданылады деп отыр.

1582
Кілт сөздер:
видео, шабуыл, тікелей эфир, журналист
Тақырып бойынша
Кешірім сұрады: тікелей эфирде тележүргізуші ыңғайсыз жағдайға қалды – видео
Елорда тұрғыны тікелей эфирде өзіне қол жұмсамақ болды
Румын әншісі Instagram-дағы тікелей эфирде көз жұмды
Мұндай жауап күткен жоқ: Головкин журналистерді қалай састырды?
Алматыда белгілі журналист қайтыс болды
Агдам қаласы

Түркия Әзербайжанға өз әскерін не үшін кіргізіп жатыр?

74
Бітімгершілік сылтауымен Әзербайжанға түркиялық әскерді кіргізу Анкараның Оңтүстік Кавказ бен Каспий маңы өңірінде әскери-саяси ықпалын арттырып, Түркияның халықаралық аренадағы жалпы позициясын нығайтуға ұмтылысын айқындайды

Бұл мәселелерді шешу үшін бір жыл жеткіліксіз болары анық. Біз посткеңестік кеңістіктегі мәселелерге НАТО қатысуын кезекті кеңейту кезеңінің куәсі болып отырмыз.

Түркияның ұлттық қорғаныс министрі Хулуси Акар 21 қарашада елдің құрлықтағы әскері дайындықтарын аяқтағанын және жақын арада республиканың әуе күштері арқылы Әзербайжанға жеткізілетінін мәлімдеді. Әскери қолбасшы, сондай-ақ, "Түркияның халықаралық аренадағы көшбасшылығы" туралы да айтты,. Ол көшбасшылыққа жеткізер жолда "түрік қарулы күштері республика тарихындағы ең қысылтаяң кезеңдердің бірін бастан өткеріп" жатқанын мәлімдеді.

Әзербайжандағы түрік әскери контингентінің сандық және сапалық құрамы әлі де белгісіз. Анкара мен Баку арасындағы әскери және әскери-техникалық ынтымақтастық аясында түрік армиясының бөлімшелері Әзербайжан аумағында тұрақты түрде жүргенін де ескеру керек. Таулы Қарабақтағы атысты тоқтатуды бақылау бойынша орыс-түрік орталығы аясында тағы бір офицерлер тобын жұмыс жасауға жіберу президенттің жарлығы мен Түркия парламентінде талқылауды қажет етпегені анық.

Анкара мен Мәскеу 11 қарашада Таулы Қарабақтағы келісімді бақылау орталығы туралы меморандумға қол қойды. Бұл құжатта бірлескен бітімгершілік күш құру туралы ештеңе айтылмаған. Алайда, Әзербайжан мен Түркия президенттері Ильхам Әлиев пен Режеп Тайып Ердоған бұдан бұрын да түрік әскерлерінің қатысуымен "бірлескен бітімгершілік миссиясын" құру туралы бірнеше рет мәлімдеме жасаған болатын.

Мәскеудің түрік әскерлерін шиеленіс аймағына кіргізбеу туралы өтінішін Анкара мен Баку елеген де жоқ. Әзербайжан территориясындағы Түркияның құрлықтағы әскері бірнеше ондаған мамандардан тұратын мониторинг орталығы аясында Ресеймен өзара іс-әрекеттерден басқа өз жоспарына дайындалып жатқаны белгілі.

Түркияның Ресеймен Оңтүстік Кавказда ауқымды қақтығысты бастау үшін ешқандай стратегиялық себебі жоқ. Діттегеніне қол жеткізуі де екіталай. Одан гөрі Әзербайжанмен екіжақты әскери-техникалық ынтымақтастықты немесе «бітімгершілік миссиясының» әрекеттерін сылтау етіп,  аймаққа тұрақты ену әлдеқайда тиімді және қауіпсіз.

Түрік әскерлерінің Таулы Қарабақтағы әрекеттері ешқандай келісіммен, соның ішінде үшжақты (Әзербайжан, Армения, Ресей) келісіммен де қарастырылмаған. Әзербайжанда түрік әскери қызметкерлерінің болуы заң тұрғысынан постфактум рәсімделген. Себебі, Ресей Федерациясының беделді әскери сарапшыларының пікірінше, қыркүйек айының соңынан бастап шамамен 1 500 түрік әскери қызметкерлері Әзербайжан аумағында болған.

Кеңесшілер ретінде түрік генералдары мен офицерлері Әзербайжан әскерінің Бас штабынан бастап полк деңгейіндегі штабқа дейінгі бөлімшелерде толыққанды әрекет етті. Анкараның қақтығыс кезінде әзербайжандық тарапты біржақты әскери қолдауы түрік әскеріне Қарабақтағы бітімгершілер рөлін атқаруға мүмкіндік бермейді. Дегенмен, мұнда оқиға түрлі нұсқада өрбуі ықтимал.

