Ауғанстан

Ауғанстандағы жағдайға қатысты жиын өтеді

219
Трамп әскерлер санын он мыңнан 2,5 мыңға дейін қысқартты. Бірақ, Ауғанстанда америкалықтардан басқа НАТО-ның 7,5 мың сарбазы бар

НАТО елдерінің қорғаныс министрлері екі күндік видеоконференция өткізеді. Бұл АҚШ билігіне Джо Байден келгеннен кейінгі алғашқы саммит. Бұл кездесудің нәтижесі бүкіл әлемге ықпал етпей қоймайды.

Оған Ресей мен Қытайды басты жау ретінде қарастыратын альянстың жаңа стратегиялық концепциясына дайындықты талқылау ғана себеп емес. Саммитте алдағы айлардағы қызу текетіреске себепші болатын тағы бір маңызды шешім қабылданады. Осы туралы РИА Новости материалында.

Дональд Трамп билікте болған кезде АҚШ ешбір елге қарсы соғыс бастамағаны баршаға мәлім. Бұл бірнеше ондаған жылдан бері болмаған жағдай еді. Сондай-ақ, Трамп барлық соғысты тоқтатуға тырысты. Ол Америка сарбаздарын елге қайтаруға әрекет етті. Осы мақсатта Ауғанстан бойынша сәйкес әрекеттер жасады. Бір жыл бұрын Вашингтон елдің басым бөлігінде билік жүргізетін тәлібтермен америкалық сарбаздарды Ауғанстан аумағынан шығару туралы келісім жасады. Олар 1 мамырға дейін елден кетуі керек. Яғни, Ауғанстанды толық деоккупациялаудың аяқталуына небәрі екі жарым ай уақыт қалды.

Трамп әскерлер саның он мыңнан 2,5 мыңға дейін қысқартты. Бірақ, Ауғанстанда америкалықтардан басқа НАТО-ның 7,5 мың сарбазы бар. Оларды да шығару керек. Алайда, қазір әскерді елден әкету мәселесі туралы шешімнің күші жойылуы мүмкін. Міне, НАТО елдерінің қорғаныс министрлері осы мәселені талқылайтын болады.

Американың жаңа әкімшілігі Ауғанстан кетуге ниетті емес. Ресми млімет жасамаса да, Вашингтон "тәлібтер келісім талаптарын орындап жатқаны әлі тексеріледі", "келісімқайта қарастырылады" деген уәждер айтуды бастады. Жаңа мемлекеттік хатшы Энтони Блинкен өткен жылы АҚШ Ауғанстанда қалуы керек екенін айтқанына қарағанда, бұл мәселе шешіліп қойған сыңайлы. НАТО Бас хатшысы Йенс Столтенберг "Ауғанстандағы миссия" бойынша шешім күрделі болатынын айтты:

"Біз елде қалып, әскери әрекеттерді жалғастыра аламыз. Немесе, Ауғанстаннан кетіп, оның террористердің отанына айналуына жол беруіміз мүмкін. Таңдау жасау оңай емес. Тәлібтер зорлық-зомбылықты азайту және террористік ұйымдармен байланысын үзу бойынша өз уәделерін орындаулары керек. Бірақ, қазір біз кереғар жағдайдың куәсі болып отырмыз".

Столтенберг әдейі жаңылыстырып жатқан секілді: тәлібтер НАТО күштеріне шабуыл жасамауға қатысты міндеттемелерді бұзып жатқан жоқ. Ал, ауғанішілік текетірестерге келсек, оны тоқтату мүмкін емес. Егер қазір Вашингтон әскерді Ауғанстаннан шығару туралы шешімнің күшін жойса, онда ауған жерінде толық көлемде соғыс басталады. Тәлібтер ел аумағының төрттен үш бөлігін бақылауда ұстап отыр.

Америкалықтар әскерді шығаруға қатысты алаяқтық жасаса, онда олар НАТО ығында тұрған кабулдық үкімет пен америкалық сарбаздарға қарсы әрекеттерді қайта жаңғыртуы ықтимал. Әлде Байденнің көздегені осы ма?

Бұл күрделі мәселені мейлінше оңтайлы шешудің жалғыз жолы – коалициялық үкімет құру. Америка мен тәлібтер арасындағы келісімде осы жайт қарастырылғаны сөзсіз. Бірақ, Кабул үкіметі тәлібтермен ымыраға келуден қорқақтайды. Олардың ауғанішілік келіссөздерді кейінге қалдыра беруінің басты себебі де осы. Олар Вашингтондағы биліктің ауысуын күтті ме? Әрине. Бірақ, Байден мыңдаған америкалық сарбазды Ауғанстанға жөнелтіп, ол елде қайта соғыс бастауға дайын ба? Осының барлығы ары кетсе екі-үш жылдан кейін бәрібір Ауғанстан аумағынан кету үшін жасалады ма

Бастапқыда, АҚШ Ресей мен Қытайды қоса алғандар бүкіл Орталық Азияға ықпал ету нүктесіне қол жеткізу үшін Ауғанстанға орнығуды қалады. Бірақ, жиыр жылдық тәжірибе бұл ойдың жүзеге аспағанын көрсетіп отыр. Тәлібтер ешқайда кеткен жоқ және елді билеуді жалғастырып жатыр. Атлантшылардың бүкіл әлемді басқару бойынша жаһандық жоспарымен Трамптың ісі болған жоқ. Ол сондықтан әскерді елден шығарып, Ауғанстан жайлы ұмытқысы келді. Ал, Байден мен оның әкімшілігі Американың бүкіл әлемге көшбасшылық ету қабілетіне сенеді. Оның өзінде олар Ауғанстанда ұзақ тұрақтау екіталай екенін жақсы түсініп отыр. Сол себепті Байден кезінде америкалықтардың ауған жерінен кетуінің ықтималдылығы жоғары.

Қазір Вашингтонның алдында екі жол тұр.

Оның біріншісі – тәлібтер соғыс әрекеттерін қайта бастайды, АҚШ әскер санын арттырады, ауған армиясына қолдау білдіруге тырысады, бірақ, мұның барлығы еш нәтже алып келмейді. Содан кейін америкалықтармен қайтадан келіссөздер жүргізуге тырысады, әскерді шығару мерзімін келіседі. Күндердің бір күнінде тәлібтер кезекті шабуыл кезінде Кабулды басып алады. Америкалықтар масқара болып, әскерді жедел эвакуациялауға көшеді.

Ал екінші жол үшін Амеркаға Ресей қажет болады. Олар қазір елден әскерді шығаруды тқоқтату уақытша шара екеніне, алдағы уақытта бұл бағыттағы жұмыстар жалғасатыныга, 2020 жылдың ақпанындағы келісім өз күшінде екеніне тәлібтерді көндіру керек. Тәлібтер бұған сенеді ме? Иә, әбден мүмкін. Бірақ, ол үшін ауғанішілік келіссөздерді жедел бастау керек. Ол үшін АҚШ, Ресей жәәне Қытай бірлесіп жатып Кабул үкіметіне біршама қысым көрсетулері керек. Яғни, тәлібтерге әскердің ауған елінен шығатынына ұлы державалардың кепілдігі керек болады.

Ресей америкалықтарды осы жолды таңдауға шақырып отыр. Белгілі болғандай, ақпан айының соңына дейін Мәскеуде Ауғанстандағы жағдайды реттеу бойынша көпжақты кездесу өтеді. Оған Ресей, АҚШ, Қытай және Ауғанстанның ықпалды екі көршісі – Пәкістан мен Иран қатысады. Иранның бұл кездесуге қатысатыны әлі нақты болмағанымен, Байден әкімшілігі шараға дайын екенін мәлімдеді.