Түркия Әзербайжанда нық бекіп алды. Ендігі ретте түрік әскері екіжақты келісім негізінде Әзербайжан аумағында жылдар бойы бола алады. Бұл халықаралық құқық нормаларын бұзбағанымен, бейбітшілікке де кепілдік бермейді. Ешбір мемлекет Таулы Қарабақ Республикасының егемендігін мойындамағандықтан, Баку мен Анкара Таулы Қарабақтағы армян халқына қатысты ойына келгенін істеймін деген қиял қалыптасып қалуы мүмкін.

Түркияның сыртқы істер министрлігі "кей жерлердегі бақылау бөлімшелері" жайлы сөз қозғаған болатын. Оның үстіне, Әзербайжаннан Сириядан келген тегі түрік содырлардың шығарылғаны туралы еш ақпараттың болмауы да көңілге күдік ұялатады. Мұнда жағдайда министр Хулуси Акар айтқандай, "әзербайжан бауырлардың жетістігі" бас айналдырмауы маңызды.

Анкараның "түркі әлемін" қалыптастырудың жаһандық жоспары бар. Болашақта бұл жоспар Әзербайжан аумағынан тыс Каспий өңірі мен Орталық Азия елдерін қамтуы әбден мүмкін.

355 мың әскери қызметкер, 2600-ден астам танкі, F-16 көп нысанды жойғыштары бейнесінде қуатты қарулы күштері бар және Global Firepower әлемдік рейтингінде 11-орынға ие Түркия өзінің ұшақ, ұшқышсыз ұшу аппараттары, зымыран, танк өндірісін белсенді түрде арттырып келеді. Соңғы он бес жылда түріктерде қарулы қорғаныс құралдарын дайындайтын кәсіпорындарының саны 56-дан 1500-ға дейін өсті.

Үкімет 75 миллиард доллардан асатын әскери-өнеркәсіптік кешен бағдарламаларын басқарып отыр. Анкара шет елдерден көптеп қару-жарақ сатып алуда. Түркияның қорғаныс бюджеті 18 миллиард доллардан асады. Бұл 2020 жылғы бюджеттің жалпы шығындарының шамамен 13%-ін құрайды.

Түркия Сирияның солтүстігінде, Ливияда әскери құралдарды белсенді қолданып келеді. Басқа мемлекеттердің қарсылығына қарамастан, Жерорта теңізіндегі көмірсутегін өндіретін белгілі бір учаскелерге таласуда. Осылайша, айтарлықтай мұнай қоры бар Әзербайжан Түркияның агрессивті сыртқы саясаты дамытуға аса қолайлы алаң болып отыр. Мұндай бауырластықтың артында Ердоғанның кез келген географиялық нүктедегі іс-әрекетіне қолдау көрсететін Солтүстік атлантикалық альянстың тұруы да қауіпті еселеп тұр.

Түркияның Ыгдыр провинциясы мен "үлкен Әзербайжаннан" тым алыс орналасқан Нахичеван автономды республикасының түйісінде Әзербайжан мен Түркияның ортақ учаскесі бар. Аса қымбатқа айналатын әуе-әскери күштері арқылы әскерді, қару-жарақты жеткізу үшін Армения, Грузия немесе Ирагмен келісу керек болады. 

74
Жамбыл Жабаев

"ХХ ғасыр Гомері" деген бағаға ие болған Жамбыл Жабаев жайлы қызықты деректер

0
Жыр алыбы, ақын, суырыпсалма ақын, қазақ халқының ұлы перзенті Жамбыл Жабаев туралы деректерді Sputnik Қазақстан дерекқорынан оқыңыз

Жамбыл Жабаев 1846 жылы 28 ақпанында Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегінде дүниеге келген. Ұлы жүздің шапырашты тайпасының екей руынан шыққан. Арғы аталары дәулетті болғанымен, Жамбылдың әкесі Жапа шаруа кісі болған. Кей тарихи деректе жыр алыбының әкесі туралы шоқпыт шапанды кедей болған деген сипаттама кездеседі.

"Қақаған қар аралас соғып боран,
Ел үрей - көк найзалы жау торыған.
Байғара, Жамбыл, Ханда мен туыппын,
Жамбыл деп қойылыпты атым содан", - дейді Жамбыл ақын.

"Мен киіз үйде өстім. Сол кездегі барлық қазақ балаларындай мені де көшкен кезде бесінмен ала жүрді", дейді ақынның өзі балалық шағы жайлы. Соған қарағанда ақын бала күнінде қоңырқай тірлік кешкен.

Жамбылдың туған нағашысы Жетісу өңіріне танымал әнші болған.

"Жетісудың даңқы асқан биі Бөлтірік Алатаудың баурайындағы ағайынды аралап келген екен. Сонда үлкен сөз өнері ортаға түсіп жатқанда даладан бір бала жүгіріп келген екен. Бірден барып Бөлтіріктің қолын алыпты. Сонда Бөлтірік баланың қолын ұстап тұрып, "атың кім, балам?" депті. "Атым - Жамбыл" деп жауап берген екен. "Атың Жамбыл болса, көкірегің даңғыл болар. Шырғалаңнан сөз келсе, шырқаушының өзі болар екенсің" деген екен", - дейді қоғам қайраткері Мырзатай Жолдасбеков.