219
Архивтегі фото

АҚШ пен Сауд Арабиясының қарым-қатынасы шиеленісті ме?

10
Серіктестік екі тараптың да стратегиялық мүдделеріне сәйкес келеді. Алайда демократия мен адам құқықтары мәселесінде қос мемлекеттің жолы қақ айырылады

НҰР-СҰЛТАН, 2 наурыз – Sputnik. Сауд Арабиясы мен АҚШ қарым-қатынасы күрделі кезеңнің алдында тұр. АҚШ-тың Ұлттық барлау қызметі 2018 жылы журналист Джамал Хашукджиді өлтіру туралы баяндаманы жариялағаннан кейін Ақ үй жаңа стратегия жариялады: америкалықтар Йемендегі соғысты тоқтатып, адам құқықтарын сақтауды талап етті, деп жазды РИА Новости.  

Мемлекеттік департамент басшысы Энтони Блинкен 76 саударабиялық азаматқа визалық шектеу енгізу туралы мәлімдеді. Блинкеннің ақпаратына сәйкес, бұл азаматтардың диссиденттерді қорқытып-үркітуге және Хашукджи өліміне қатысы бар көрінеді. Дербес санкциялар Жалпы барлау қызметінің басшысы Ахмад әл Асириге де қатысты болмақ. Барлау баяндамасында Сауд Арабиясы билігін өткір сынға алған The Washington Post газетінің авторын қинап өлтіруге мұрагер ханзада Мұхаммед бен Салманның да қатысы бар екені айтылған. Ханзаданың мақұлдауынан кейін журналисті ұрлап әкетіп, оны мүшелеп өлтірген. СІМ бұл айыптауды толығымен жоққа шығарды. Әйтсе де, ханзадаға қатысты жеке шектеулер енгізілген жоқ. Бірақ жаңа президент Джо Байден Эр-Риядты қатаң жазалайтынын мәлімдеген болатын.

"Бір адаммен емес, бүкіл мемлекетпен арадағы қарым-қатынас әлдеқайда маңызды. Біз корольдікті қорғауға тырысамыз", - деген Блинкен Эр-Рияд әрекеттері АҚШ мақсаттары мен құндылықтарына сәйкес келуі маңызды екенін атап өтті.

Корольдіктің қорғанысын қамтамасыз еткені үшін америкалықтарға мұнайға қолжетімділік беру аталған екі мемлекеттің қарым-қатынасының негізі десе де болады. Оның үстіне Сауд Арабиясы Америка қару-жарағына ең ірі тапсырыс беруші. Серіктестік екі тараптың да стратегиялық мүдделеріне сәйкес келеді. Алайда демократия мен адам құқықтары мәселесінде қос мемлекеттің жолы қақ айырылады.

Корольдің жеке кеңесшісі Салман атап өткендей, Барак Обама президент болған соңғы жылдарда пікірлер қайшылығы туындады. Бұл көбіне Сауд Арабиясының басты қарсыласы – Иранға деген АҚШ-тың қарым-қатынасында байқалды. Екі елдің барлау қызметі қауіпсіздік саласында сәтті әріптестік орнатқанымен, арабтардың монархияны сынаушылармен күресу әдістері АҚШ-тың көңілінен шықпады. Оған Йемендегі проблемалар қосылды. Ақ үй Америка қару-жарағы қолданылған соғыс әрекеттерінің құрбандарына алаңдады.

Ақ үйге Дональд Трамп келгеннен кейін қарым-қатынас біршама жақсарды. Трамп президент қызметіне кіріскенге дейін корольдікті аса жақтырмағанымен, ол өзінің ең бірінші іссапарын дәл осы Эр-Риядтан бастады. Хашукджи өлімі туралы баяндама алдыңғы президент кезінде әзірленген. Бірақ құжат сол уақытта жарияланбады.