Жамбылдың ақындық дарыны жас кезінен-ақ таныла бастаған. Бозбала шағынан ортасын ән мен жырға кенелтіп, көршілес қырғыз еліне де даңқы жайылған. Сол кезде көпшіліктің аузынан түспей жүрген Жамбыл Жетісудың дүлдүл ақыны Сүйінбайға жолығып, оның батасын алады.

Жамбыл "Шағым", "Жылқышы", "Шәбденге", "Сәт сайланарда", "Өстепкеде", "Патша әмірі тарылды", "Зілді бұйрық" сияқты өлеңінде елдің әлеуметтік саяси өмірін көрсеткен.

Жамбыл Жабаев шығармашылығының шарықтау шегі тоқсан жастан асқан шағына тура келеді. 1936 жылы Мәскеуде өткен Қазақстанның онкүндігінде шымылдығын Жамбыл ашты. 360 өнерпаз барған бұл мәдениет күндерінде жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың, әнші Күләш Байсейітованың абыройы асқақтады. Жамбыл сол жылы Еңбек Қызыл ту орденімен марапатталды.

"1936 жылдан бастап Жамбылдың аты орыс тілі арқасында шетелге де тарала бастады. Кеңес үкіметі сол кезде 75 жылдық шығармашылық тойын тойламақ болады. Соның қарсаңында үй салып береді", - дейді Жамбыл Жабаев әдеби-мемориалдық мұражай директоры Мәулен Қожашев.

Жамбылдың шығармалары әлемнің ондаған тіліне аударылып дүние жүзіне тарады. Жамбыл көзінің тірісінде КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанған.

Ақынның "Өтеген батыр", "Сұраншы батыр", "Көрұғлы", "Бақ, дәулет, ақыл" деген дастандары бар.

ХХ ғасыр Гомері

Бірде Жамбылдың ел арасында оның ақындық қабілетіне күмән келтіргісі келетіндер де табылған. Сонда орталық комитет жазушы Леонид Соболевті жағдайдың анық-қанығын білуге Ұзынағашқа жіберген. Жамбылдың жыршылығына таңқалған жазушы үш күн қасында болып, "жиырмасыншы ғасырдың Гомері" деп баға берген.

Жамбыл саналы ғұмырында Құлманбет, Досмағамбет, Сарыбас, Майкөт, Бақтыбай, Бөлтірік, Шашубай ақындармен айтысқан. Соның ішінде Айкүміспен айтысы қыз бен жігіт айтысының жақсы бір көрінісі. Жас күнінде Жамбыл ақын Сара, Айкүміс, Сайқал, Кәмшат қыздармен айтысқан.

Жыр алыбы Жамбыл күйші Дина Нұрпейісовамен де жақын таныс болған. 1936 жылы танысып, таныстық соңы жақсы сыйластыққа ұласқан деген дерек бар.

Ақынның отты жырлары

Ақынның соғыс жылдары отан қорғау тақырыбына арнап жазған өлеңдері үш мың жолды құрайды. Әсіресе, "Ленинградтық өренім", "Москваға", "Майданға хат" сынды өлеңдері бар. Жамбыл ақын өмір мен өлім апралысына түскен Кеңес жауынгерлеріне отты жырлары арқылы жігер беруге тырысты.

Жамбылдың ұлы Алғадай жат елде оққа ұшқан болатын. Ұлының қазасынан кейін "Жамбылдың Алғадайды жоқтауы" деген өлеңі шықты. Кей дерекке сәйкес, Алғадайдан ұрпақ тарап, бүгінде бүтін бір отбасы болып отыр.

Жамбыл өзінің алдындағы аға буын өкілі Сүйінбай ақынды өзіне пір тұтқан. Ал Кенен Әзірбаев Жамбыл Жабаевты тәлімгері деп таныған.

Жамбыл 1945 жылы 22 маусымда Алматы облысының Ұзынағаш елді мекенінде 99 жасында дүниеден өтті.

1946 жылы ақпанда Қазақстан халқы жыр алыбының жүз жылдық мерейтойын тойлады. Сол жылы ақынның таңдамалы шығармаларының академиялық жинағы қазақ және орыс тілінде басылды.

0
Кілт сөздер:
қызықты деректер, Жамбыл Жабаев
Тақырып бойынша
"Өз жаназасын өзі шығарды": Ақиық ақын Мұқағали Мақатаев туралы деректер
"Көкейімнен кетпейді": ұлттың ұлы ұстазы Ыбырай Алтынсариннің тілегі
Қазақтың "қазақ" деп атанып жүргені Сәкен Сейфуллиннің арқасы - танымал ақын
Абайдың үш әйелі: ақын сүйіктілеріне не сыйлаған - фото
Абайдың 175 жылдығы: ұлы ақын жайлы фильмдерді қайдан тамашалауға болады