"Трамп Вашингтон міндеттерін азайту үшін одақтастарға инвестиция салды. Оның серіктестері, соның ішінде Сауд Арабиясы бұрынғыдан да көп қару-жарақ сатып алып, аймақтағы жағдайда өз бақылауына алуы керек болды. Есесіне АҚШ әәскери-саяси қолдау көрсетіп, одақтастары үшін маңызды бастамаларды мақұлдап отырды", - дейді Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты Халықаралық зерттеулер институты Перспективалы америкалық зерттеулер орталығының директоры Максим Сучков.

Жаңа президент сайлануымен қатар бұл бағдар өзгереді деп болжанған және алғашқы қадамдар жасалып қойды. Байден Йемендегі шабуылдау операцияларын қолдау тоқтатылатынын хабарлады. Оның ішінде қару-жарақ экспорты да бар. Бұл өткен жылдың желтоқсанында мақұлданған 290 миллион долларға дәлдігі жоғары үш мың GBU-39 бомбасы мен сомасы 478 миллион долларды құрайтын жеті мың Paveway IV бомбасын жеткізуге қатысты болып отыр. Вашингтон Йемендегі қақтығысты дипломатиялық жолмен шешетінін мәлімдеді. Оның үстіне ақпан айынан бастап хуситтерді террористік топтар тізімінен алып тастады.

Бірақ сарапшылар екі елдің қарым-қатынасы түбегейлі өзгереді деп күту орынсыз деп санайды. Яғни, стартегиялық жоспар сол күйінде қалады.

"Америкалықтар сонау Обама кезінен бері өз энергетикасы мәселесінде едәуір өсіп, мұнай өндірісінде әлемдегі жетекші орынға ие болды да, Сауд Арабиясына деген қажеттілік азайды. Аймақішілік динамикада көп мәселе ирандық ядро келісіміне тәуелді болып тұр. Эр-Рияд – Тегеранмен қарым-қатынастағы АҚШ-тың басты серіктестерінің бірі. Егер Сауд Арабиясына тым қатты қаталдық танытса, бұл Иран үшін тиімді болады. Хашукджиді өлтіргендерді жазалау үшін АҚШ бұл әрекетке бара қоймайды", - деп санайды Ресейдің халықаралық істер жөніндегі кеңесінің таяушығыстық жобалар менеджері Руслан Мамедов.

Таяу Шығыс жөніндегі маман Алексей Хлебников соңғы он жылда аймақта бірнеше жаңалық болғанын еске салды.

"Тунис пен Египеттегі көтеріліс, Мысырда төңкеріс болды және соның салдарынан америкалықтардың Каирге әскери көмегі тоқтатылды. Иранмен келісім тағы бар. Осының барлығы корольдіктерді, соның ішінде Сауд Арабиясын, дипломатиялық байланысты әртараптандыруға және Ресей мен Қытай сияқты басқа да ірі державалармен қарым-қатынасты нығайтуға итермеледі", - дейді саясаттанушы.

Мәскеу де Эр-Риядқа қару-жарақ сатады. Алғашқы партияларды жеткізу 2019 жылы басталды. Содан кейін корольдік Ресеймен ауыр отшашар жүйелері, танкке қарсы кешендер, гранатометтер мен автоматтар сатып алу туралы меморандумға қол қойды. 2021 жылдың басында саудтықтар орыстың С-400 зениттік-зымыран кешендері мен Су-35 жойғыштарын сатып алуы ықтимал екені хабарланды.

"Мәскеу мен Эр-Рияд қарым-қатынасында ОПЕК+ мәмілелерінің де маңызы зор. Бұл екі тараптың да табыс көзін арттыруына септігіни тигізді", - дейді Руслан Мамедов.

Оның айтуынша, Эр-Риядтың Вашингтоннан теріс айналып, оған көптеген проблема туындату мүмкіндігі бар. Бірақ бұл екі мемлекеттің бір-бірі үшін маңызы жоғары.

"Сауд Арабиясы АҚШ-пен қарым-қатынас Ақ үйде қай президент отырғанына байланысты өзгермейді. Себебі екі елдің байланысы бірнеше онжылдық бұрын қалыптасқан. Оны онша-мұнша дүрбелеңдер бұза алмайды", - деп санайды сарапшы.

Онжылдықтарға созылған серіктестік көп салада нәтиже берді. Мысалы, Сауд Арабиясы элитасының басым бөлігі АҚШ-та білім алған, саудтық риал долларға жіпсіз байланып тұр, ал қару-жарақ пен әскери дайындық негізінен америкалықтар тарапынан орындалып жатыр. Мұны өзгерту үшін көп жыл қажет. Сондықтан сыртқы саяси байланыстарды әртараптандыру көпполярлы жаңа әлемнің талаптарына жауап беретін тактикалық қадам.

10
и песчаными дюнами

Ресей Аралды құтқару қорын қолдау үшін арнайы бағдарлама әзірлеп жатыр

22
(Жаңартылды 22:12 02.03.2021)
Қазақстан мен Ресейдің сарапшылары Жайық өзенінің экожүйесін сақтау бойынша ынтымақтастық бағдарламасына қол қойды, Ертіс өзені бойынша да осындай келісімдер жасалды

НҰР-СҰЛТАН, 2 наурыз – Sputnik. Ресей Федерациясында Аралды құтқару халықаралық қорына қолдау көрсету бойынша арнайы бағдарлама әзірленіп жатыр. Бұл туралы Ресейдің Қазақстандағы елшілігі хабарлады.

Бұл бағыттан бөлек, жоба су шаруашылығын дамытуға және 2021-2030 жылдары Орталық Азия елдерінің климаттық  тұрақтылығын нығайтуға бағытталған.

"Бұл Ресейдің тиісті өңірлік жобаларды іске асыруға қатысу арқылы Қазақстанмен экология саласындағы диалогты одан әрі кеңейтуге мүдделі екендігін білдіреді", - делінген елшіліктің сайтында жарияланған хабарламада.  

Сондай-ақ Қазақстан мен Ресей арасында экология және қоршаған ортаны қорғау саласында сындарлы диалог құрылғаны аталып өткен.

"Біздің елдеріміздің президенттері екіжақты ынтымақтастықтың осы бағытына ерекше назар аударады. Салалық ведомстволар тұрақты байланыс орнатқан, қоршаған ортаны қорғау мәселелері жөніндегі Ресей-Қазақстан аралас комиссиясы, Жайық трансшекаралық өзені бассейнінің экожүйесін сақтау жөніндегі Ресей-Қазақстан комиссиясы табысты жұмыс істеп жатыр", - делінген хабарламада.

Күн тәртібінде трансшекаралық өзендердің бассейндерін жақсарту, ақбөкен мен Каспий итбалықтарының популяциясын сақтау, жасанды қорғаныш орман белдеулерін құру, өрт сөндіру ұйымдарының бірлескен оқу-жаттығуларын өткізу, ауру ошақтарының алдын алу мен жою бойынша өзара іс-қимыл мәселелері тұр.    

Сонымен қатар, 2020 жылдың желтоқсан айының соңында 2021-2024 жылдарға арналған Жайық трансшекаралық өзені бассейнінің экожүйесін сақтау және қалпына келтіру бойынша Ресей-Қазақстан ынтымақтастық бағдарламасына қол қойылды.

Құжат экожүйені қалпына келтіру, ластану көздерін анықтау, су өткізгіштерді қайта құру, су объектілерін тазарту және қалпына келтіру бойынша ғылыми негізделген ұсыныстар әзірлеуді көздейді.  

"Ертіс өзені бойынша да осындай келісімдер жасалды, сарапшылар бассейннің гидрохимиялық және гидрологиялық жағдайыне талдау жасайды. Бұл бағдарламаларға қол қою Ресей-Қазақстан қатынастарының маңызды кезеңі деп санаймыз", - деп мәлімдеді дипломатиялық миссия.

22